(SKDS) - Đó là mục đích của cuộc hội thảo khoa học Âm nhạc dân tộc với cuộc sống con người hôm nay do Trung tâm Nghiên cứu bảo tồn và phát huy âm nhạc dân tộc thuộc Trung tâm Nghiên cứu bảo tồn và phát huy văn hóa dân tộc tổ chức với sự tài trợ chính của báo Sức khoẻ&Đời sống. Đây là vấn đề quan thiết trong bối cảnh hội nhập hôm nay, khi mà nền âm nhạc cổ truyền dân tộc có nguy cơ bị các khuynh hướng âm nhạc khác lấn át, làm lu mờ. Chính vì thế mà hội thảo thu hút được nhiều quan khách: nguyên Tổng Bí thư Lê Khả Phiêu, nguyên Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Đức Kiên, nguyên Bộ trưởng Bộ Y tế Nguyễn Quốc Triệu, GS.AHLĐ Vũ Khiêu, Thứ trưởng Bộ VH-TT&DL Vương Duy Biên, ngài đại sứ Bungari.
Trong phần đề dẫn, GS. Hoàng Chương - Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu bảo tồn và phát huy văn hóa dân tộc (TTNCBT&PHVHDT) đưa ra nhiều dẫn chứng ấn tượng về việc âm nhạc dân tộc (ANDT) đang mất dần chỗ đứng trong lòng dân tộc. Ông kể, khi ông đưa các nghệ sĩ sang Mỹ, Nhật Bản hát xẩm, hát chèo, khán giả mê mẩn với dòng nhạc dân gian này của Việt Nam, thậm chí có người sau đó còn sang Việt Nam để tiếp tục tìm hiểu về vốn nhạc cổ truyền qúy giá này.
Thế nhưng đại đa số người dân Việt Nam, nhất là tầng lớp thanh niên thì lại thờ ơ. Ông phản ứng việc huy động 3.000 người cùng hát quan họ làm biến dạng làn điệu quan họ vốn nền nã bởi những màn hát đối, hát giao duyên. GS. Hoàng Chương cũng cho biết thêm, mới đây, một đoàn hát quan họ vào Bình Định biểu diễn đã bị phát hiện hát nhép hay màn Ba giá đồng lại dàn dựng như màn hát đồng ca và nhảy múa tập thể… Mong muốn của ông là làm sao để ANDT trở lại vị trí thượng tôn.
|
Từ trái qua phải: Thứ trưởng Bộ VH-TT&DL Vương Duy Biên, nguyên Tổng Bí thư Lê Khả Phiêu, GS - Anh hùng Lao động Vũ Khiêu, Trưởng ban Bảo vệ sức khỏe TW - TS. Nguyễn Quốc Triệu, nhạc sĩ Mai Tuyết Hoa - Giám đốc Trung tâm nghiên cứu bảo tồn và phát huy âm nhạc dân tộc, GS Hoàng Chương - Giám đốc Trung tâm nghiên cứu bảo tồn và phát huy văn hóa dân tộc (người phát biểu). Ảnh: PV |
GS.AHLĐ Vũ Khiêu cũng là người yêu vốn qúy ANDT, nay đã ngót nghét bách niên. Không hiểu từ lúc nào ông đã mê hát xẩm. Ông bảo, đối với ông bây giờ, xẩm là một liều thuốc làm ông đỡ căng thẳng khi huyết áp lên cao và đặc biệt ông rất yêu giọng hát xẩm của nghệ sĩ Mai Tuyết Hoa.
Lên diễn đàn, nhạc sĩ Phạm Tuyên - ông “vua” của các ca khúc thiếu nhi buồn rầu nói rằng, cách đây 30 năm đã có cuộc hội thảo về chủ đề này, đến nay, vấn đề lại được đặt ra để làm hội thảo khoa học mà lại thấy thực trạng buồn hơn. Thế nhưng ông bảo, trong bối cảnh hội nhập hôm nay, đặt lại vấn đề này là rất cần thiết, những băn khoăn về việc ANDT mất dần chỗ đứng ngày càng gay gắt hơn. Đối tượng ông quan tâm nhiều trong sự nghiệp sáng tác của mình là trẻ em và thanh thiếu niên nên trong giai đoạn này, chỉ đặt ra vấn đề bảo tồn mà không đặt ra việc đáp ứng nhu cầu cho lớp trẻ là phiến diện.
Ở một góc độ nào đó, ông chia sẻ sự cảm thông với lớp trẻ vì tác giả chưa làm ra những bài hay, hấp dẫn mang âm hưởng DT thì chúng phải đi tìm những ca khúc nước ngoài yêu thích. Ông bảo, ông tâm đắc với câu nói của một vị kiến trúc sư người Pháp: Hãy quên đi truyền thống, đập nát nó đi, biến thành máu thịt của mình để sáng tác. Sáng tạo nghệ thuật là phải thế, phải nhập vào di sản ANDT, tiêu hóa nó để sản sinh ra những tác phẩm cho ngày
hôm nay. Ông kể, lần gần đây xem trên VTV chương trình Giọng hát Việt, ông ngạc nhiên khi thấy vị giám khảo khen: hôm nay chúng ta đã phát hiện được hai ông Tây! Nghĩa là khen hai thí sinh nam hát tiếng Anh hay, khuyến khích như thế thì ANDT rồi sẽ đi đến đâu? Ông viện dẫn câu nói: Trẻ em hôm nay, thế giới ngày mai - trẻ em hôm nay mà mất gốc thì thế giới ngày mai sẽ như thế nào là câu hỏi đau đáu không chỉ của riêng ông mà chắc chắn là với nhiều người.
Nguyên Tổng Bí thư Lê Khả Phiêu cũng đã viết một tham luận rất tâm huyết (GS. Hoàng Chương cũng cho biết là từ những cuộc nói chuyện với nguyên TBT Lê Khả Phiêu mà ông nảy ý định làm cuộc hội thảo này). Quan điểm của ông là không phản đối văn hóa hiện đại của thế giới, nhưng trên mặt trận văn hóa, không nên để lai căng khi chúng ta hội nhập. Ông nhấn mạnh, chúng ta không ngừng nâng cao đời sống vật chất cho toàn xã hội thì cũng phải chú trọng đến đời sống văn hóa bởi nó là nền tảng của sự phát triển xã hội.
Ông Nguyễn Đức Kiên – nguyên Phó Chủ tịch Quốc hội được biết đến là người có giọng hát chèo hay, ông cũng từng nhiều lần ngồi gõ nhịp cho nghệ sĩ Mai Tuyết Hoa hát xẩm. Thay vì đọc tham luận, ông đã biểu diễn một làn điệu chèo cổ khiến cả hội thảo thích thú.
Là nhà quản lý, Thứ trưởng Bộ VH-TT&DL Vương Duy Biên cho biết, sắp tới, Bộ sẽ tổ chức Liên hoan đờn ca tài tử và cũng đang nghiên cứu đề xuất sẽ làm cuộc liên hoan này thường niên. Ông cho biết, trước thực trạng những ca khúc hay ít dần, ANDT dần mất bản sắc, mất chỗ đứng trong lòng công chúng, Bộ cũng đã nhiều lần riết róng làm những đề xuất về chính sách đầu tư nhưng sự đáp ứng của Chính phủ còn quá ít nên hoạt động của nghệ thuật dân tộc (NTDT) nói chung và ANDT nói riêng còn nhiều khó khăn. Theo ông, một trong những biện pháp cần làm là tăng cường giáo dục thẩm mỹ, tham mưu cho Chính phủ về chế độ, chính sách đối với nghệ nhân, nghệ sĩ để duy trì và phát triển NTDT.
Âm nhạc là một liệu pháp cho sức khỏe, đó là quan điểm của tiến sĩ Nguyễn Quốc Triệu - Trưởng ban Bảo vệ sức khỏe Trung ương. Ông bảo, trong y học có y học hiện đại và y học dân tộc thì những năm qua, y học DTCT cũng bị mai một. Lĩnh vực âm nhạc cũng tương tự như vậy, trong bối cảnh hội nhập thì ANDT cũng đang bị xói mòn. Ông nhấn mạnh vai trò của âm nhạc trong việc phòng và chữa bệnh rất lớn, nó góp phần nâng cao sức khỏe con người, làm thay đổi chất lượng cuộc sống. Hiện nay, chỉ số GDP không còn là căn cứ để đánh giá chất lượng cuộc sống, mà đó là chất lượng sức khỏe.
Vì thế, việc duy trì và phát triển ANDT là vô cùng cần thiết. Ông bảo, để làm được điều đó, vấn đề chính sách, vấn đề người đứng đầu xã hội rất quan trọng. Theo ông, ở ta chưa dân chủ lắm nên sự phát triển còn phiến diện. Ông thủ trưởng mà thích văn nghệ thế nào cũng tổ chức liên hoan, hội diễn văn nghệ, ông nào thích chơi bóng bàn thì thế nào cũng có CLB bóng bàn, còn ông nào thích bóng đá thì thế nào cũng có sân bãi… Chuyện ông nói vui và chí lý, tiếc rằng chưa thấy có nhiều ông thủ trưởng thích ANDT để lại có những câu lạc bộ ANDT.
Nhạc sĩ Nguyễn Thuỵ Kha thì kêu ca về việc trong rất nhiều năm, chúng ta đã bỏ quên việc giáo dục ANDT. Chúng ta cứ đổ lỗi cho lớp trẻ, nhưng họ đâu có lỗi. Thực trạng ANDT hiện nay, theo ông cần phải có ý kiến mạnh từ nhiều phía. Với tấm lòng yêu quý, tôn trọng NTDT, chúng ta sẽ cố gắng gỡ dần, nhưng khi nào gỡ được thì chỉ có giời mới biết!
Nhà nghiên cứu âm nhạc Đặng Hoành Loan - nguyên Viện trưởng Viện Âm nhạc Việt Nam) từ lâu đã bức xúc với việc ANDT bị biến dạng, ông là người tâm huyết với việc bảo vệ, bảo tồn những giá trị vĩnh cửu của ANDT. Ông bảo phát huy, phát triển để đưa vào đời sống rất nên làm, nhưng đừng biến hát xoan thành hát chèo, biến hát quan họ thành hát hợp xướng như một số nơi vừa qua đã làm. Đau lòng lắm!
Nhạc sĩ Nguyễn Trọng Tạo - người từng có những ca khúc dựa trên âm hưởng dân gian đặc sắc cho rằng cần phục hồi những bản nhạc cổ để truyền lại cho đời sau. Việc đặt lời mới cho các bản cổ để hợp thời đại thì chúng ta đã làm nhiều, song vì những quan điểm chưa chuẩn hoặc cũng vì thiếu tài năng nên chưa mang lại hiệu quả. Theo ông, thực ra gần đây, nhiều nhạc sĩ thử nghiệm đưa chất dân ca vào giao hưởng, tức là Việt Nam hóa, biến âm nhạc hàn lâm thế giới thành nhạc giao hưởng Việt Nam.
Thế nhưng những sản phẩm này vẫn chưa đến được với công chúng. Hoặc ở dòng nhạc mới, nhiều nhạc sĩ đã đưa dân ca vào nhiều đến mức có lúc người ta cảm giác họ đạo dân ca. Xu hướng này hiện nay đang phát triển, nhưng liệu làm như vậy có tạo thành một loại dân ca mới? Ông cho rằng, âm nhạc phương Tây ảnh hưởng tới thị hiếu đám đông vì chúng ta chưa làm được những tác phẩm ANDT xuất sắc nên họ tìm đến âm nhạc thế giới là đương nhiên. Đến bây giờ, chúng ta kêu cứu thực trạng ANDT đang mất dần thì cần phải nhìn lại sự đầu tư cho ANDT.
Hội thảo còn tiếp tục sôi nổi với nhiều tham luận, ý kiến của các nhà báo, nhạc sĩ, nhà quản lý… GS. Hoàng Chương cho biết, các tham luận trong hội thảo sẽ in thành sách. Chủ đề của cuộc hội thảo này theo dự kiến sẽ tiếp tục được tổ chức tại TP.HCM.
Tố Lan
