Ngày 4/1, 16 làng nghề được UBND TP. Hà Nội ra quyết định công nhận và trao danh hiệu "Làng nghề truyền thống Hà Nội". Đây là đợt công nhận đầu tiên sau khi Quy chế xét công nhận danh hiệu "Làng nghề truyền thống Hà Nội" ban hành ngày 2/7/2009.
Theo quyết định trên, huyện Gia Lâm tập trung nhiều làng nghề nhất: gốm sứ Bát Tràng, Giang Cao và Kim Lan; dát vàng bạc đá quý và may da Kiêu Kỵ; thuốc nam, thuốc bắc Ninh Giang. Một số làng nghề có thương hiệu cũng được công nhận trong dịp này: làng bún Phú Đô, làng dệt Triều Khúc, làng gỗ mỹ nghệ Thiết Ứng, làng nhạc cụ dân tộc Đào Xá... Nhiều làng nghề của Hà Tây (cũ) có dịp "lên đời" nhờ tỉnh này được sáp nhập với Hà Nội.
Có khá nhiều quyền lợi mà các làng nghề nói trên sẽ được hưởng. Theo Quy chế, những làng nghề được công nhận, ngoài số tiền thưởng 5 triệu đồng, còn được hưởng các chế độ ưu đãi về khuyến công, phát triển nghề và làng nghề cùng các chính sách ưu đãi hiện hành của Nhà nước; được bổ sung vào danh sách các làng nghề truyền thống của xã, huyện, thành phố để lập quy hoạch, đầu tư xây dựng kết cấu hạ tầng và xử lý môi trường cho làng nghề cũng như bên ngoài hàng rào các điểm công nghiệp làng nghề phục vụ sản xuất; được hỗ trợ 100% chi phí thuê gian hàng tiêu chuẩn để trưng bày các sản phẩm làng nghề khi tham gia hội chợ, triển lãm giới thiệu sản phẩm ở trong nước; được hỗ trợ 50% kinh phí thuê một gian hàng tiêu chuẩn và được hỗ trợ 50% kinh phí phương tiện đi lại khi đi tham gia hội chợ, triển lãm ở nước ngoài.
 Sản phẩm của làng gốm Bát Tràng có gì hấp dẫn hơn sau khi đạt được danh hiệu Làng nghề truyền thống Hà Nội? |
Hà Nội hiện có khoảng 1.270 làng có nghề, trong đó là 244 làng nghề truyền thống với 47 nhóm nghề (trên tổng số 52 nghề toàn quốc), tập trung ở một số huyện ngoại thành: Phú Xuyên (125), Thường Tín (120), Chương Mỹ (174), Ứng Hòa (113) , Thanh Oai (101)... Làng nghề truyền thống Hà Nội đã góp phần giải quyết việc làm cho 627.000 lao động (chiếm 65% dân số nông thôn và 42% tổng số lao động công nghiệp - tiểu thủ công nghiệp của Hà Nội) với thu nhập bình quân đạt khoảng 1 triệu đồng/người/tháng. Sự phát triển làng nghề đã góp phần tăng tỷ trọng ngành công nghiệp, thương mại lên tới 80% với doanh thu 6.244,12 tỷ đồng (năm 2008), chiếm gần 10% tổng giá trị sản xuất công nghiệp - tiểu thủ công nghiệp của Thủ đô. Tuy nhiên, hầu hết các làng nghề phát triển theo hướng tự phát, quy mô sản xuất nhỏ lẻ dưới dạng hộ gia đình và chưa được đầu tư chiều sâu về công nghệ và quản lý nên năng suất, chất lượng thẩm mỹ sản phẩm chưa cao, sức cạnh tranh thấp.
Đề án "Bảo tồn và phát triển nghề, làng nghề Hà Nội" giai đoạn 2010 - 2015 đang hoàn tất với nguồn vốn đầu tư 3.620 tỷ đồng, với ba nhiệm vụ trọng tâm: bảo tồn làng nghề truyền thống; phát triển làng nghề kết hợp với du lịch; xây dựng làng nghề mới đồng thời với công tác xử lý ô nhiễm. Trước mắt, ưu tiên khôi phục, bảo tồn 25 làng nghề đã có từ lâu đời nhưng đang có nguy cơ mai một, thất truyền như: sơn mài Đông Mỹ, nón lá Đại Áng, giấy sắc Nghĩa Đô, tết thao Triều Khúc, giấy dó Vân Canh, đúc đồng Ngũ Xá...
Làng nghề truyền thống là một trong những nét văn hóa đặc sắc của Hà Nội hấp dẫn du khách gần xa. Tuy nhiên, trong cuộc "cạnh tranh" để có danh hiệu, nhiều làng nghề thủ công ở Hà Nội có lịch sử phát triển hàng trăm, hàng nghìn năm sẽ cảm thấy chạnh lòng. Theo quy chế, một trong những yêu cầu đặt ra với làng nghề để được công nhận danh hiệu nói trên là tuổi đời của làng nghề ít nhất 50 năm. Trong khi đó, làng lụa Vạn Phúc (TP. Hà Đông), mây tre đan Phú Vinh (huyện Thanh Oai) ra đời cách nay hơn 700 năm, gốm sứ Bát Tràng (huyện Gia Lâm) có lịch sử gần 500 năm... Những làng nghề này thật sự lưu giữ những giá trị văn hóa truyền thống, nhiều sản phẩm mang dấu ấn rõ nét văn hóa dân tộc tại mỗi thời kỳ dựng nước và giữ nước. Nên chăng, những làng nghề truyền thống lâu đời này nên được tôn vinh bằng quy chế riêng, bởi không chỉ bề dày truyền thống mà sản phẩm của làng nghề thật sự mang giá trị văn hóa cổ truyền của dân tộc.
Việc công nhận làng nghề chẳng những bảo tồn và phát huy được những giá trị kinh tế - văn hóa từ xa xưa mà còn góp phần nhân lên niềm tự hào của người dân làng nghề, nơi mà mỗi sản phẩm họ làm ra kết tinh giá trị văn hóa của hàng trăm năm trước. Vì vậy, nếu cào bằng giữa các làng nghề mới và cũ, giữa các sản phẩm đơn thuần mang ý nghĩa kinh tế và các sản phẩm hàm chứa trong đó giá trị văn hóa... cho thấy những bất cập của quy chế, dù mới triển khai xét công nhận đợt đầu. Còn nữa, quyền lợi của làng nghề sau khi được nhận danh hiệu phải được cụ thể hóa bằng các dự án, kế hoạch cụ thể, thiết thực... chứ không phải chỉ là những quy định trên giấy, để danh hiệu đi vào cuộc sống.
Bài và ảnh Mai Chi