“Con đường nghệ thuật đưa tôi đi tới nhiều miền đất nước, nhưng làm sao đi cho hết được cái mảnh cong chữ S nhỏ nhắn ấy trên hình quả địa cầu. Bên kia ống kính luôn hiện ra những cảnh giới không lúc nào giống nhau, những cánh đồng, những dòng sông, những ngọn núi mờ sương, hoặc có khi là một vực thẳm im lặng và bao trùm lên tất cả, bao giờ cũng vậy, là một chất thơ kỳ diệu và sâu thẳm, giống như một linh hồn. Không ai nhìn thấy tôi trong những tấm hình bởi chính tôi đã tan hòa vào chất thơ trầm mặc kia mà tôi gọi là đất nước” - Đào Hoa Nữ.
Biết tên đào Hoa Nữ đã từ lâu trên ảnh đàn thế giới, song phải tới năm 2000 tôi mới được gặp chị trong buổi họp mặt đồng hương Huế tại Bảo tàng Phụ nữ TP. HCM. Trước ngày chia tay ra Bắc, tôi có ghé thăm tư gia, chị tặng tôi cuốn Quê hương là chùm ảnh tâm huyết mà chị đã đi khắp ba miền đất nước ghi lại những khoảnh khắc thanh bình quê hương xứ xở. Nghệ thuật nhiếp ảnh thật kỳ lạ. Cũng nơi ấy, cảnh vật ấy, con người ấy, song dưới ống kính, góc nhìn của mỗi người cầm máy lại cho ta những cảm nhận trong từng khuôn hình. Một bức ảnh bố cục đẹp, ánh sáng hài hoà... có chiều sâu (cả về nội dung và chủ đề) là sự thành công của tác giả. Nói đến ảnh đào Hoa Nữ là nói đến Quê hương, Cổng làng Việt Nam, Cây đa bến nước, con đò. Hai lần xuyên Việt với CLB Hải Âu, nhiều lần cá nhân đi Tây Nguyên và các vùng miền đất nước, chị muốn khám phá để bổ sung cho bộ sưu tập của mình.
 Nữ nhiếp ảnh gia Đào Hoa nữ. |
Có lần chị tâm sự: "Miền Bắc còn nhiều công trình kiến trúc xưa, đó là những cổng làng, mái đình, những chiếc cầu đá cổ. Biết thế đấy, nhưng để đến tận nơi thì chưa phải nơi nào cũng thực hiện ngay được".
Thế rồi một lần, bất chấp sự bất thường của thời tiết, chúng tôi đã có chuyến đi tới xã Đại Đồng - huyện Văn Lâm - Hưng Yên, nơi có cây cầu đá cổ cùng quần thể văn hoá làng xã Bắc Bộ xưa còn được lưu giữ và bảo tồn. Qua Dương Xá - Gia Lâm, chúng tôi có ghi những hình ảnh thôn Dương Đình - đây cũng là nơi được TS. Nguyễn Văn Bài (Cục trưởng Cục Bảo tồn) cho rằng: “Đó là một quần thể văn hoá làng xã cổ cần được gìn giữ và bảo vệ”. Chúng tôi nhanh chóng dừng xe và tìm những góc bấm máy. Tôi quan sát từng động tác, góc máy chị đặt. Chỉ một vũng nước nhỏ sau mưa còn đọng lại chị cũng rất quan tâm. "Khi lấy được bóng hình cũng cho ta những hiệu quả bất ngờ" - Tôi hiểu những điều chị trao đổi. Trong khi đi sáng tác, chị rất chú trọng tới những chi tiết nhỏ tính từng góc, cự ly xa gần sao cho phù hợp về ánh sáng... chủ thể định ghi lại. Tôi đặc biệt thích thú ở người nghệ sĩ nhiếp ảnh: đó là sự gọn gàng, nhanh nhẹn. Quần áo nai nịt gọn gàng, nhưng rất nhiều túi để đựng những phụ kiện như pin, thẻ, ống kính... Ba lô cũng nhiều ngăn để tiện thao tác cho nhanh, chân máy cũng được bố trí trên ba lô rất gọn nhẹ. Tất cả không ngoài mục đích để cho người cầm máy khi lao xuống ruộng, nơi có nước như sông, suối, vách đá cheo leo, khi lăn lê bò toài không ảnh hưởng tới những thiết bị vật dụng.
 Tác phẩm Cố đô Huế của Đào Hoa Nữ |
Nếu nhìn vào tên tuổi với nhiều album có hạng trong làng nhiếp ảnh thế giới, nhiều người tưởng Đào Hoa Nữ có một cuộc sống rất khá giả. Song ít ai biết chị lại là một chỗ dựa vững chắc cho cả gia đình. Ngoài việc chăm sóc cho mẹ già, chị là người trụ cột chính mọi nguồn tài chính của gia đình, phụ giúp cùng hai em gái lo cho các cháu. Bởi thế, ít khi thấy chị tiêu phí tiền vào những món đồ xa xỉ. Chị có một tuyên ngôn: "Không keo kiệt, không hoang phí, chỉ tiêu xài cho những gì cần thiết". Sống cùng em gái và các cháu, căn hộ của chị nằm trong một ngõ tại quận I TP.HCM, được chủ nhà bài trí ấm cúng như một bảo tàng nghệ thuật thu nhỏ. Cô em gái "quản gia" của chị rất hiểu mỗi khi chị cần đi đâu để chăm chút cho chị từ quần áo, giày dép đến cả bữa ăn, giấc ngủ của chị. Khi sáng tác, trông chị thật "ngầu", nhưng khi đi dự lễ nhà thờ hay lễ hội, chị lại thướt tha trong tà áo dài hoặc sang trọng trong bộ váy dạ hội trang nhã, lịch sự, hoặc trong trang phục công sở thường ngày. Một chuyến đi thực tế cùng chị, tôi học ở chị nhiều điều, đó là sự giản dị, khiêm tốn, tiết kiệm thời gian, tiền bạc để đạt được những hiệu quả lớn nhất trong cuộc sông và công việc của mình.
Khải Nguyên