Sau thất bại trong cuộc bầu cử giữa nhiệm kì với kết quả là mất thế đa số của Đảng Dân chủ trong Hạ viện và mất thêm một số ghế trong Thượng viện vào tay Đảng Cộng hòa, dường như ông Obama đang muốn làm một cú "lội ngược dòng" bằng chuyến công du một loạt nước châu Á.
Thực ra, không phải tới bây giờ, ông Obama mới thể hiện đường lối quay trở lại châu Á của mình. Bằng chứng là ngay sau khi bước chân vào Nhà Trắng, ông đã có một chuyến công du đến Trung Quốc, cường quốc số một của châu Á. Trong suốt hai năm vừa qua, chính quyền Obama cũng kiên trì đường lối cải thiện mối quan hệ giữa Hoa Kỳ với các cường quốc châu Á mà đặc biệt, ngoạn mục nhất chính là "cuộc trở về" của Hoa Kỳ ở Đông Nam Á, một khu vực vốn bị chính quyền Bush lơ là. Có điều, trong chuyến thăm lần này, bối cảnh nước Mỹ và thế giới đã có sự thay đổi.
 Tổng thống Mỹ Obama thăm Indonesia. |
Trước hết phải nói rằng không chỉ mình nước Mỹ mới nhận thấy nhu cầu phải "hướng về phương Đông". Thậm chí, đang có một cuộc cạnh tranh quyết liệt giữa Mỹ và châu Âu. Chuyến thăm bốn ngày của ông Hồ Cẩm Đào tại Pháp đưa quan hệ Pháp - Trung nồng ấm trở lại, những hợp đồng kinh tế với tổng trị giá đến hơn 20 tỷ USD đã được ký kết. Trung Quốc cũng công khai ủng hộ Pháp trong việc cải cách hệ thống tiền tệ thế giới khi Pháp giữ vai trò chủ tịch của G20 trong năm tới đây. Điều đó cho thấy Pháp đã nhân nhượng Trung Quốc trong nhiều vấn đề, kể cả những vấn đề nhạy cảm nhất như tỷ giá đồng NDT để đổi lấy những hợp đồng kinh tế. Và không chỉ có Pháp, trong thời điểm này, cũng đang diễn ra chuyến viếng thăm chính thức Trung Quốc của Thủ tướng Anh David Cameron với một phái đoàn hùng hậu gồm nhiều bộ truởng và 43 vị lãnh đạo của các tập đoàn kinh tế lớn. Với những diễn biến đó, có thể tiên đoán việc những rào cản cấm vận mà châu Âu dựng lên chống Trung Quốc từ năm 1989 sẽ có khả năng được dỡ bỏ trong một tương lai gần.
Trong khi đó, ở Mỹ, ông Obama lại đang phải chịu một gánh nặng kép, đó là sức ép từ nội bộ Mỹ về sự "mềm yếu" trong chính sách đối ngoại và thất vọng về việc khôi phục đà tăng trưởng kinh tế và giảm tỷ lệ thất nghiệp. Hơn thế nữa, khi chọn điểm đến đầu tiên là Ấn Độ, ông Obama cũng không thể không "để ý" việc không làm sứt mẻ những mối quan hệ với một đồng minh truyền thống hết sức quan trọng là Pakistan, quốc gia mà gần đây đang có những quan hệ hết sức thân thiết với Trung Quốc.
Trong bối cảnh đó, có thể nói với những kết quả đạt được trong chặng dừng chân tại Ấn Độ và Indonesia vừa qua, ông Obama đã đạt được một chiến thắng kép. Với 10 tỷ USD trị giá hợp đồng kinh tế Mỹ - Ấn được ký trong chuyến thăm, Tổng thống Mỹ ít nhất đã giải tỏa được định kiến rằng ông chỉ là một Tổng thống đã từng được giải Nobel hòa bình và không có khả năng là một "người chào hàng" cho nước Mỹ. Tuyên bố tại Quốc hội Ấn Độ về sự ủng hộ của Hoa Kỳ trong việc cải tổ Hội đồng Bảo an Liên hợp quốc và dành cho Ấn Độ một ghế thường trực tại định chế này là một bước mới thắt chặt quan hệ Mỹ - Ấn kể từ sau hiệp định về năng lượng hạt nhân giữa Mỹ và Ấn Độ. Bằng việc tưởng niệm những nạn nhân của khủng bố tại Mumbai cách đây hai năm, Tổng thống Mỹ cũng đạt được thắng lợi trong việc nhấn mạnh về thái độ không khoan nhượng của nước Mỹ với chủ nghĩa khủng bố, đồng thời tạo được rất nhiều thiện cảm với người Ấn. Ông Obama cũng đã bày tỏ thiện chí sẵn sàng có một vai trò tích cực trong việc giải quyết các bất đồng giữa Ấn Độ và Pakistan, một thách thức không kém tiến trình hòa bình Trung Đông nhưng cũng là một động thái cần thiết để không làm mất lòng đồng minh lâu năm từ thế giới Hồi giáo.
Chuyến thăm Indonesia cũng là một thành tích khác về ngoại giao của Mỹ. Chúng ta biết rằng năm tới đây Indonesia sẽ là chủ tịch luân phiên của ASEAN và cũng là nước có số dân Hồi giáo đông nhất thế giới. Với những tuyên bố về sự hợp tác toàn diện Mỹ - Indonesia trong tất cả các lĩnh vực từ quốc phòng cho đến môi trường, có thể nói, Mỹ đã có bước chuẩn bị cần thiết cho việc tiếp tục giữ một vai trò tích cực tại Đông Nam Á trong năm tới đây, đồng thời hứa hẹn những cải thiện quan trọng với thế giới Hồi giáo.
Mặc dù vòng công du châu Á của ông Obama vẫn chưa kết thúc nhưng ngay từ những gì mà ông đã đạt được trong hai chuyến thăm đến Indonesia và Ấn Độ, có thể nói ông đã có một cú ghi điểm quan trọng sau thất bại của vòng bầu cử giữa nhiệm kỳ và đó chính là tiền đề quan trọng cho giai đoạn "chung sống" với các đối thủ đảng Cộng hòa sắp tới.
Xuân Thạch