"Giờ nói chuyện sinh đẻ là vợ chồng tôi hãi lắm rồi. Chạy ăn từng bữa, con cái nheo nhóc, nhà cửa chật chội... cho thêm tiền cũng không sinh nữa." Đó là lời tâm sự của vợ chồng anh Lê Văn Lê ở thôn Đầm Môn, xã Vạn Thạnh, huyện Vạn Ninh, tỉnh Khánh Hòa. Lời tâm sự của anh Lê không phải người dân miền biển nào cũng nghĩ được nếu không có những cộng tác viên dân số (CTVDS).
Phá bỏ rào cản phải có nam giới
Chúng tôi có mặt tại xã Vạn Thạnh (huyện Vạn Ninh, Khánh Hòa) vào một ngày trời nắng gắt. Một sức sống mới đang đến với vùng đất và người dân nơi đây. Những ngôi nhà mọc lên khang trang, những con tàu san sát đang chuẩn bị ra khơi... Giờ đây, Vạn Thạnh không còn là một xã đảo cách biệt, nghèo nàn. Đường đã chạy đến tận xã, đời sống người dân được cải thiện. Cùng với sự đi lên về kinh tế, nhận thức của người dân Vạn Thạnh về công tác DS cũng được nâng lên. Nếu như trước đây, phần lớn các gia đình đều sinh 7 - 8 con, thậm chí có gia đình sinh 10 con... thì bây giờ số hộ sinh con thứ 3 rất ít. Gia đình nào cũng muốn đẻ ít, đẻ thưa để có điều kiện chăm sóc con và phát triển kinh tế. Đến thăm gia đình anh Trần Văn Dung (thôn Đầm Môn). Trong ngôi nhà khá khang trang với đầy đủ tiện nghi, 2 cô con gái kháu khỉnh đang nô đùa cùng nhau. Thấy khách lạ, 2 cháu khoanh tay chào rất lễ phép. Công việc hàng ngày của anh Dung là chăm sóc những lồng tôm, còn vợ anh vừa chăm sóc con cái vừa bán hàng tạp hóa phụ giúp kinh tế gia đình. Với nguồn thu hàng năm trên vài chục triệu đồng từ nuôi tôm, cuộc sống của gia đình anh Dung khá thoải mái. Tuy vậy, vợ chồng anh vẫn quyết định không sinh thêm con dù hiện nay vợ chồng anh mới chỉ có 2 "công chúa". Vợ anh Dung cho biết: "Dù 2 con gái nhưng chúng tôi không sinh thêm nữa để có điều kiện chăm sóc các con được tốt và có thời gian phát triển kinh tế".
 Người dân vùng biển tìm hiểu các biện pháp tránh thai. Ảnh: Phạm Thủy |
Người dân làng chài vốn chủ yếu sống nhờ biển. Những năm trước, do quan niệm cần có lực lượng lao động nam để đi biển hay sinh con phải "có nếp - có tẻ" nên ở vùng biển, sinh đẻ không có kế hoạch là chuyện bình thường. Hậu quả là nghèo đói và thất học. Thế nhưng, những năm gần đây, do làm tốt công tác tuyên truyền về DS, cách nghĩ của người dân đã thay đổi. Người có cùng suy nghĩ như vợ chồng anh Dung ở xã Vạn Thạnh khá phổ biến. Tuy vậy, đâu đó trong các làng chài vẫn có những gia đình sinh con thứ 3, vẫn mang tư tưởng trọng nam khinh nữ, sinh con trai để nối dõi tông đường và đi biển.
Ngôi nhà của vợ chồng anh Lê Văn Lê khá xập xệ. Gọi là nhà cho oai chứ thật ra đó chỉ là một túp lều thấp lè tè rộng chừng 5 - 6m2, vừa đủ chỗ kê 2 cái giường bằng tre và một lối đi nhỏ. Hai đứa con nhỏ của anh Lê gầy nhom đang nghịch cát trước nhà, đứa lớn hơn thì lăn ra ngủ trên chiếc giường tre ọp ẹp. Hàng ngày, anh Lê đi bạn cho các tàu đánh cá nhưng cũng "bữa đói bữa no". Có ngày anh kiếm được vài chục ngàn nhưng cũng có ngày phải về tay không. Vợ anh trước đây đi gánh hàng thuê, nhưng từ khi có đường giao thông vào tận xã thì chị cũng thất nghiệp nên đành ở nhà chăm sóc các con. Tôi hỏi: “Sinh nhiều, không có điều kiện chăm sóc con, chị thấy khổ không?”. Chị bẽn lẽn ôm đứa con nhỏ vào lòng: "Khổ và vất vả lắm. Mình khổ cũng chịu được nhưng chỉ tội nghiệp cho mấy đứa nhỏ, không bằng được con người ta". Từ nhận thức đó, vợ chồng anh Lê quyết tâm: "Giờ thì vợ chồng tôi hãi lắm rồi, cho thêm tiền tôi cũng không dám sinh thêm nữa...".
Chất lượng cuộc sống bắt đầu từ dân số
Thực tế, đất không sinh sôi. Vì vậy, việc phát triển DS và cân bằng môi trường sống luôn là vấn đề cần được quan tâm. Những năm gần đây, công tác vận động người dân thực hiện kế hoạch hóa gia đình (KHHGĐ) trên địa bàn tỉnh Khánh Hòa đã được chú trọng. Đặc biệt, công tác DS ở các xã miền biển luôn được các cấp, các ngành quan tâm.
Công tác DS-KHHGĐ đạt được những kết quả khả quan trong thời gian qua chính là nhờ đội ngũ những người làm công tác DS, những CTV ở cơ sở đã sâu sát, biết cách tiếp cận, tuyên truyền để người dân thấy được hậu quả của việc sinh nhiều con. Cùng với việc tuyên truyền nâng cao nhận thức cho người dân, các biện pháp tránh thai (BPTT) hiện đại và đơn giản đã được cung cấp đến từng người dân. Được biết, trước đây, các xã Vạn Bình, Vạn Phú (huyện Vạn Ninh) mỗi năm đều vận động từ 2.000 đến 3.000 người tham gia đình sản, đặt vòng thì đến nay việc sử dụng các BPTT tại nhà đơn giản hơn đã khá phổ biến.
Có thể nói, với những hướng đi đúng và thiết thực, công tác DS đã và đang đạt được những kết quả đáng khích lệ. Chất lượng cuộc sống của người dân, đặc biệt là người dân vùng sâu vùng xa, biển đảo ngày càng nâng cao. Tỷ lệ gia đình sinh con thứ 3 ngày càng thấp...
Hoàng Triều - Nam Phong