Năm 1989, tại BV Brousais ở Paris - Pháp, bóng dáng cô bác sĩ Việt Nam nhỏ bé mà thông minh, chăm chỉ Phan Kim Phương đã khiến các đồng nghiệp bạn hết sức nể phục. Vị giáo sư nước ngoài đầu ngành khi ấy lý giải: "Cả nước Pháp hiện chỉ có duy nhất 1 nữ bác sĩ phẫu thuật tim thôi"! Đặc trưng công việc là thường xuyên đứng liên tục 3 - 4 giờ, thậm chí gấp hai. Riêng đòi hỏi có đôi chân "cứng" và dây thần kinh căng như dây đàn suốt ngần ấy thời gian đã khiến rất ít nữ bác sĩ trụ nổi. Đem sự tò mò hỏi, bà chỉ cười vui vẻ: "Vì khi ấy, tất cả nơron thần kinh đã tập trung hết vào trái tim người bệnh, nên mình phải quên mình đang đứng".
"Chỉ đơn giản là một bác sĩ..."
Gặp BS. Phan Kim Phương - Giám đốc Viện Tim TP.HCM trong không khí tất bật kéo dài triền miên mới có thể hiểu hết sự nguy cấp và đòi hỏi tập trung cao độ ở những bác sĩ phẫu thuật tim thế nào. Cái cách để giảm mệt mỏi với bà thật đơn giản: "Ở Việt Nam cũng như trên thế giới, rất ít nữ làm ở lĩnh vực phẫu thuật tim, vì đây là công việc phức tạp, căng thẳng, nhiều áp lực. Trong công việc, tôi không hề nghĩ mình là nữ, mà chỉ đơn giản là một bác sĩ".
Sinh ra trong một gia đình mà bố mẹ là cán bộ Cách mạng, cô bé Phương đã nếm mùi chia ly từ khi mới 6 tuổi để mỗi năm chỉ được gặp mẹ vài giờ đồng hồ chớp nhoáng. 13 tuổi, Phương được tổ chức đưa ra Bắc học bằng cách cuốc bộ nhiều tháng trời dưới mưa bom bão đạn, trong cái "đầy đủ" của bệnh tật, thiếu thốn và những cơn sốt rét đeo đẳng suốt chặng đường. Tuổi thơ ấy của Phan Kim Phương gắn chặt với tình yêu thương của gia đình người bác sĩ mà cô sống cùng. Hình ảnh người thầy thuốc áo trắng dịu hiền mà chan chứa tình cảm cứ dần bồi đắp thành hình tượng tuyệt vời trong cô gái nhỏ nhắn này. Trở về sau ngày giải phóng đúng mùa thi đại học, Phương chọn thi vào Đại học Y TP.HCM mà chẳng còn chút đắn đo.
Tốt nghiệp, BS. Phan Kim Phương vừa làm giảng viên trẻ nhất trường, vừa là một phẫu thuật viên sản khoa tại Bệnh viện Từ Dũ, tài năng của cô bác sĩ trẻ đã sớm bộc lộ rõ nét. Năm 1989, Viện Tim được thành lập từ một dự án hợp tác y tế bậc cao giữa Việt Nam và Pháp, vượt qua những tuyển chọn gắt gao, BS. Phan Kim Phương và êkíp mổ tim hở Việt Nam được cử đi học tại BV Brousais (Pháp) trong khóa 3 năm. Cắn răng chia tay cậu con trai bé bỏng để lên đường vì sự nghiệp, trong tâm khảm của nữ bác sĩ khi ấy ngoài sự quyết chí với nghề, còn chất chứa nhiều nỗi niềm sâu sắc.
Phương cùng các đồng nghiệp đã học ngày, học đêm, cả thứ bảy lẫn chủ nhật, ròng rã suốt hai năm liền. Bà tâm sự: "Mình chỉ nghĩ thời gian ở Pháp rất ngắn ngủi nên phải cố tranh thủ vì sau này về nước, bệnh nhân Việt Nam có cơ địa yếu hơn, mình sẽ càng phải cẩn trọng hơn mới áp dụng được kỹ thuật nước ngoài". BS Phương cùng các bạn đàng hoàng kết thúc khóa học sớm hơn hẳn một năm trong sự nể phục của đồng nghiệp quốc tế.
Ca mổ không được phép thất bại
Gần 20 năm gắn bó, trực tiếp phẫu thuật cho khoảng 8.000 trái tim đau yếu, không ai có thể nhớ nổi ngần ấy khuôn mặt, ngần ấy buồn vui, thắc thỏm. Nhưng BS. Phan Kim Phương không bao giờ có thể quên ca mổ tim hở đầu tiên tại Viện Tim vào tháng 1/1992 mà bà đứng chính. Bởi lẽ những kỳ vọng khi ấy của đồng nghiệp cả nước ở một đội ngũ bác sĩ vừa đem kiến thức Tây học ở trời Âu về, những hồi hộp, quyết tâm, trí tuệ và dường như thấp thoáng niềm tự hào của một đại diện ưu tú cho nền y học nước nhà gói trọn cả vào đây, đã đưa ra cho ca phẫu thuật một "mệnh lệnh" ngắn gọn: "phải thành công".
 Mỗi ca phẫu thuật tim, các bác sĩ phải đứng nhiều giờ liền. |
Ít ai biết ngay đêm trước ngày nhận danh hiệu Anh hùng lao động, bà vẫn còn đảm nhận ca phẫu thuật đột xuất từ BV khác chuyển đến. Sau 4 tiếng đồng hồ, cả bác sĩ, chồng và mấy đứa con nhỏ của bệnh nhân đều thở phào nhẹ nhõm, quên cả thời gian. Nụ cười tươi tỉnh của những đứa trẻ đang đứng ở sân bệnh viện rạng sáng đó là món quà sâu sắc mà không phải ai cũng cảm nhận được.
Những lời cảm ơn
Từ ngày 1/8/2008, BS. Phan Kim Phương được bổ nhiệm là Giám đốc Viện Tim Thành phố. "Từ chuyên môn đi lên vị trí lãnh đạo, tôi hiểu các đồng nghiệp của tôi cần gì, muốn gì, hiểu Viện cần phát triển theo hướng nào... từ đó bản thân có những quyết định phù hợp". Trăn trở vì số lượng trẻ em được phẫu thuật tim còn quá thấp, do không có đủ nơi để mổ, vì vậy Viện Tim hầu như lúc nào cũng chịu áp lực quá tải, vì thế êkíp phẫu thật phải tăng tốc mổ từ 2 ca lên đến 5 ca một ngày. Từ khi còn là Phó Giám đốc Viện Tim Thành phố, BS. Phan Kim Phương đã có chương trình đào tạo nhiều thế hệ bác sĩ của Viện để chuẩn bị cho chương trình phát triển mạnh mẽ của Viện Tim. Đặc biệt quan tâm hỗ trợ và chuyển giao kỹ thuật mổ tim hở cho các bệnh viện bạn để cứu giúp được nhiều bệnh nhân tim. BS. Phan Kim Phương cùng với các đồng nghiệp cũng đã luân phiên đến giúp cho các đơn vị phẫu thuật tim với phương thức "cầm tay chỉ việc". Sau 2 năm đã có 8 bệnh viện trong cả nước tiếp nhận kỹ thuật mổ, phẫu thuật hơn 10.000 trường hợp.
Ngành phẫu thuật tim của Việt Nam còn non trẻ, song vượt qua những khó khăn, thiếu thốn công nghệ hiện đại, BS. Phương vẫn có những công trình được nhiều tạp chí khoa học uy tín trên thế giới đăng tải và tạp chí Khoa học phẫu thuật tim - lồng ngực châu Á đã mời bà làm nhà tư vấn chuyên môn. Đó là một vinh dự không chỉ của riêng bà mà qua đó ta cũng nhận thấy thế giới đã có sự đánh giá cao đối với ngành phẫu thuật tim còn non trẻ ở Việt Nam.
Năm 2000, tại hội nghị quốc tế do Hội Phẫu thuật lồng ngực và tim mạch nói tiếng Pháp tổ chức tại Paris, đề tài "Kỹ thuật sửa van hai lá, ba lá, van động mạch chủ" của BS. Phương đã khiến các đồng nghiệp quốc tế khâm phục. Đó là kết quả những năm tháng phẫu thuật, nghiên cứu không ngừng nghỉ, kinh nghiệm "vàng" từ hơn 4.000 ca mổ đã đưa nhiều bệnh nhân trở lại cuộc sống.
Những cống hiến của BS. Phan Kim Phương đã được Nhà nước ghi nhận. Bà đã được phong tặng danh hiệu Anh hùng Lao động thời kỳ đổi mới, Thầy thuốc ưu tú và là một trong 10 gương điển hình nhận giải thưởng Phụ nữ Việt Nam 2009.
Trên tường phòng làm việc của Giám đốc Phương có rất nhiều bức tranh vẽ bà của các bệnh nhân nhỏ tuổi tặng. Đó đều là những bệnh nhân đã được "tái sinh", lời cảm ơn của lũ trẻ thật thầm lặng mà yêu mến biết bao.
Minh Quang
|
Theo thống kê trên thế giới, trung bình cứ 1.000 trẻ sinh ra có khoảng 8 bé mắc bệnh tim bẩm sinh, có nơi ghi nhận được 5%, có nơi là 10%, nên dựa vào tỷ lệ trên ước tính nước ta có khoảng 16.000-20.000 trẻ mắc bệnh tim bẩm sinh ra đời hằng năm. Nếu được phẫu thuật kịp thời thì khả năng điều trị triệt để rất tốt, trước khi để xảy ra những biến chứng như suy tim, viêm phổi. Những biến chứng này có thể xảy ra lúc mới sinh hoặc vài tháng sau, có thể tái đi tái lại kéo dài suốt cả năm đầu. Đây là một nhu cầu rất bức bách để cứu sống các cháu. 1/4 trẻ em mắc bệnh tim bẩm sinh hằng năm được mổ là thông tin từ hội thảo về bệnh tim bẩm sinh, vừa được Bệnh viện Nhi TW tổ chức tại Hà Nội. Cả nước hiện có gần 20 trung tâm phẫu thuật tim, nhưng số thật sự được coi là trung tâm (một năm phẫu thuật được 500 ca/năm) chưa nhiều. Tại TP.HCM có Viện Tim là nơi mổ nhiều nhất với gần 500 trẻ dưới 6 tuổi/năm, BV Tim Tâm Đức mổ 100-150 ca/năm, BV Nhi Đồng 1 mổ khoảng 100 ca/năm, BV Nhi Đồng 2 (mổ tim kín) cũng khoảng 2 ca/tuần, Huế có Trung tâm Tim mạch Huế, Đà Nẵng có Trung tâm Tim mạch Đà Nẵng, Hà Nội có BV Tim Hà Nội, BV Việt Đức và BV Nhi Trung ương. Mới đây tại Hà Nội đã khánh thành Trung tâm tim mạch thuộc BV E. Số trẻ được mổ trên cả nước khoảng 2.000 ca/năm, trong đó 700 bé dưới 1 tuổi. |