Hơn 1000 trang in bìa cứng với trọng lượng tới gần 3kg, cuốn "1000 năm Thăng Long - Hà Nội" của nhà Hà Nội học Nguyễn Vinh Phúc có thể coi là một công trình giá trị về Thăng Long - Hà Nội. Lật tìm ở đó, người đọc có thể tra cứu được gần như tất cả những điều liên quan đến thủ đô ngàn năm văn hiến.
Không phải là dạng sách viết theo lối "làm văn" về lịch sử, văn hóa Thăng Long - Hà Nội, cuốn 1000 năm Thăng Long - Hà Nội là dạng giải đáp câu hỏi và điều hấp dẫn chính là ở cách đặt ra các câu hỏi để giải đáp, nó vừa thường thức, phổ thông nhưng lại cung cấp được vô cùng nhiều kiến thức về mảnh đất kinh kỳ này.
 |
Khởi nguồn công trình này là 5 tập sách nhỏ mà nhà Hà Nội học Nguyễn Vinh Phúc đã cho xuất bản trong năm 1999 - 2000, công sức của 10 năm tích cóp các kiến thức khi ông miệt mài đi vào các thư viện, vào các di tích ghi chép, tìm hiểu từ các văn bia, các bài minh trên chuông, các sách bằng chữ Hán, chữ Pháp. Rồi từ năm 2000 tới giờ, vẫn theo hướng đó ông lại lặng lẽ nghiên cứu, tìm hiểu, tích lũy cả một kho tàng kiến thức về Hà Nội để tháng 6/2009 này vừa cho ra cuốn bách khoa về Hà Nội, coi như một món quà để chào mừng đại lễ kỷ niệm 1000 năm Thăng Long - Hà Nội.
Hơn 900 câu hỏi và giải đáp trong cuốn sách đã được ông chia thành 7 mục rất rõ ràng: Địa lý - địa danh; Lịch sử - sự kiện; Văn hóa - giáo dục - y tế; Văn hóa - nghệ thuật; Danh nhân; Bác Hồ với thủ đô Hà Nội; Kinh tế - du lịch - thể thao. Viết về Hà Nội thì ông đã có nhiều sách, nhưng 1000 năm Thăng long - Hà Nội gần như là một cách ông muốn nhân rộng những hiểu biết của mình tới mọi người về Hà Nội trong tất cả các lĩnh vực mà không phải ai cũng có cơ hội tìm hiểu. Khi làm cuốn sách này, mục đích của ông rất giản dị: muốn cung cấp cho bạn đọc, nhất là bạn đọc trẻ không có cơ hội lục tìm tư liệu cũ những kiến thức tương đối tổng hợp về muôn mặt Hà Nội, qua đó để hiểu được bề dày lịch sử của Thăng Long - Hà Nội. Ông bảo: Hà Nội ngày xưa đáng trân trọng lắm và bây giờ vẫn vô cùng đáng trọng bởi nó chất chứa trong lòng cái trí tuệ, trí lực và mĩ cảm của người Thăng Long.
Vừa đứng ở tư cách người nghiên cứu, nhưng lại cũng đặt mình ở vị trí người đọc nên các câu hỏi mà ông đặt ra để trả lời rất sát thực với những điều mà ai cũng muốn tìm hiểu, nhất là khi thành phố đang tiến gần đến 1000 năm tuổi. Cái khéo của tác giả là cứ lôi người đọc đi từ câu giải đáp này đến câu hỏi kia. Chẳng hạn như: Trường tiểu học đầu tiên của Hà Nội là trường nào? Ở Hà Nội quận nào lớn nhất, đông dân nhất, quận nào nhỏ nhất? Có núi ở Hà Nội không? Hà Nội xưa có phố Hàng Yếm không? Người nào là người đầu tiên được Pháp phong tặng chức danh giáo sư? Có một người phụ nữ đầu tiên bay vòng quanh thế giới và đã hạ cánh ở Hà Nội?... Rồi những nhân vật nổi tiếng gắn bó với Hà Nội, những nhân vật một thời lịch sử không nhắc đến cũng được ông đưa vào cuốn sách: ông tổ của báo chí quốc ngữ Nguyễn Văn Vĩnh, Lưỡng khoa tiến sĩ Nguyễn Mạnh Tường, họa sĩ Mạnh Quỳnh, nhà văn hóa Hữu Ngọc mà ông gọi là "người lãng du trong văn hóa Hà Nội"... Đặc biệt từ khi Hà Nội mở rộng (1/8/2008) có thêm trọn vẹn tỉnh Hà Tây, huyện Mê Linh (tỉnh Vĩnh Phúc) và 4 xã thuộc huyện Lương Sơn (tỉnh Hòa Bình), ông cũng đã cấp tập bổ sung trong một số mục về những vùng đất mới này để có được một khuôn mặt Hà Nội trọn vẹn khi 1.000 tuổi.
Có thể nói, nếu ai đọc được hết 900 mục trong cuốn sách chắc chắn sẽ thấy thêm yêu mến và tự hào về Hà Nội hơn - một thành phố của trí tuệ, trí lực, mĩ lệ, thanh lịch khiến người mới đến thì yêu mến, còn người ra đi thì sẽ không thể quên được "Hà Nội một dáng kiều thơm".
Lan Hương