Thời gian qua người ta hay nói đến "tái cơ cấu"(có thể hiểu là "sắp xếp lại") cho các ngành kinh tế. Chẳng hạn: tái cơ cấu ngành điện, nên chăng tách phần kinh doanh điện ra khỏi Tổng công ty Điện lực Việt Nam; tái cơ cấu ngành chế tạo cơ khí, không thể để tình trạng chế tạo dàn trải như hiện nay và đâu là mũi nhọn của ngành này; tái cơ cấu ngành dầu khí sau khi ra đời khu công nghiệp lọc hóa dầu Dung Quất... Những vấn đề đặt ra trên đều là cần thiết, nhất là khi công cuộc đổi mới của nước ta đã có sự tác động sâu sắc từ khi gia nhập Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO). Nhưng tái cơ cấu một ngành, dù là ngành lớn vẫn là chưa đủ, trong bối cảnh khủng hoảng kinh tế toàn cầu hiện nay càng cần thiết phải tái cơ cấu từ tổng thể. Bởi thế, cuộc hội thảo "Cơ hội và giải pháp để thoát khỏi khủng hoảng" do báo Nhân Dân vừa tổ chức đã thu hút được sự chú ý của đông đảo các chuyên gia và nhà quản lý trong nước. PGS.TS. Đặng Văn Thanh, nguyên Phó chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Ngân sách của Quốc hội đã có sự cảnh báo cụ thể về hiệu quả đầu tư yếu kém, thể hiện qua chỉ số hiệu quả đồng vốn đầu tư (ICOR), ông cho rằng: "Hệ số ICOR của toàn nền kinh tế trong nước hiện khoảng 5,2 đã là thua những nước trong khu vực như Thái Lan, Malaysia, nhưng nếu tính theo khu vực kinh tế lại có chênh lệch rõ rệt. ICOR của doanh nghiệp nhà nước là 7,8 trong khi kinh tế ngoài nhà nước chỉ có 3,2. Rõ ràng, hiệu quả sử dụng đồng vốn của doanh nghiệp nhà nước là chưa tốt. Để đạt được mục tiêu, nhất thiết phải tái cơ cấu vốn đầu tư ngay từ bây giờ và chuẩn bị cho Việt Nam ngay sau khi thoát khỏi suy thoái". Theo ông Thanh, mô hình phát triển kinh tế của nước ta trong nhiều năm qua là mô hình hướng ngoại, dựa nhiều vào xuất khẩu và thu hút đầu tư nước ngoài. Thu ngân sách từ nội địa chỉ chiếm trên 50%, còn lại là thu từ bán dầu thô và hoạt động kinh doanh xuất nhập khẩu. Mô hình này có thể phù hợp trong điều kiện bình thường, nhưng lại khiến nền kinh tế và nền tài chính, tài khóa bị tổn thương khi nền kinh tế thế giới biến động. Trong thời gian tới nên điều chỉnh mô hình phát triển kinh tế theo hướng phát huy tối đa nội lực, sử dụng hiệu quả ngoại lực, tăng sức cạnh tranh của nền kinh tế, của sản phẩm, tăng tiềm lực tài chính. Đồng quan điểm này, TS. Trần Du Lịch, ủy viên Ủy ban Kinh tế của Quốc hội cũng cho rằng, muốn tái cấu trúc nền kinh tế, trước hết phải tái cấu trúc các ngành kinh tế, sở dĩ việc chuyển dịch cơ cấu kinh tế của nước ta trong thời gian qua không đạt hiệu quả tốt nhất, có nguyên nhân là do thiếu các chính sách điều chỉnh từ cấp vĩ mô, cho nên trước hết phải xây dựng được hệ thống chính sách vĩ mô liên quan. Ông Lịch nói: "Vấn đề cần xem xét hiện nay là định hướng và cân đối thế nào đối với thị trường nội địa và thị trường xuất khẩu. Các nước đều đang có xu hướng bảo hộ mậu dịch, chính vì thế cần phải tính toán kỹ về sự cân đối giữa hai thị trường này". Theo quan điểm của ông Lê Đình Ân, Giám đốc Trung tâm Thông tin và dự báo kinh tế xã hội quốc gia, thuộc Bộ Kế hoạch và Đầu tư, việc tái cơ cấu nền kinh tế vừa là cấp bách vừa là lâu dài, để tìm lối thoát cho nền kinh tế nước ta bước ra khỏi những tác động xấu của khủng hoảng, vừa đưa nền kinh tế phát triển mạnh mẽ và bền vững hơn trong tương lai. Nền kinh tế thế giới sẽ biến đổi nhiều sau cuộc khủng hoảng này, các nước sẽ chú trọng các vấn đề như: cơ cấu lại hệ thống tài chính, đổi mới chính sách tiêu dùng, hiện đại hóa công nghệ... đó còn là thời cơ để ta nắm bắt, tận dụng.
Nền kinh tế nước ta đã bắt đầu có những dấu hiệu lạc quan, nhiều người cho rằng hết năm nay nước ta sẽ ra khỏi khủng hoảng, với tốc độ phát triển trong khoảng 5% gần với chỉ tiêu Quốc hội đề ra. Ngay từ bây giờ, cần khẩn trương chuẩn bị những điều kiện về mọi mặt cho cuộc tái cơ cấu nền kinh tế, mà mấu chốt vẫn là các ngành kinh tế lớn cần chủ động tìm ra một hướng đi thích hợp, bền vững cho mình.
Phạm Quang Đẩu