Bài 1: Ước mong đổi đời bỗng thành... gánh nặng
Khoác hành lý bước lên máy bay tới những phương trời hoàn toàn xa lạ, người đi xuất khẩu lao động (XKLĐ) phấn chấn, tin tưởng đã "chạm một tay" vào giấc mơ thay đổi cuộc đời gian khó của mình. Thế nhưng giấc mơ ấy sẽ tan biến nếu dịch vụ XKLĐ vô trách nhiệm chỉ cốt đưa càng nhiều lao động xuất khẩu càng tốt để có thêm "phí dịch vụ" còn sang đó ra sao thì phụ thuộc vào... sự may mắn! Có những người nông dân phải vay mượn, thế chấp nhà cửa để nộp tiền đi XKLĐ nhưng phải về nước trước thời hạn mà chẳng phải lỗi ở mình khi nỗi lo gánh nặng nợ nần đang chất trên vai... Trách nhiệm thuộc về ai?
Trước hết phải khẳng định chủ trương XKLĐ là hoàn toàn đúng đắn nhằm giải quyết tình trạng thừa nhân công ở nước ta hiện nay. Cùng với sự phát triển của đất nước, ruộng đất ở nông thôn co bớt lại nhường chỗ cho những khu công nghiệp, đường xá, khu đô thị mới... Và người nông dân vốn chỉ quen lao động (LĐ) phổ thông khi không còn phương tiện sản xuất chỉ còn cách đổ vào thành phố tìm việc trong chợ LĐ, làm ôsin, thậm chí dễ dính cả vào những tệ nạn xã hội. Việc XKLĐ mở ra hướng mới cho những người nông dân nghèo khó để có một công việc ổn định, tạo thu nhập cho gia đình được xã hội đồng tình và ủng hộ.
Thế nhưng XKLĐ thế nào lại là chuyện cần bàn nhất là trách nhiệm của các cơ quan tổ chức đưa người đi LĐ bởi không chỉ liên quan tới đối tượng người LĐ cụ thể mà còn là cả gia đình và tương lai của họ.
 XKLĐ là mong ước, cũng là nỗi lo của không ít người. |
Bắt đầu từ một lá đơn
Báo Sức khoẻ&Đời sống nhận được đơn kêu cứu của nhóm lao động xuất khẩu vừa về nước ở Song Mai (Bắc Giang) do anh Nguyễn Văn Ninh làm đại diện đã cử ngay PV đi tìm hiểu những mong san sẻ bớt phần nào khó khăn của người LĐ. Chuyện tưởng rất đơn giản khi nhóm của anh và nhiều người LĐ khác được sự giới thiệu của các cơ quan chức năng ở Bắc Giang đã tin tưởng ký kết hợp đồng với Công ty Nhân lực và Thương mại quốc tế (Intraco) có địa chỉ tại 158 Nguyễn Văn Cừ (Long Biên - Hà Nội) để đi XKLĐ sang Nga làm việc cho Công ty Granada. Và họ đã sang được nước Nga thật! Thế nhưng...
Các anh chẳng hề biết nước Nga và Công ty Granada nọ ngoài việc chạy vạy bà con họ hàng, ký hợp đồng vay vốn ngân hàng để nộp tiền Công ty Nhân lực và Thương mại quốc tế để lên máy bay sang Nga. Mọi khoản tiền theo quy định đã nộp những tưởng sẽ có việc làm và tiền gửi về trả nợ và sau đó tích lũy nào ngờ xuống máy bay, đón họ là một chiếc xe tải kín mít, đưa họ đến một nơi cũng... kín như bưng. Người dẫn đường liên tục thúc giục nhóm XKLĐ phải bước thật nhanh kẻo... công an Nga phát hiện. Sau đó, những người LĐ phải sống chui lủi trong cảnh thiếu thốn đủ đường, ốm đau bỏ mặc không thuốc thang chữa trị, phải làm việc với "mức lương" chỉ là... cơm ăn hai bữa. Trải qua nhiều tháng khổ cực, một vài người đã phải điện về quê nhà yêu cầu gửi tiền sang để mua vé máy bay về nước. Sau đó họ đã đến Công ty Intraco phản ánh lại để đưa nốt số LĐ còn lại về.
Chúng tôi tìm đến được ông Phạm Hoài Minh - Phó Giám đốc Công ty Intraco - khẳng định, người LĐ về nước không có lỗi và giải thích rằng sự cố nói trên là lý do bất khả kháng (do Công ty Granada đã đệ đơn xin phá sản vì khủng hoảng kinh tế đúng vào lúc hợp đồng XKLĐ đã được ký kết. Giải pháp của công ty chỉ là "nỗ lực" để người lao động vẫn có thể... làm việc (không lương, chỉ có 2 bữa ăn). Cuối cùng công ty phải mua vé máy bay cho những LĐ còn lại về nước và thực hiện "hỗ trợ".
Quả là khó hiểu về khái niệm "hỗ trợ" này. Người LĐ hợp đồng với Intraco để có việc làm bên Nga và Intraco trước khi ký hợp đồng với người LĐ trong nước hẳn phải nghiên cứu Công ty nước ngoài mà họ định điều LĐ mình sang. Thế nào là "hoàn cảnh khách quan", "bất khả kháng" cũng không được làm rõ. Động đất, chiến tranh chẳng hạn khiến Công ty Granada bên Nga không thể tiếp nhận LĐ đã đành nhưng "bị vỡ nợ" và vẫn sử dụng LĐ không lương ngoài tiền ăn thì thiệt hại thuộc về hợp đồng giữa người LĐ với tổ chức XKLĐ là Công ty Nhân lực và Thương mại quốc tế hay thuộc về hợp đồng giữa Công ty Nhân lực và Thương mại quốc tế với Công ty Granada bên Nga? Sao người LĐ phải gánh chịu thiệt hại trong cái hợp đồng mà họ không ký?
Nói đơn giản như cá nhân hay tập thể nào hợp đồng với công ty du lịch, nộp đủ tiền theo "quy định" hoặc thỏa thuận rồi nhưng đến nơi, khách sạn, tàu thuyền nơi du lịch bị "vỡ nợ" thì công ty du lịch có phải trả lại tiền (thậm chí đền tiền gấp nhiều lần) khách hàng không, hay cười xòa do 'bất khả kháng" mà "hỗ trợ" một phần tiền đã nộp cho khách theo kiểu ban ơn? Vậy sao trong trường hợp này cơ quan tổ chức dịch vụ XKLĐ có thể thản nhiên trước hợp đồng bất thành giữa người LĐ với mình, thản nhiên trước bi kịch vợ chồng bỏ nhau, anh em mâu thuẫn do trước đó người thân giúp nhau hy vọng cải thiện đời sống nay không những không cải thiện được còn gánh thêm món nợ lớn nặng nề. Ấy là chưa kể thời gian người LĐ phải long đong nơi đất khách quê người với bao nỗi khổ cực... Thiệt hại này ai sẽ bù đắp cho người LĐ?
Hoàng Dương