"Đánh thức tuồng 2009" là tên của một dự án do nhóm tình nguyện văn hóa, môi trường và nghệ thuật cộng đồng Greenzoom phối hợp với Nhà hát Tuồng Trung ương thực hiện. Hướng đến mọi đối tượng và phục vụ hoàn toàn miễn phí, dự án nhằm mục đích chung tay chấn hưng và đưa nghệ thuật tuồng đến gần với công chúng, đặc biệt là các bạn trẻ yêu văn hóa truyền thống của dân tộc.
Cơn mưa rào mùa hạ trút xuống xối xả nhưng nó không ngăn nổi bước chân những khán giả đam mê đã quyết tạm gác lại công việc bận rộn, tạm quên đi cuộc sống hối hả để tìm đến rạp hát và chờ đợi sự bắt đầu của một câu chuyện thú vị - chuyện về những chuyển động, những vũ đạo trong môn nghệ thuật giàu truyền thống mang tên "tuồng".
"Múa tuồng" là chương trình trò chuyện nghệ thuật thứ ba nằm trong chuỗi hoạt động thuộc Dự án Đánh thức tuồng 2009 đang được các bạn trẻ của nhóm Greenzoom triển khai tại Hà Nội. Với khách mời là biên đạo múa Tạ Vũ Thu và nghệ sĩ Thanh Nga đến từ Nhà hát Tuồng Trung ương, trong chương trình này, khán giả được trải nghiệm với 6 động tác cơ bản nhất trong múa tuồng thông qua các trò chơi sáng tạo vui nhộn. Khán giả còn được cảm nhận cái hay, cái đẹp của tuồng thông qua tâm sự của chính các nghệ sĩ đã có nhiều năm gắn bó với môn nghệ thuật này.
 Các nghệ sĩ biểu diễn vở Hồ Nguyệt Cô hóa cáo.
Ảnh: H. Tùng |
Tuồng (hay hát bội) là một loại hình nghệ thuật sân khấu mang tính cổ điển độc đáo của Việt Nam được hình thành trên cơ sở ca vũ nhạc và các trò diễn xướng dân gian vốn có từ lâu đời và phong phú của dân tộc. Vì nhiều lý do xã hội mà lâu nay, tuồng đã ít nhiều bị lãng quên trong đời sống sinh hoạt nghệ thuật của dân tộc. Tuy nhiên như thế không có nghĩa là tuồng sẽ ngủ yên trong kho tàng văn hóa truyền thống, càng không có nghĩa là sân khấu tuồng không còn khán giả. Bằng chứng là chỉ qua bạn bè giới thiệu, qua tình cờ đọc được thông tin trên mạng nói về dự án mà đã có khá nhiều khán giả tìm đến rạp Hồng Hà để xem tuồng và tham gia trải nghiệm cùng tuồng, khám phá tuồng. Không ít người trong số họ nhận thấy đây thực là một chương trình nhiều lý thú và giàu ý nghĩa. Bạn Vũ Lan Nhi - Trường Đại học Ngoại thương tâm sự: "Hôm nay mình đã tham dự buổi nói chuyện về nghệ thuật tuồng do Greenzoom tổ chức. Mình cảm thấy chương trình này rất vui và bổ ích, thực sự khơi dậy hứng thú tìm hiểu và khám phá sâu thêm loại hình dân tộc này trong mình". Còn anh Trần Ngọc Lân - Cục Cảnh sát Môi trường thì hồ hởi: "Một buổi tối đầy cảm xúc. Tôi đã có 30 phút say đắm với tuồng và một buổi trò chuyện thú vị về cảm thụ cũng như hướng phát triển tuồng".
Phần lớn khán giả đến rạp là các bạn trẻ của các trường đại học, trung học trên địa bàn Hà Nội. Giữa thực trạng xã hội đang đầy rẫy những loại hình nghệ thuật giải trí sôi động và giới trẻ không mấy người đủ "kiên nhẫn" ngồi xem hết một vở tuồng mà lại có không ít bạn đến để xem, để khám phá và tìm hiểu tuồng thì đó là một điều đáng mừng. Có nghĩa rằng, mục đích chính của dự án "nhằm mang lại những hiểu biết và trải nghiệm mới cho các bạn trẻ, hướng đến việc nâng cao giá trị tinh thần trong cuộc sống đồng thời kêu gọi sự tham gia từ giới trẻ trong nỗ lực gìn giữ và thúc đẩy nghệ thuật truyền thống" đã đạt được. Từ những bước đệm đầu tiên này, hy vọng sẽ có thêm nhiều người trẻ tuổi thích thú, yêu mến, gắn bó với tuồng, từ đó góp phần gìn giữ, thúc đẩy sự phát triển của môn nghệ thuật này.
Theo bạn Nguyễn Thu Thủy - thành viên của nhóm Điều phối Greenzoom, bên cạnh các chương trình trò chuyện nghệ thuật, Dự án Đánh thức tuồng 2009 sẽ còn triển khai nhiều hoạt động khác như phát hành ấn phẩm, trình diễn, triển lãm... nhằm tạo cơ hội cho công chúng tiếp tục khám phá và tìm hiểu về môn nghệ thuật truyền thống đặc sắc này. Sắp tới, một chương trình nhiếp ảnh về tuồng sẽ được khởi động. Tất cả các hoạt động thuộc dự án đều được thiết kế mở, cố gắng gắn kết với các yếu tố: tương tác, thân thiện, hiện đại, sáng tạo để hấp dẫn giới trẻ.
Trong khi các nhà chuyên môn và những người quản lý văn hóa đang đau đầu trước thực trạng chưa bao giờ nghệ thuật tuồng bị sao nhãng như hiện nay và tuồng có nguy cơ biến mất cao nhất trong số các môn nghệ thuật dân gian truyền thống thì một dự án đánh thức tuồng khá "hoành tráng" lại được triển khai bởi chỉ một nhóm những bạn trẻ "ngoại đạo", hoạt động phi lợi nhuận vì lợi ích cộng đồng. Họ cũng bắt đầu từ những người cùng lớp trẻ. Khoan hãy nói đến quy mô của dự án hay liệu dự án có thành công không, thành công đến mức độ nào, chỉ bấy nhiêu những gì đã thấy đấy thôi cũng đã lấy làm mừng và tràn đầy hy vọng!
Trước đó, dự án đã tổ chức thành công 2 chương trình là Khám phá tuồng và Mặt nạ tuồng với khách mời là NSND. Hoàng Khiềm, nhà biên kịch Khắc Duyên và các nghệ sĩ Nhà hát Tuồng Trung ương, thu hút sự quan tâm của khá nhiều khán giả trẻ Thủ đô. Trong hai chương trình đầu, các bạn trẻ đã được thưởng thức các trích đoạn tuồng tiêu biểu như Ông già cõng vợ đi xem hội, Hồ Nguyệt Cô hoá cáo..., được giao lưu, trò chuyện với các nghệ sĩ, được tự tay vẽ mặt nạ tuồng, được trải nghiệm khi hóa thân vào các nhân vật tuồng điển hình... Theo ghi nhận của nhóm điều phối, dự án bước đầu đã thành công, không phải ở số lượng khán giả đến tham dự mà là ở sự huy động được sức trẻ.
Hoàng Linh