Nhân có chuyện tranh chấp về bản quyền giữa công ty Nanogen và Pegasys (hãng Roche) ở nước ta trong thời gian vừa qua, để giúp độc giả hiểu thêm, chúng tôi xin giới thiệu bài viết về vấn đề quyền sở hữu trí tuệ và việc sản xuất thuốc phiên bản giá rẻ hiện đang phổ biến tại một số nước.
Quyền sở hữu trí tuệ (SHTT) và thực trạng sản xuất thuốc phiên bản giá rẻ
Hiệp định TRIPS về các khía cạnh thương mại liên quan đến SHTT có ý nghĩa tích cực khuyến khích, tôn trọng, bảo hộ các phát minh, song có những qui định còn bất bình đẳng như cho nơi phát minh quá nhiều độc quyền, kéo quá dài thời gian bảo hộ. Nếu tuân thủ máy móc vào Hiệp định TRIPS thì chỉ có các hãng phát minh và một số ít người giàu (10%) ở các nước phát triển (Âu- Mỹ) được hưởng, còn đa số người có thu nhập thấp (90 %) ở các nước đang phát triển (Á - Phi - Nam Mỹ) không được hưởng các thành tựu khoa học kỹ thuật mới. Cho nên trong khi đồng thuận với ý nghĩa tích cực thì các nước đang phát triển (kể cả các nước đã gia nhập WTO) cũng phản kháng lại các qui định còn bất bình đẳng của Hiệp định TRIPS. Một trong các động thái đó là Chính phủ (CP) các nước này cho cho phép sản xuất các thuốc phiên bản giá rẻ .
Vào thập niên 90, tỷ lệ nhiễm HIV/AIDS tăng cao. Trong thời gian này, đã có thuốc điều trị AIDS mới phát minh do các công ty dược đa quốc gia (Roche, Merk Sharp&Dohme…) giữ độc quyền. Giá thuốc cực đắt, người bệnh không tiếp cận được. Lúc đó, Chính phủ Brazil cho các công ty dược nước mình sản xuất các phiên bản của thuốc điều trị AIDS mà các công ty này độc quyền, nhằm có thuốc dùng và gây áp lực đòi giảm giá thuốc. Trước áp lực ấy, các công ty này phải chuyển giao công nghệ sản xuất, giảm giá thuốc điều trị AIDS từ 50-90% cho châu Phi.
 |
Năm 2007, Thái Lan có 300.000 người mắc bệnh tim nhưng chỉ 10% được tiếp cận với thuốc plavix, vì giá của chính hãng độc quyền là 70 bạt/viên (2USD/viên) đắt gấp 14 lần thuốc phiên bản giá rẻ do Ấn Độ sản xuất (chỉ 5 bạt/viên). Tháng 1/2007 Chính phủ Thái Lan quyết định sản xuất thuốc phiên bản giá rẻ của plavix do hãng dược Bristol-Myers Squibb giữ độc quyền. Năm 2008, Chính phủ Thái Lan mở rộng sản xuất thuốc phiên bản giá rẻ các thuốc khác như thuốc điều trị AIDS (kaletra), ung thư (docetaxel, letrozole, tarceva). Ngoài ra, Chính phủ Thái Lan cũng đạt được thỏa thuận, trong đó hãng dược Novatis đồng ý cung cấp miễn phí thuốc chữa bệnh máu trắng Glivec cho người bệnh Thái Lan.
Năm 2007, Chính phủ Trung Quốc cho các hãng dược trong nước sản xuất phiên bản thuốc điều trị AIDS Nevirapin do Boehringer Ingelheim giữ độc quyền mãi tới năm 2012 mới hết hạn. Cùng năm đó, cơ quan về quản lý thị trường Dược-Thực phẩm Mỹ (SFDA) cho nhập thuốc phiên bản giá rẻ này vào Mỹ. Năm 2008, được SFDA cho phép, 10 công ty Dược của Trung Quốc đã đổ bộ thuốc phiên bản giá rẻ vào thị trường Mỹ (theo IMS Inc, Tổ chức chuyên cung cấp thông tin dược phẩm). Tháng 12/2010, Ủy ban cải cách và phát triển quốc gia Trung Quốc (NDRC) còn yêu cầu các hãng dược nước ngoài sản xuất tại Trung Quốc phải hạ giá thuốc sản xuất do họ tự nghiên cứu (ORDs). Các hãng dược lớn như Pfizer, Eli Lilly, GlaxoSmithKline… đều nằm trong danh sách phải thực thi quy định giảm giá thuốc của NDRC.
Nhiều nước đã làm cách này để tăng cường, đa dạng hóa việc sản xuất trong nước, giảm giá nhập khẩu, tiết kiệm chi phí thuốc, tạo cơ hội cho người bệnh nghèo có thuốc dùng. Chi phí thuốc của Thái Lan giảm 24 triệu USD/năm, Trung Quốc giảm khoảng 300 triệu USD/năm. Năm 2010 Trung Quốc giảm giá 17 mặt hàng, trong đó các loại kháng sinh, tim mạch giảm giá đến 19%; trong tương lai gần sẽ giảm giá một số loại tới 30%. Kỳ vọng hơn, Trung Quốc còn hợp tác với Ấn Độ nhằm tiến tới làm chủ thị trường thế giới về thuốc phiên bản giá rẻ ( ngôi vị này hiện vẫn do Mỹ, Ấn Độ giữ).
|
|