Nếu nói là hiện đang thiếu người lãnh đạo (giám đốc) doanh nghiệp, xem ra khó có sức thuyết phục, vì lâu nay ai cũng nghĩ "cái ghế" đó luôn có quá nhiều ứng viên. Đúng, một giám đốc "thường thường bậc trung" thì quả không thiếu, thậm chí...thừa! Nhưng theo cách đặt vấn đề của ông Jonathan McGhie, giám đốc vùng phụ trách việc tìm kiếm và lựa chọn lãnh đạo doanh nghiệp của công ty nhân lực lớn nhất tại Việt Nam hiện nay là Navigos thì: "Khách hàng của chúng tôi đi tìm những người có khả năng lãnh đạo và truyền cảm hứng. Những kỹ năng cụ thể như tiếp thị, bán hàng chỉ là một phần của yêu cầu". Còn tại một hội nghị về đầu tư gần đây, ông Nguyễn Nam Sơn, giám đốc điều hành Ngân hàng đầu tư Việt Nam Capital Partner cho biết: "Yếu tố quan trọng nhất mà nhà đầu tư nước ngoài xem xét khi quyết định mua cổ phần ở một công ty Việt Nam là quản trị doanh nghiệp. Đa số các doanh nghiệp, từ những công ty quản lý kiểu gia đình, đến những doanh nghiệp nhà nước lớn đều đang thiếu một đội ngũ quản trị chuyên nghiệp và mô hình quản trị tiên tiến." Vậy nên, nói thiếu người lãnh đạo doanh nghiệp ở nước ta chính là thiếu đội ngũ những nhà quản trị có năng lực, có khả năng dẫn dắt và truyền cảm hứng cao tới mọi nhân viên. Thách thức này đang gây một sức ép lớn lên thị trường nhân lực quản trị bậc cao ở nước ta. Có một nghịch lý đang diễn ra là, rất ít doanh nghiệp trong nước thực sự nhìn nhận vai trò của quản trị một cách nghiêm túc. Theo đánh giá của ông Jonathan McGhie: "Có lẽ chỉ khoảng 1% doanh nghiệp Việt Nam đang thực sự nhìn nhận quản trị như một đề tài quan trọng". Mặc dù thời gian qua, thị trường lao động bậc cao ở trong nước đã được cải thiện khá nhiều, song các nhà tư vấn nhân lực cho rằng trên thị trường vẫn hiếm hoi những nhà lãnh đạo theo phong cách chuyên nghiệp. Điều này làm các doanh nghiệp phải trả lương cao để thu hút người giỏi về mình, song với sự cạnh tranh thường thấy, chính "người giỏi" ấy lại không trung thành với công ty đã đến, khi bị nơi khác mồi chài trả lương hậu hĩnh hơn nữa. Dù sao sự suy giảm kinh tế gần đây đã làm thị trường lao động bậc cao cũng bớt "nóng" một phần. Đa số các công ty nước ngoài vẫn tìm một giải pháp tình thế là tuyển dụng giám đốc điều hành (CEO) là người nước ngoài, tất nhiên lương bao giờ cũng cao hơn CEO trong nước rất nhiều.
 Ở nước ta, hiện đang thiếu lao động kỹ thuật cao. |
Đó chỉ là một vế của "bài toán nhân lực" cho doanh nghiệp. Người làm "nghề lãnh đạo" chỉ số ít, chiếm số đông bao giờ cũng là lao động nghề nghiệp. Hiện ở nước ta số lao động nghề nghiệp này cũng rất thiếu. Theo thống kê của Bộ Lao động - Thương binh và xã hội, những tháng đầu năm nay nhu cầu lao động của các doanh nghiệp ở các tỉnh, thành vẫn tăng cao, có trên 100.000 việc làm cần tuyển lao động, các ngành nghề đều thiếu hụt khoảng 25-30% lao động, tập trung vào các ngành may mặc, da giày, xây dựng, vệ sĩ, dịch vụ du lịch... Nguyên nhân của sự thiếu hụt lao động là do lương thấp, phúc lợi kém làm nhiều người bỏ việc, mặt khác một bộ phận lớn người lao động bị mất việc trước đây đã chuyển sang nhóm ngành nghề khác. Tình trạng "thừa thầy thiếu thợ" là phổ biến. Bên cạnh việc cần tuyển những lao động trẻ học nghề, thì nhu cầu thợ bậc cao vẫn luôn đặt ra thường trực với bất cứ doanh nghiệp nào. Trong khi hầu hết các trường dạy nghề trong nước lại không đủ điều kiện đào tạo những thợ lành nghề đạt chuẩn quốc tế, có khả năng làm việc tại những dây chuyền công nghệ mới, hiện đại.
Rõ ràng "bài toán nhân lực" trong các doanh nghiệp nước ta, chỉ tính ở hai phương diện kể trên đã là nan giải. Để mau chóng giải được bài toán này, mỗi doanh nghiệp cần nhận thức được sự cần thiết để tiếp tục đầu tư về chất xám, có biện pháp tuyển dụng một cách thỏa đáng phù hợp với khả năng tài chính của mình. Nhiều chính sách trọng dụng, thu hút nhân tài của Nhà nước đã được thực thi, cũng còn nhiều khiếm khuyết, cần được tiếp tục chỉnh sửa sao cho phù hợp với tình hình phát triển, mặt bằng chung của thế giới.
Hồng Phúc