Ông Frank Hester - Nhà sáng lập Công ty TPP (Vương quốc Anh)
"Đừng chuyển bệnh nhân, hãy chuyển hồ sơ bệnh án"
PV: Ông đánh giá như thế nào về quá trình chuyển đổi số trong ngành y tế Việt Nam hiện nay?
Ông Frank Hester: Khi nhìn ra Hà Nội, tôi thấy rất nhiều tòa nhà cao tầng hiện đại. Điều đó cũng giống như những gì đang diễn ra ở nhiều quốc gia trên thế giới. Nhưng có một điểm chung: không có tòa nhà nào có thể vươn cao nếu thiếu một nền móng đủ vững chắc. Y tế cũng vậy. Những định hướng mà Chính phủ Việt Nam đang thúc đẩy hiện nay, từ loại bỏ hồ sơ giấy, xây dựng bệnh án điện tử đến kết nối dữ liệu y tế, chính là phần móng của hệ thống. Khi nền móng đủ vững, chúng ta mới có thể phát triển những tầng cao hơn như AI, bệnh viện thông minh hay y học chính xác.
Nhiều người nói về AI như một mục tiêu cuối cùng của chuyển đổi số. Nhưng thực tế, AI không thể hoạt động hiệu quả nếu thiếu dữ liệu. Muốn có AI tốt, trước hết phải có dữ liệu tốt. Muốn có dữ liệu tốt, trước hết phải có bệnh án điện tử được chuẩn hóa và liên thông. Đó là lý do tôi cho rằng bệnh án điện tử không chỉ là một dự án công nghệ, mà là hạ tầng quan trọng nhất của ngành y tế trong giai đoạn hiện nay.
PV: Dựa trên kinh nghiệm quốc tế, theo ông một hệ thống y tế kết nối có thể mang lại lợi ích gì cho Việt Nam?
Ông Frank Hester: Một thực tế phổ biến là chuyên gia giỏi thường tập trung ở các thành phố lớn, trong khi người dân ở vùng nông thôn hoặc khu vực xa trung tâm lại gặp nhiều khó khăn hơn trong tiếp cận dịch vụ y tế chất lượng cao. Tôi đã chứng kiến điều này ở Anh và nhiều quốc gia khác. Tại Anh, có những bệnh nhân phải chờ rất lâu mới được gặp bác sĩ chuyên khoa. Thậm chí sau thời gian dài chờ đợi, họ mới phát hiện mình được chuyển đến không đúng chuyên khoa hoặc bệnh đã xuất hiện thêm biến chứng.
Tôi cho rằng đây là cách tiếp cận chưa tối ưu. Thay vì chuyển bệnh nhân đi hàng trăm cây số, chúng ta hoàn toàn có thể chuyển hồ sơ bệnh án đến bác sĩ chuyên khoa. Một bác sĩ giàu kinh nghiệm chỉ cần vài phút xem xét hồ sơ, triệu chứng và kết quả xét nghiệm là có thể xác định liệu bệnh nhân có được chuyển đúng chuyên khoa hay không. Họ có thể đưa ra ý kiến chuyên môn từ xa, hỗ trợ bác sĩ tuyến dưới hoặc quyết định người bệnh có thực sự cần chuyển tuyến hay không. Điều đó giúp tiết kiệm thời gian, chi phí và giảm đáng kể áp lực cho các bệnh viện tuyến trên.
Tôi thường nói một câu rất đơn giản: "Hãy chuyển hồ sơ bệnh án, đừng chuyển bệnh nhân."
PV: Nhiều người vẫn cho rằng bệnh án điện tử đơn giản chỉ là chuyển hồ sơ giấy sang môi trường số. Quan điểm của ông thế nào?
Ông Frank Hester: Đó là cách hiểu chưa đầy đủ. Giảm giấy tờ chỉ là lợi ích dễ nhìn thấy nhất của bệnh án điện tử. Giá trị lớn nhất của bệnh án điện tử nằm ở khả năng kết nối dữ liệu và hỗ trợ ra quyết định. Khi dữ liệu được liên thông, bác sĩ có thể tiếp cận toàn bộ lịch sử khám chữa bệnh của bệnh nhân. Người bệnh không phải khai báo nhiều lần, không phải mang theo hàng chồng giấy tờ, không phải thực hiện lại những xét nghiệm đã có kết quả.
Quan trọng hơn, bệnh án điện tử tạo điều kiện để ngành y tế chuyển từ mô hình "chữa bệnh khi đã xảy ra" sang mô hình "dự báo - phòng ngừa - quản lý sức khỏe". Ví dụ, với những bệnh mạn tính như đái tháo đường, tăng huyết áp hay bệnh tim mạch, hệ thống có thể xác định nhóm nguy cơ cao, theo dõi diễn biến sức khỏe và cảnh báo sớm trước khi xuất hiện biến chứng nghiêm trọng. Đó mới là giá trị thực sự của chuyển đổi số.
Dữ liệu y tế là tài sản chiến lược của quốc gia
PV: Ông nhiều lần nhấn mạnh vai trò của dữ liệu. Vì sao dữ liệu y tế lại quan trọng đến vậy?
Ông Frank Hester: Bởi dữ liệu chính là nền tảng của mọi đổi mới trong tương lai. Mỗi ngày, hệ thống y tế tạo ra khối lượng dữ liệu khổng lồ từ khám bệnh, xét nghiệm, chẩn đoán hình ảnh, kê đơn thuốc và điều trị. Tuy nhiên, ở nhiều nơi, dữ liệu này vẫn nằm rải rác trong các hồ sơ giấy hoặc các hệ thống riêng lẻ không thể trao đổi với nhau. Đó là sự lãng phí rất lớn.
Khi được số hóa và kết nối đúng cách, dữ liệu y tế trở thành tài sản chiến lược. Nó giúp cơ quan quản lý hiểu rõ hơn nhu cầu chăm sóc sức khỏe của người dân, phân bổ nguồn lực hiệu quả hơn và xây dựng chính sách dựa trên bằng chứng. Đối với các nhà khoa học, dữ liệu là nền tảng để nghiên cứu các mô hình bệnh tật, đánh giá hiệu quả điều trị và phát triển những giải pháp mới. Đối với AI, dữ liệu chính là "nguồn nhiên liệu" giúp các thuật toán học hỏi và ngày càng thông minh hơn. Nếu được triển khai bài bản, bệnh án điện tử sẽ trở thành "hệ thần kinh trung ương" của toàn bộ hệ thống y tế.
PV: Theo ông, đâu là mô hình dữ liệu y tế mà Việt Nam nên hướng tới?
Ông Frank Hester: Nhiều quốc gia hiện đang theo đuổi mô hình "One Citizen, One Record" - "Một người dân, một hồ sơ sức khỏe". Điều đó có nghĩa là toàn bộ thông tin y tế của một người được quản lý trên một hồ sơ thống nhất, xuyên suốt từ tuyến xã, tuyến huyện đến các bệnh viện chuyên khoa tuyến cuối. Khi người dân đến bất kỳ cơ sở y tế nào, bác sĩ đều có thể tiếp cận lịch sử khám chữa bệnh, kết quả xét nghiệm, đơn thuốc và các thông tin điều trị trước đó. Ngược lại, những dữ liệu mới phát sinh cũng được cập nhật trở lại hệ thống. Nói cách khác, thông tin sẽ đi theo người bệnh, thay vì người bệnh phải mang thông tin theo mình. Mô hình này giúp giảm trùng lặp xét nghiệm, tăng an toàn trong kê đơn thuốc, nâng cao tính liên tục của điều trị và sử dụng hiệu quả hơn các nguồn lực y tế vốn luôn có giới hạn.
PV: Theo ông, đâu là sai lầm mà nhiều hệ thống y tế thường mắc phải khi chuyển đổi số?
Ông Frank Hester: Một trong những sai lầm phổ biến nhất là nghĩ rằng càng nhiều phần mềm càng tốt.
Tôi từng thấy những bệnh viện sử dụng hàng chục, thậm chí hàng trăm hệ thống khác nhau. Một phần mềm quản lý bệnh mạn tính, một phần mềm xét nghiệm, một phần mềm tiêm chủng, một phần mềm thanh toán... Nhưng các hệ thống đó lại không thể trao đổi dữ liệu với nhau. Kết quả là giấy tờ có thể biến mất nhưng dữ liệu vẫn bị chia cắt. Người bệnh vẫn phải khai báo nhiều lần. Bác sĩ vẫn phải tìm kiếm thông tin ở nhiều nơi. Nhân viên y tế vẫn phải nhập liệu lặp đi lặp lại. Đó không phải là chuyển đổi số thực sự. Mục tiêu không nên là số hóa từng bệnh viện riêng lẻ mà phải xây dựng một hệ thống dữ liệu thống nhất, có khả năng kết nối trên phạm vi toàn quốc.
PV: Nhiều cơ sở y tế địa phương lo ngại chi phí đầu tư cho chuyển đổi số quá lớn. Ông nghĩ sao?
Ông Frank Hester: Tôi cho rằng chúng ta cần đặt lại câu hỏi. Thay vì hỏi "Liệu hệ thống này có thể rẻ hơn không?", có lẽ nên hỏi: "Tại sao nó lại đắt đến vậy?".
Trong hầu hết các lĩnh vực khác của cuộc sống, công nghệ ngày càng rẻ hơn. Chỉ riêng trong một số hệ thống công nghệ y tế, chi phí lại liên tục tăng lên. Theo kinh nghiệm của chúng tôi tại nhiều quốc gia, các giải pháp bệnh án điện tử hoàn toàn có thể được triển khai với chi phí hợp lý nếu lựa chọn đúng mô hình và đúng công nghệ. Chuyển đổi số chỉ thành công khi các bệnh viện tuyến tỉnh, tuyến huyện và y tế cơ sở đều có thể tiếp cận, chứ không phải chỉ dành cho một số bệnh viện lớn.
Bảo mật dữ liệu phải được đặt ở mức như ngân hàng
PV: Bảo mật dữ liệu đang là mối quan tâm lớn của người dân. Theo ông, làm thế nào để vừa chia sẻ dữ liệu phục vụ điều trị, vừa bảo đảm quyền riêng tư?
Ông Frank Hester: Tôi thường ví dữ liệu y tế giống như tiền trong ngân hàng. Nếu người dân gửi tiền vào ngân hàng, họ kỳ vọng hệ thống đó phải an toàn tuyệt đối. Dữ liệu sức khỏe cũng cần được bảo vệ ở mức tương tự. Tuy nhiên, y tế có một đặc thù khác với ngân hàng: bác sĩ cần được tiếp cận thông tin để cứu chữa người bệnh. Vì vậy, điều quan trọng là phải thiết kế hệ thống phân quyền rõ ràng, xác định ai được xem dữ liệu, trong hoàn cảnh nào và với mục đích gì. Đồng thời, cần có cơ chế giám sát và lưu vết đầy đủ để biết ai đã truy cập hồ sơ, truy cập vào thời điểm nào và vì lý do gì. Trong trường hợp khẩn cấp, bác sĩ cần được quyền tiếp cận hồ sơ để cứu người bệnh. Nhưng sau đó, toàn bộ quá trình truy cập phải được kiểm tra và giám sát minh bạch. Bảo mật không phải là ngăn mọi người tiếp cận dữ liệu, mà là bảo đảm dữ liệu được sử dụng đúng người, đúng mục đích và đúng thời điểm.
PV: Ông kỳ vọng AI sẽ thay đổi ngành y tế Việt Nam như thế nào trong 5 năm tới?
Ông Frank Hester: AI đang phát triển nhanh hơn rất nhiều người tưởng tượng. Ngay hôm nay, AI đã có thể hỗ trợ phát hiện sớm một số loại ung thư, phân tích hình ảnh y khoa và hỗ trợ bác sĩ đưa ra quyết định lâm sàng. Có thể hiện tại AI chưa giỏi bằng những chuyên gia hàng đầu. Nhưng công nghệ sẽ tiếp tục tiến bộ. Điều quan trọng là AI không biết mệt mỏi.
Bác sĩ là con người. Họ có thể kiệt sức sau nhiều giờ làm việc liên tục. Họ có thể bỏ sót chi tiết hoặc mắc sai sót không mong muốn.
Trong khi đó, AI có thể làm việc liên tục, xử lý lượng dữ liệu khổng lồ và hỗ trợ bác sĩ phát hiện những tín hiệu mà mắt thường khó nhận ra.
Tôi không nghĩ AI sẽ thay thế bác sĩ. Nhưng tôi tin AI sẽ trở thành một trợ lý mạnh mẽ, giúp đội ngũ y tế giảm áp lực công việc và dành nhiều thời gian hơn cho người bệnh. Tuy nhiên, để AI phát huy hiệu quả, trước hết phải có dữ liệu chất lượng cao. Và đó là lý do tôi luôn nhấn mạnh: bệnh án điện tử chính là viên gạch đầu tiên, quan trọng nhất để xây dựng nền y tế thông minh trong tương lai.
PV: Xin trân trọng cảm ơn ông!
Việt Hồng