Theo cơ quan công an, trong giai đoạn 2022-2025, vợ Vũ Hoàng Hải (Hải Sapa) là Bùi Thị Kim Tuyên đã ký hợp đồng tiêu thụ và mua 30 tỷ đồng sản phẩm từ Công ty Hoàng Nam để bán ra thị trường. Cơ quan điều tra đồng thời đã khởi tố Bùi Thị Kim Tuyên và Phạm Văn Hà, Giám đốc Công ty Hoàng Nam về tội "Vi phạm quy định về công tác kế toán gây hậu quả nghiêm trọng".
Với các hành vi trên, những người liên quan có thể phải đối mặt với mức hình phạt như thế nào? Đặc biệt, những khách hàng từng mua sản phẩm thịt trâu sấy đặc sản Tây Bắc từ Hải Sapa có quyền yêu cầu hoàn lại tiền hoặc bồi thường thiệt hại hay không? Trong trường hợp muốn bảo vệ quyền lợi, người mua cần cung cấp những bằng chứng gì?
Hải Sapa quảng cáo sản phẩm "thịt trâu sấy đặc sản Tây Bắc" trên Tiktok. Ảnh chụp màn hình.
Khách hàng có quyền yêu cầu hoàn lại tiền hoặc bồi thường thiệt hại hay không?
Trao đổi với PV Báo Sức khỏe và Đời sống, luật sư Phạm Văn Tuấn (Đoàn Luật sư TP Hà Nội) cho biết, theo Điều 4 Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng 2023, người tiêu dùng có quyền được cung cấp thông tin chính xác, đầy đủ về hàng hóa, dịch vụ; đồng thời có quyền yêu cầu bồi thường khi hàng hóa, dịch vụ không đúng với nội dung mà tổ chức, cá nhân kinh doanh đã công bố, niêm yết, quảng cáo hoặc cam kết.
Bên cạnh đó, Điều 10 Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng 2023 cũng quy định các hành vi bị nghiêm cấm, trong đó có việc tổ chức, cá nhân kinh doanh lừa dối hoặc gây nhầm lẫn cho người tiêu dùng bằng cách cung cấp thông tin sai lệch, không đầy đủ hoặc không chính xác về hàng hóa, dịch vụ.
Từ những quy định trên, luật sư cho rằng, nếu có căn cứ xác định người bán quảng cáo, giới thiệu sản phẩm là "thịt trâu sấy đặc sản Tây Bắc", nhưng thực tế nguyên liệu được sử dụng lại là thịt trâu đông lạnh nhập khẩu từ Ấn Độ, thì cần xem xét mức độ ảnh hưởng của thông tin này đối với quyết định giao dịch của khách hàng.
Nếu trường hợp đây là thông tin có ý nghĩa đối với việc khách hàng quyết định mua sản phẩm, khách hàng có thể yêu cầu hoàn trả số tiền đã thanh toán và bồi thường thiệt hại thực tế, tùy thuộc vào căn cứ pháp lý của từng giao dịch.
Ở góc độ giao dịch dân sự, Điều 127 Bộ luật Dân sự 2015 quy định: "Khi một bên tham gia giao dịch dân sự do bị lừa dối hoặc đe dọa, cưỡng ép thì có quyền yêu cầu Tòa án tuyên bố giao dịch dân sự đó là vô hiệu". Theo Điều 131 của Bộ luật này, khi giao dịch dân sự bị tuyên vô hiệu, các bên phải khôi phục lại tình trạng ban đầu, hoàn trả cho nhau những gì đã nhận. Trường hợp bên có lỗi gây thiệt hại thì phải bồi thường.
Tuy nhiên, luật sư Phạm Văn Tuấn lưu ý, việc sản phẩm có thông tin không đúng không đồng nghĩa mọi khách hàng đều đương nhiên được nhận một khoản bồi thường. Để yêu cầu bồi thường, khách hàng cần có căn cứ chứng minh giao dịch đã được xác lập, có hành vi sai lệch hoặc gian dối, có thiệt hại thực tế xảy ra và có mối quan hệ nhân quả giữa hành vi vi phạm với thiệt hại đó.
Căn cứ nào giúp "đòi lại tiền"?
Theo luật sư Phạm Văn Tuấn, Điều 91 Bộ luật Tố tụng dân sự 2015 quy định, đương sự có yêu cầu Tòa án bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của mình phải thu thập, cung cấp, giao nộp cho Tòa án tài liệu, chứng cứ để chứng minh cho yêu cầu đó có căn cứ và hợp pháp.
Điều 93 Bộ luật Tố tụng dân sự 2015 quy định về chứng cứ. Điều 94 quy định về các nguồn chứng cứ, trong đó có dữ liệu điện tử. Điều 95 quy định về xác định chứng cứ, bao gồm dữ liệu điện tử được thể hiện dưới các hình thức như trao đổi dữ liệu điện tử, chứng từ điện tử, thư điện tử và các hình thức tương tự.
Vì vậy, khách hàng nên lưu giữ những thông tin cần thiết như: lịch sử chuyển khoản hoặc sao kê ngân hàng; tin nhắn Messenger, Zalo, SMS, email; mã đơn hàng và vận đơn; hóa đơn điện tử nếu còn; ảnh, video sản phẩm và bao bì; nội dung quảng cáo, livestream, đường link bài đăng; các trao đổi về nguồn gốc sản phẩm; và các tài liệu chứng minh số tiền đã thanh toán.
"Không có hóa đơn giấy không đồng nghĩa với việc mất quyền yêu cầu bảo vệ. Một giao dịch có thể được chứng minh bằng tổng hợp nhiều nguồn chứng cứ. Khách hàng nên giữ dữ liệu gốc, thiết bị hoặc tài khoản gốc nếu có thể, đồng thời lưu lại đường link, thời gian và nội dung đầy đủ để thuận lợi cho việc xác minh tính xác thực", luật sư Phạm Văn Tuấn hướng dẫn thêm.
Mức xử phạt những người liên quan có thể phải đối mặt
Về tội "Lừa dối khách hàng", luật sư Phạm Văn Tuấn cho hay, Điều 198 Bộ luật Hình sự quy định, người phạm tội “Lừa dối khách hàng” có thể bị phạt tiền từ 10-100 triệu đồng, cải tạo không giam giữ đến 3 năm hoặc phạt tù từ 1-5 năm tùy tính chất, mức độ và tình tiết của hành vi. Ngoài hình phạt chính, người phạm tội còn có thể bị phạt tiền bổ sung hoặc cấm hành nghề, đảm nhiệm chức vụ từ 1-5 năm.
Về tội "Vi phạm quy định về công tác kế toán gây hậu quả nghiêm trọng", luật sư Phạm Văn Tuấn cho biết, Điều 221 Bộ luật Hình sự 2015, được sửa đổi, bổ sung năm 2017, quy định về tội danh này với các mức hình phạt tùy thuộc vào tính chất, mức độ vi phạm và hậu quả gây ra.
Luật sư Phạm Văn Tuấn (Đoàn Luật sư TP Hà Nội). Ảnh: NVCC.
Cụ thể, theo khoản 1 của Điều này, người nào lợi dụng chức vụ, quyền hạn thực hiện một trong các hành vi như giả mạo, khai man, tẩy xóa tài liệu kế toán; buộc người khác cung cấp, xác nhận số liệu kế toán sai sự thật; để ngoài sổ kế toán tài sản của đơn vị kế toán hoặc tài sản liên quan đến đơn vị kế toán; hủy bỏ hoặc cố ý làm hư hỏng tài liệu kế toán trước thời hạn lưu trữ theo quy định của Luật Kế toán và gây thiệt hại từ 100 triệu đồng đến dưới 300 triệu đồng hoặc dưới 100 triệu đồng nhưng thuộc trường hợp luật định, thì có thể bị xử lý hình sự. Khung hình phạt tại khoản 1, Điều 221 là phạt tiền từ 20 triệu đồng đến 100 triệu đồng, phạt cải tạo không giam giữ đến 3 năm hoặc phạt tù từ 6 tháng đến 3 năm.
Với các trường hợp nghiêm trọng hơn, khoản 2 của Điều này quy định mức phạt tù từ 3 năm đến 12 năm nếu phạm tội vì vụ lợi, có tổ chức, dùng thủ đoạn tinh vi, xảo quyệt, gây thiệt hại từ 300 triệu đồng đến dưới 1 tỷ đồng hoặc tái phạm nguy hiểm. Trường hợp gây thiệt hại từ 1 tỷ đồng trở lên, khoản 3, Điều 221 quy định mức phạt tù từ 10 năm đến 20 năm. Ngoài ra, theo khoản 4, người phạm tội còn có thể bị phạt tiền từ 10 triệu đồng đến 50 triệu đồng, cấm đảm nhiệm chức vụ, cấm hành nghề hoặc làm công việc nhất định từ 1 năm đến 5 năm.
Tuy nhiên, cần phân biệt rõ sai phạm trong công tác kế toán với hành vi kinh doanh hàng hóa không đúng nguồn gốc hoặc quảng cáo sai sự thật. Việc có doanh thu, giao dịch mua bán lớn không đương nhiên cấu thành tội "Vi phạm quy định về công tác kế toán". Cơ quan tiến hành tố tụng phải chứng minh được hành vi vi phạm quy định về kế toán cụ thể, chủ thể thực hiện, lỗi, hậu quả và các điều kiện khác theo quy định của pháp luật hình sự.
