Sau rặng cây, những tiếng máy gầm rú ầm ầm vang dội gây sự chú ý bất thường cho đoàn làm báo có chuyến công tác qua thôn Kinh Điền, xã Tân Viên, huyện An Lão (Hải Phòng). Phải đi bộ gần nửa cây số chúng tôi mới tiến tới sát bờ sông, một cảnh tượng không thể ngờ nổi: có cả một "tập đoàn" tàu trọng tải cỡ lớn từ 500 - 600 tấn/chiếc tập trung trên mặt nước với những chiếc vòi rồng cỡ lớn đang rút từng “khúc ruột” sông Văn Úc chỉ để lấy đi những hạt cát.
Tập đoàn tàu lên tới 20 chiếc, trên mỗi tàu được trang bị từ 6 - 12 chiếc máy bơm công suất chừng 24 mã lực hoạt động liên tục. Mỗi tàu cũng có "định biên" từ 5 - 10 người. Đa phần số tàu này là của tư nhân, của các tỉnh Hải Dương và TP. Hải Phòng. Giờ hoạt động bắt đầu từ 9 giờ sáng đến chừng 19 giờ tối là các tàu rút về nơi trú đậu. Phía Sở Tài nguyên - Môi trường Hải Phòng khẳng định: toàn bộ tuyến sông Văn Úc thuộc địa phận thôn Kinh Điền, xã Tân Viên hiện thành phố chưa cấp phép cho bất kỳ doanh nghiệp, cá nhân nào khai thác. Hiện, thành phố chỉ cấp cho Công ty TNHH Hải Hào được phép thăm dò (không được phép khai thác - PV). Tuy nhiên, ngay bản thân phía Công ty TNHH Hải Hào cũng bức xúc việc các tàu hút cát trái phép hoạt động trong phạm vi họ triển khai công tác thăm dò.
 Tàu hút cát. |
Những vòi hút cát cỡ lớn như vòi rồng sục sâu dưới lòng sông. Những chiếc tàu bị sức nặng của cát còn ướt nước ghì xuống sát mực nước sông, thậm chí không nhìn thấy thành tàu. Một người dân cho biết: trước đây, tàu cát chỉ lén lút hoạt động vào chiều tối, thì nay tàu hoạt động công khai ban ngày, chủ yếu vào tầm giữa trưa, với công suất lớn gấp nhiều lần trước. Sự xuất hiện của tập đoàn tàu khai thác cát trộm này khiến vùng quê yên ả bỗng chốc trở nên ồn ào, náo nhiệt tựa như công trường.
Ông Trần Đình Toản, Chủ tịch UBND xã Tân Viên cho biết: xã không thể quản lý được chuyện khai thác cát trên sông vì không được phân quyền, hơn nữa xã cũng không có phương tiện để kiểm tra. Ngược lại, ông Nguyễn Văn Cấn, Trưởng phòng Tài nguyên - khoáng sản - nước và khí hậu thủy văn (Sở Tài nguyên - Môi trường) cho biết: theo Luật khoáng sản: toàn bộ tài nguyên khoáng sản chưa được cấp phép khai thác thuộc quyền quản lý của chính quyền địa phương các cấp. Song, thực tế, việc quản lý, xử lý tình trạng khai thác cát lòng sông chồng chéo nhiều ngành, địa phương. Các địa phương cũng rất bị động trong cả lực lượng, phương tiện để xử lý các tàu khai thác cát trái phép trên sông. Hiện nay, cảnh sát giao thông đường thủy vẫn là lực lượng chủ yếu tiến hành kiểm tra, xử lý các trường hợp khai thác cát lòng sông trên địa bàn thành phố.
Ông Đỗ Quang Bình, Phụ trách phòng kỹ thuật - Công ty cổ phần quản lý đường sông số 8 (đơn vị quản lý sông Văn Úc) dãi bày khó khăn: do chức năng chỉ được quản lý tuyến, luồng nên công ty không được phép kiểm tra, xử lý việc khai thác cát của các tàu này. Mỗi khi phát hiện tàu hút cát, phía công ty nhắc nhở chủ tàu, hoặc kiến nghị với các ngành chức năng thành lập đoàn liên ngành đi kiểm tra. Tuy nhiên, không hiểu vì lý do gì, mỗi khi có đoàn liên ngành đi thì các tàu này luôn ở trong trạng thái... sửa chữa, bảo dưỡng tàu, không hút cát nữa.
Bên kia sông là con đê của xã Tự Cường (huyện Tiên Lãng) đang oằn mình gánh chịu những đợt sạt lở, sói mòn do hàng ngàn mét khối cát bị khai thác mà không có sự quản lý nào từ phía chính quyền cũng như các ngành chức năng. Việc khai thác cát trái phép với công suất lớn tác động xấu đến môi trường, làm thay đổi dòng chảy, gây sạt lở, xói mòn dòng sông, đe dọa sự an toàn của đê kè. Hiện nay, trên địa bàn thành phố xuất hiện nhiều sự cố sạt lở bãi sông sát chân đê. Toàn thành phố hiện có hơn 52km đê sông có dòng chủ áp sát chân đê. Một số tuyến kè đê sông bị biến dạng do địa chất nền đê yếu, bị xói lở do dòng chảy của sông như kè Thâm Động (đê sông Hóa), kè An Bồ (đê sông Luộc), kè Hàng Là (đê sông Lạch Tray), kè Kim Sơn (đê sông Văn Úc)... tiềm ẩn những hiểm họa không lường trước được, ảnh hưởng xấu đến hoạt động sản xuất, sinh hoạt của người dân sống ven sông.
Thấy các nhà báo tác nghiệp cùng với bóng dáng của cán bộ công an theo đoàn, những chiếc máy hút dừng hoạt động, nhổ neo và chạy về bãi đỗ ngã ba sông Văn Úc cách đó chừng 700m, nơi ấy có Trạm cảnh sát giao thông đường thủy sông Văn Úc "thường trú" 24/24 giờ trong ngày.
Văn Đức