Một năm sau khi cuộc chuyển giao quyền lực giữa ông Vladimir Putin và ông Dmitry Medvedev diễn ra êm đẹp, một năm sau giai đoạn "chung sống hòa bình" với những hình ảnh thân thiện tràn ngập các phương tiện thông tin đại chúng của bộ đôi Tổng thống - Thủ tướng, chính trường Nga có thể sẽ chuẩn bị cho những thay đổi.
Trên một diễn đàn mang tên "Nước Nga, tiến lên!" do tờ báo trực tuyến theo khuynh hướng tự do Gazeta.ru vừa tổ chức, Tổng thống Nga D. Medvedev đã có bài phát biểu mang tính chỉ trích gay gắt tình trạng nước Nga, một bài phát biểu có tính gây sốc đến mức một số báo phương Tây đã gọi ông là "người nổi loạn". Trong bài phát biểu này, ông đánh giá tình hình nước Nga hiện tại là "trì trệ" và người Nga "uống rượu quá nhiều và thiếu sáng kiến". Hàng loạt vấn đề của nước Nga đã được mổ xẻ trong bài phát biểu này. Theo ông Medvedev, nền kinh tế Nga cho đến nay vẫn đang trong tình trạng "nguyên thủy". Cuộc khủng hoảng kinh tế vừa qua đã cho thấy rằng nền kinh tế vẫn còn vận hành chưa hoàn toàn tốt và người Nga vẫn bị lệ thuộc quá lớn vào việc xuất khẩu nguyên liệu thô (chủ yếu là khí đốt). Theo ông Medvedev, nền kinh tế Nga hiện vẫn còn không biết đến hàng loạt nhu cầu cơ bản của con người...
 Cuộc chuyển giao quyền lực từng diễn ra êm đẹp. Ảnh: AP |
Bài phát biểu của Tổng thống Nga chắc chắn đã phản ánh được một số vấn đề cơ bản của xã hội Nga hiện nay. Theo một bài phân tích trên Le Monde mới đây, Nga là 1 trong 4 "cường quốc kinh tế mới nổi" sớm thoát khỏi khủng hoảng kinh tế toàn cầu. Không thể chối cãi, khí đốt chính là mặt hàng xuất khẩu chủ yếu của nền kinh tế Nga và thậm chí còn là một công cụ hữu hiệu của các chính trị gia trong các quan hệ đối ngoại (châu Âu hiện nay bị lệ thuộc một phần rất lớn vào khí đốt nhập khẩu từ Nga). Ngoài khí đốt, những mặt hàng xuất khẩu "lừng danh" khác của Nga vẫn là chiến xa hiện đại, máy bay Sukhoi và hỏa tiễn phòng không tối tân. Ngoài ra, nước Nga vẫn còn phải đối diện với hàng loạt vấn đề đối nội và đối ngoại khác. Vụ án nhà báo Politkovskaya vẫn còn chưa có được một kết thúc như nó đáng phải có gây mất uy tín trầm trọng các cơ quan bảo vệ pháp luật Nga. Khu vực Kavkaz vẫn chưa hoàn toàn ổn định và trong khi đó, mối quan hệ giữa Nga và các nước thuộc Liên bang Xôviết cũ vẫn chưa hoàn toàn thuận thảo. Nga vẫn chưa tìm được một giải pháp hợp lý chống lại khuynh hướng "tách khỏi Nga hướng về châu Âu" của một số nước này.
Vậy, trong bối cảnh đó, bài phát biểu của ông Medvedev có thể coi là hành động có trách nhiệm của một vị nguyên thủ dám nhìn thẳng vào thực trạng đất nước thay vì ve vuốt công luận bằng những phát ngôn mị dân. Bài phát biểu cũng cho thấy bản lĩnh chính trị của người đứng đầu nước Nga khi ông cho rằng nền dân chủ Nga nhất quyết không thể là sự sao chép máy móc mô hình Tây phương. Dẫu vậy, cũng không thể phủ nhận một dụng ý khác trong bài phát biểu của ông Medvedev: thoát dần khỏi cái bóng của ông Putin. Khi ông cho rằng suốt nhiều năm qua, hàng loạt vấn đề cần thiết đã không được giải quyết và nhiều vấn đề đáng phải làm đã không được làm, rõ ràng, ông đã hướng đến di sản của người tiền nhiệm. Phê phán nước Nga hiện thời chính là một cách "tấn công" vào di sản của ông Putin. Những phương diện mà ông Medvedev phê phán cũng chính là những điểm yếu thường bị phê phán của nước Nga dưới thời Putin. Sau một cuộc chuyển giao quyền lực êm đẹp một cách bắt buộc (vì theo Hiến pháp Nga, ông Putin không thể tiếp tục giữ ghế sau hai nhiệm kỳ), cuộc bầu cử sắp tới chắc chắn sẽ hứa hẹn một sự cạnh tranh mới. Điều này càng rõ hơn khi mới đây, trong một cuộc gặp với Câu lạc bộ Valdai tập hợp một nhóm nhà báo và chuyên gia quốc tế, ông Putin đã để ngỏ khả năng trở lại tranh ghế tổng thống trong cuộc bầu cử năm 2012.
Tất nhiên, trong cuộc chiến này, phần lợi thế nghiêng mạnh về ông Putin. Không thể phủ nhận công lao của ông Putin trong việc "vực dậy" nước Nga bị suy sụp trên mọi phương diện dưới thời ông Yeltsin, nhưng chắc chắn, nước Nga sau giai đoạn khủng hoảng, cần phải tìm đến một đường lối phát triển có tính bền vững hơn, không quá bị lệ thuộc vào việc xuất khẩu nguyên liệu thô và tài năng kiệt xuất của một cá nhân, với một nền kinh tế vận động tự do "mang tính thị trường hơn". Ý thức được điều đó, có lẽ ông Medvedev đang cố xác lập một hình ảnh mới và cũng là một đường hướng phát triển mới cho nước Nga, mang tính tự do và dân sự hơn. Tất nhiên, còn cả một chặng đường dài đang chờ ông phía trước, nhưng trên hết, ông có thời gian.
Phạm Xuân Thạch