Cán bộ và nhân dân xã Bờ Y, huyện Ngọc Hồi, tỉnh Kon Tum gọi những căn nhà trong khu tái định cư làng Iệc của xã mình là "nhà siêu mỏng" và "nhà đa phòng". Điều này cũng có lý khi những ngôi nhà này được xây dựng bằng gạch nung lò thủ công với bề dày của tường nhà chỉ vẻn vẹn 7,5 cm mà người dân ở đây quen gọi là xây nhà "tường gạch đứng", chứ không xây "tường gạch nằm" với bề dày 14,5 cm. Đã thế, nhà còn có nhiều phòng chật chội không phù hợp với phong tục, tập quán của đồng bào dân tộc Kadong ở đây.
Ngã ba Đông Dương tại Khu kinh tế cửa khẩu quốc tế Bờ Y mùa này rất nóng. Chúng tôi ngồi trong ngôi nhà cũ kỹ nhưng khá rộng rãi của chị Y Phiên (27 tuổi) ở làng Iệc mà cái nóng ngoài trời vẫn cứ hắt vào rát cả mặt. Gió thổi ràn rạt luồn qua bất kỳ cái khe nào có được khiến cái nóng ngày càng trở nên gay gắt hơn. Khi chúng tôi hỏi thăm về Khu tái định cư làng Iệc nằm sát Khu kinh tế cửa khẩu quốc tế Bờ Y, chị Y Phiên chỉ về phía ngôi nhà của A Hào ở cách nhà mình chừng 10 mét rồi tâm sự: "Trước đây, nhà của A Hào ở dưới lòng hồ Đăk Niêng. Theo quy hoạch của Nhà nước, hồ này xây dựng làm khu du lịch sinh thái, nên A Hào được đền bù tiền và sẽ cấp nhà mới ở trong Khu tái định cư làng Iệc. Trong thời gian chờ có nhà mới, A Hào đưa cả gia đình lên đây mượn đất của bà con làm nhà tạm để ở. Hơn 1 năm nay rồi, nhà A Hào có 7 người nhưng phải chui ra chui vào trong khoảng hơn 30 m2 nhà ở tạm bợ nên khổ lắm. Trời nắng thì oi bức, cả nhà nhiều khi phải nhoi ra ngoài, trời mưa thì nước dột khắp nhà, bì bõm không tài nào ở được. Chuẩn bị vào năm học mới rồi mà các cháu không có phòng để học bài, nói chi đến các sinh hoạt khác của gia đình. Vì thế, bà con chúng tôi ai cũng rất mong sớm được nhận nhà để có nhà mới ở, vì hiện nay phần lớn bà con nhà cửa chật chội lắm!".
 Những ngôi "nhà siêu mỏng" tại Khu tái định cư làng “Lệch”, xã Bờ Y, huyện Ngọc Hồi thi công rất chậm.
|
Đem những thắc mắc này đến gặp ông Phan Lạnh, Chủ tịch UBND xã Bờ Y thì được biết, Dự án đầu tư cơ sở hạ tầng và tái định cư các làng đồng bào dân tộc Khu Kinh tế cửa khẩu quốc tế Bờ Y do Ban quản lý Khu kinh tế cửa khẩu quốc tế Bờ Y là cơ quan chủ quản đầu tư mà trực tiếp là Ban quản lý các dự án đầu tư 2 làm chủ đầu tư và được 2 nhà thầu: Công ty Cổ phần Giao thông vận tải Quảng Nam và Công ty TNHH Xây dựng và Thương mại Vạn Tường 2 thi công vào ngày 15/5/2007. Đến nay đã hơn 1 năm 3 tháng, nhưng dự án mới thi công khoảng 40-50% công trình, thì không biết trong thời gian hơn 2 tháng nữa có hoàn thành không?!. Toàn dự án sẽ xây dựng 97 ngôi nhà cho người dân 2 làng: Iệc và Đăk Răng của xã tái định cư (trong đó chủ yếu là dân làng Iệc). Phần lớn các ngôi nhà đang xây dở dang, trong đó có 3 hộ gia đình là: Thao Liêng, Thao Ru và Thao Buon Hinh đã dọn về nơi ở mới. Để được sớm dọn về ở những ngôi nhà mới, những hộ này đã bỏ thêm khoảng 70 triệu đồng cùng với số tiền của dự án xây dựng mỗi căn hộ 42 triệu đồng để xây nhà rộng rãi hơn, trị giá trên 120 triệu đồng. Sau khi xây dựng xong, dự án sẽ tổ chức bắt thăm theo yêu cầu của người dân là trước đây ai ở phía trên lòng hồ Đăk Hniêng thì bắt thăm dãy nhà trước, còn ai ở phía dưới lòng hồ thì bắt thăm dãy nhà sau. Bình quân mỗi hộ được cấp 400 m2 đất vườn, trong đó có 42 m2 nền nhà và 2 m2 hố xí. Theo thiết kế, nhà ở gồm có 2 loại: loại 4 phòng (2 phòng ngủ, 1 phòng khách, 1 phòng bếp) và loại 3 phòng (1 phòng ngủ, 1 phòng khách, 1 phòng bếp).
Chủ tịch xã Bờ Y-Phan Lạnh chia sẻ: "Sau khi thấy Ban quản lý Khu cửa khẩu quốc tế Bờ Y xây nhà cho dân ở theo kiểu "nhà siêu mỏng" như thế, UBND xã có đề nghị lấy kinh phí của Chương trình 134 về hỗ trợ nhà ở cho đồng bào dân tộc thiểu số góp cùng Ban quản lý Dự án Khu tái định cư làng Iệc để xây dựng nhà có "tường gạch nằm" cho những hộ nghèo theo đúng đối tượng, nhưng Ban dự án không chịu, vì cho rằng như thế sẽ khó quyết toán. Hơn nữa, sẽ tạo ra sự so bì của người dân giữa nhà xây "tường gạch nằm" với nhà xây "tường gạch đứng", nên lại thôi. Trong quá trình thi công, UBND xã có cử tổ giám sát công trình, nhưng thực chất chỉ "giám sát cộng đồng" chứ không có chức năng giám sát kỹ thuật. Điều đáng buồn hơn, cách đây hơn 2 tuần, tại Khu tái định cư làng Iệc này đã có 3 ngôi nhà xây chưa xong đã bị sập...".
Tại buổi giám sát của HĐND tỉnh Kon Tum về tình hình giao đất, cho thuê đất trên địa bàn xã Bờ Y tổ chức vào cuối tháng 8/2008 vừa qua, ông A Nhoi, Phó Chủ tịch HĐND tỉnh Kon Tum cho biết: "Nhà tái định cư ở làng Iệc mà xây theo kiểu "nhà siêu mỏng" như thế thì làm sao người dân ở được”. Khi hỏi về vấn đề nước sinh hoạt cho nhân dân, ông Nguyễn Thế Đạt, Trưởng ban quản lý Khu cửa khẩu quốc tế Bờ Y bảo sẽ kéo nước từ cửa khẩu về cho dân làng. Trong lúc đó, đoạn đường dài gần 5 km thì vấn đề này không khả thi chút nào.
Ông A Cường, Bí thư Huyện ủy, Chủ tịch HĐND huyện Ngọc Hồi than thở: “Khu tái định cư làng Iệc thi công quá chậm. Hơn nữa, Nhà nước cấp đất ở cho đồng bào dân tộc thiểu số nhưng cấp theo quy hoạch đô thị là rất khó cho người dân trong quá trình sản xuất và sinh hoạt cộng đồng". Bức xúc nhất của người dân làng Iệc là khi chứng kiến cảnh 3 ngôi "nhà siêu mỏng" của dự án đang trong quá trình xây dựng gặp phải "cơn gió thoảng" qua đã bị sập, làm cho người dân rất lo lắng về chất lượng của công trình có đảm bảo không? Trả lời câu hỏi này, Chủ tịch UBND xã Bờ Y-Phan Lạnh chỉ biết lắc đầu và đề nghị: "Ban Quản lý Khu cửa khẩu quốc tế Bờ Y cần xem xét lại bản vẽ thiết kế nhà ở của Khu tái định cư làng Iệc có đảm bảo hay không để người dân yên tâm khi về ở trong những căn "nhà siêu mỏng" đó".
Vấn đề còn lại là các ngành chức năng có liên quan và chính quyền địa phương tỉnh Kon Tum phải làm thế nào để người dân làng Iệc không phải ở trong những căn nhà vừa không phù hợp với phong tục tập quán dân tộc Kadong, vừa lệch chuẩn xây dựng tới mức nguy hiểm như vậy. Mong sao làng Iệc không biến thành làng “Lệch” để người dân được yên tâm sinh sống.
Bài và ảnh: Trần Văn Phúc