Trong phiên xét xử sơ thẩm vụ án đất đai tại Quán Nam, Hải Phòng ngày 2/3 vừa qua, ông Nguyễn Cựa, nguyên Trưởng phòng Đo đạc - Bản đồ, Sở Tài nguyên và Môi trường TP. Hải Phòng, đã bị TAND TP. Hải Phòng kết án 3 năm tù về "Tội lợi dụng chức vụ, quyền hạn trong khi thi hành công vụ" quy định tại Điều 281 Bộ luật Hình sự (BLHS). Tuy nhiên, các yếu tố cấu thành tội của ông Cựa đều không có!
 Phiên tòa sơ thẩm vụ án đất đai tại Quán Nam. |
Ông Nguyễn Cựa có vụ lợi hoặc có động cơ cá nhân?
Tại bản án, HĐXX nhận định: "Trong vụ án này, việc các bị cáo đã lợi dụng chủ trương giao đất của thành phố đưa vào danh sách cấp đất tràn lan cho rất nhiều đối tượng không có nhu cầu bức xúc về nhà ở, thậm chí có một số gia đình mà vợ, con được cấp từ 2-3 lô đất. Điều đó đã chứa đựng mưu cầu lợi ích mang tính cục bộ của một nhóm người, trong số đó bao gồm cả cá nhân, người thân, họ hàng của các bị cáo, đây chính là động cơ vụ lợi". Như vậy, "động cơ vụ lợi" theo Hội đồng xét xử được thể hiện bằng hành vi "đưa vào danh sách cấp đất tràn lan cho rất nhiều đối tượng không có nhu cầu bức xúc về nhà ở...". Nhưng thực tế, ông Cựa không có chức năng và cũng chưa bao giờ được cấp có thẩm quyền giao nhiệm vụ lập danh sách cấp đất. Tại Dự án Quán Nam, ông Cựa chỉ được phân 1 lô đất, lại ở vị trí ít thuận lợi nhất trong khi tất cả cán bộ, nhân viên (lái xe, bảo vệ, thậm chí nhân viên hợp đồng) của Sở Địa chính-Nhà đất Hải Phòng đều được phân mỗi người ít nhất 1 lô đất (cũng cần nói thêm rằng suốt 40 năm công tác trong cơ quan Nhà nước, từ Cục Đo đạc - Bản đồ thuộc Phủ Thủ tướng cho đến Sở Địa chính - Nhà đất (nay là Sở TN&MT) Hải Phòng, ông Nguyễn Cựa chưa hề được cấp nhà hoặc đất ở mặc dù thuộc diện gia đình liệt sĩ). Nói cách khác, chính những người được phân từ 2 lô đất trở lên mới là vụ lợi, tức có dấu hiệu phạm "Tội lợi dụng chức vụ, quyền hạn trong khi thi hành công vụ" hoặc phạm "Tội lợi dụng ảnh hưởng đối với người có chức vụ và quyền hạn để trục lợi" quy định tại Điều 291 BLHS.
Ông Nguyễn Cựa không làm trái công vụ
Tại bản án, HĐXX luận tội ông Cựa như sau: "Bị cáo Nguyễn Cựa mặc dù biết rõ chứng chỉ quy hoạch đã được phê duyệt nhưng với cương vị là Trưởng phòng Đo đạc - Bản đồ thuộc Sở địa chính - Nhà đất, thực hiện ý kiến chỉ đạo của Chu Minh Tuấn (Giám đốc sở) đã chỉ đạo các cán bộ dưới quyền vẽ lại bản đồ địa chính tỷ lệ 1/1.000 diện tích 117,987m2, vẽ thêm bản đồ địa chính tỷ lệ 1/500 lô số 7 diện tích 9.291,5m2 nằm ngoài quy hoạch, phân thành 998 hộ, phá vỡ quy hoạch". Tuy nhiên, theo Quy định tạm thời v/v Quản lý chất lượng kỹ thuật và quản lý kinh tế trong công tác đo đạc bản đồ địa chính ban hành kèm theo Quyết định số 77-QĐ/ĐC ngày 09/02/1996 của Giám đốc Sở Địa chính Hải Phòng (nay là Sở Tài nguyên và Môi trường) tại Điều 5 quy định Phòng Đo đạc - Bản đồ trong việc quản lý chất lượng kỹ thuật có trách nhiệm và quyền hạn "ký nghiệm thu các loại bản đồ". Công văn số 2558/BTNMT-TCQLĐĐ ngày 10/7/2008 của Bộ trưởng Bộ Tài nguyên và Môi trường gửi ông Nguyễn Cựa khẳng định: "Theo quy định của quy phạm thành lập bản đồ địa chính tỷ lệ 1:500, 1:1.000, 1:2.000, 1:5.000, 1: 10.000 và 1:25.000 do Tổng cục Địa chính ban hành tại Quyết định số 720/1999/QĐ-ĐC ngày 30/12/1999 thì việc xác nhận vào bản vẽ là đúng quy định của Tổng cục Địa chính... Việc sử dụng bản đồ địa chính làm nền để thể hiện dự kiến quy hoạch sử dụng đất là đúng quy định của pháp luật. Việc dự kiến chia các lô đất trên nền bản đồ địa chính là việc làm bình thường, cần thiết để thể hiện ý định quy hoạch. Dự kiến quy hoạch sử dụng đất chỉ có tính pháp lý khi các dự kiến này được cơ quan Nhà nước có thẩm quyền phê duyệt bằng văn bản và đóng dấu vào các tài liệu bản đồ kèm theo quyết định. Tổ chức, cá nhân nào sử dụng các bản dự kiến quy hoạch sử dụng đất chưa được xét duyệt, sử dụng các bản xin điều chỉnh quy hoạch sử dụng đất chưa được xét duyệt để thu hồi đất hay giao đất thì tổ chức, cá nhân đó phải chịu trách nhiệm trước pháp luật về hành vi phạm pháp của mình mà không được quy kết trách nhiệm cho người lập và dự kiến quy hoạch sử dụng đất trên nền bản đồ này".
Như vậy, việc ông Nguyễn Cựa ký nghiệm thu bản đồ địa chính tỷ lệ 1/1.000 diện tích 117,987 m2 và bản đồ địa chính tỷ lệ 1/500 lô số 7 diện tích 9.291,5m2 được vẽ theo sự chỉ đạo của Giám đốc Sở Chu Minh Tuấn là hoàn toàn làm đúng công vụ. Nói cách khác, người làm trái công vụ là người sử dụng các bản đồ nói trên khi chưa được UBND thành phố Hải Phòng phê duyệt bằng văn bản và đóng dấu, tức bản đồ chưa có tính pháp lý, để thu hồi đất hay giao đất chứ không phải là người lập bản đồ.
Ngoài ra, HĐXX sơ thẩm đã định tội cho ông Cựa khi kết luận ông Cựa thực hiện ý kiến chỉ đạo của Chu Minh Tuấn "đã chỉ đạo các cán bộ dưới quyền... cùng với phòng quản lý đất đai bàn giao mốc giới cho Ban đền bù và UBND xã Dư Hàng Kênh làm cơ sở để kiểm kê, đo đạc, lập phương án bồi thường và giao đất cho 998 hộ được giao đất sau này". Tuy nhiên, căn cứ để Tòa án nhân dân TP. Hải Phòng đưa vụ án ra xét xử là cáo trạng của Viện trưởng VKSND TP. Hải Phòng mà Cáo trạng lại căn cứ vào bản kết luận điều tra bổ sung của Cơ quan Cảnh sát điều tra trong khi cả hai văn bản này đều không có kết luận nào như vậy!
Đến đây không thể không đặt câu hỏi tại sao ông Cựa phải vào vòng tố tụng, phải chăng là để "thế chỗ" cho một số quan chức có dấu hiệu phạm tội rõ ràng như ông Bùi Quang Sản, Phó giám đốc Sở Địa chính - Nhà đất kiêm Trưởng ban đền bù thành phố (nay là Giám đốc Sở Tài nguyên và Môi trường), người đã sử dụng bản đồ lô số 7 chưa được UBND thành phố phê duyệt để thực hiện việc đền bù, thu hồi đất. Việc Sở Tài nguyên và Môi trường Hải Phòng bị "trộm" đột nhập lấy các tài liệu về đền bù vào đêm ngày 14/5 vừa qua và vụ việc đang được công an điều tra càng chứng tỏ giả thiết trên là có cơ sở.
Theo Điều 281 BLHS, người phạm "Tội lợi dụng chức vụ, quyền hạn trong khi thi hành công vụ" là người "vì vụ lợi hoặc động cơ cá nhân khác mà lợi dụng chức vụ, quyền hạn làm trái công vụ gây thiệt hại cho lợi ích của Nhà nước, của xã hội, quyền, lợi ích hợp pháp của công dân". Như vậy tội phạm này được cấu thành bởi hai yếu tố: "vụ lợi hoặc động cơ cá nhân khác" và "làm trái công vụ". Tuy nhiên trong trường hợp của ông Cựa, cả hai yếu tố này đều không có!
Nguyên Hà