Về lý thuyết thì hiện nay bậc học phổ thông hầu như không có trường chuyên lớp chọn, nhưng trước năm học mới các bậc phụ huynh chỗ nào cũng thấy "sôi" lên trong việc chọn trường chọn lớp cho con, nhất là vào các lớp đầu cấp như mẫu giáo, lớp 1, lớp 6 và lớp 10.
Tôi dám chắc thời gian các thầy cô hiệu trưởng trường có tiếng, các vị lãnh đạo sở và phòng giáo dục bận nhất trong năm là dịp trước năm học mới! Không phải là công việc mà là giải quyết các mối quan hệ với hàng loạt điện thoại, thư tay hoặc tiếp phụ huynh liên quan tới việc xin học cho con vào trường chuyên lớp chọn. Xem ra phụ huynh bây giờ quá quan tâm tới chất lượng giáo dục quả là điều đáng mừng nhưng tìm hiểu kỹ mới hay sự thật không phải là thế.
Công bằng mà nói, phụ huynh nào cũng muốn con mình được vào học ở trường "tử tế" nghĩa là có môi trường giáo dục tốt, thầy cô ở đấy dạy giỏi, học sinh chăm ngoan để "con nó đua theo bạn theo bè". Thế nhưng liệu có bao nhiêu phụ huynh tìm hiểu kỹ các trường, biết rõ năng lực các thầy cô ngoài chuyện người này người nọ mách nhau rằng trường ấy trường kia nổi tiếng, thầy A, cô B ở trong trường là giáo viên dạy giỏi, tận tình?
Con cái là niềm tự hào của các bậc cha mẹ nhưng nhiều khi niềm "tự hào" ấy đã bị biến thành thứ trang sức cho bố mẹ khoe con và khoe... giàu. Con được vào trường chuyên, trường nổi tiếng là sang, bất luận con học thế nào trong trường. Nhiều khi việc vào trường có tiếng còn là dịp khoe với người thân về khả năng kinh tế những là chạy bao nhiêu "vé", bao nhiêu ngàn "đô" còn thực tế thế nào có trời mới hiểu được.
Vì quá yêu con hay vì quá sĩ diện trước bạn bè về con mà không ít phụ huynh nhất quyết phải cho con vào được trường có tiếng đã đành mà còn quyết bắt con thành thiên tài! Chương trình quá tải nhưng phụ huynh còn chất thêm gánh nặng với những đòi hỏi về thành tích của con em mình để còn tự hào với bạn bè! Có phụ huynh còn đặt chỉ tiêu thưởng phạt về kết quả học tập của con kết hợp với việc chăm "thăm nom" thầy cô. Trong điều kiện đó, các em không bị khủng hoảng mới là chuyện lạ. Và khi các em chứng kiến bố mẹ bàn bạc, chuẩn bị quà, nội dung phong bì biếu thầy cô các em vẫn còn niềm tin và lòng say mê học tập cũng mới là chuyện lạ! Bị điểm kém, xuống hạng, thi rớt có em rơi vào trầm uất, bỏ nhà đi lang thang, thậm chí tự tử. Trong khi đó ở các buổi họp đầu năm, nhiều phụ huynh lại khẩn khoản đề nghị giáo viên dạy thêm để con mình giỏi bằng con người, hơn con người khác.
 Nhiều vị phụ huynh lo lắng chọn trường cho con ngay từ lớp 1. |
Khi phụ huynh có nhu cầu thì nhà trường chịu sức ép. Không ít hiệu trưởng trường PTCS có tiếng phải nhận những cú điện thoại, thư tay gửi gắm từ cán bộ phường, cán bộ phòng giáo dục, cán bộ quận ủy, ủy ban về trường hợp này, trường hợp kia. Khổ nỗi, nhiều khi người gửi gắm cũng chẳng biết mặt, biết tên cháu mình "gửi" vì nó là con cháu người quen. Trong danh sách tuyển sinh lớp đầu cấp thế nào cũng phải có một cột không thuộc phạm vi giáo dục mà là mối quan hệ với ai đó ví dụ như anh A, anh B, chị C. Giáo viên trong trường gọi đấy là "tiêu chuẩn ngoại giao"! Thế là ngay trong trường học phổ thông đã hình thành cho các cháu nếp nghĩ cậy quyền thế, vị trí học không thuộc vào khả năng của các cháu mà là mối quan hệ của bố mẹ, ông bà, chú bác trong gia đình.
Chuyện vào trường THPT càng thảm hại hơn. Mỗi quận có một hai trường có tiếng vào được phải thi, kết quả công bố đàng hoàng, đạt bao nhiêu điểm mới được vào. Thế nhưng ham muốn của nhiều phụ huynh không theo sự minh bạch công khai ấy mà là... chạy trường! Hiệu trưởng bị kẹt giữa tính minh bạch công khai với sự nhờ vả gửi gắm của cấp trên, của những mối quan hệ ngoại giao nên có tình trạng các cháu học kém không được tập trung đầu năm học mà học tạm tại trường khác để nửa học kỳ hoặc học kỳ sau chuyển trường từ trường bình thường, thậm chí trường dân lập đến trường công lập có tiếng! Lúc này thì chả có ai để ý mà thắc mắc hay kiện cáo!!!
Các cháu học sinh hiểu nhau hơn ai hết và rất dễ so sánh bạn này bạn kia với chính mình để nhận ra những bất công. Học sinh đến trường hoặc hỉ hả vì gia đình quen biết nên lọt vào trường tốt, lớp tốt hoặc bực dọc vì mình học khá hơn nhiều bạn lại phải học ở trường yếu hơn như thế thì thầy cô, gia đình đã tự đánh mất mình trước trẻ nhỏ, giáo dục làm sao! Ngay các hiệu trưởng trường có tiếng cũng coi thường lãnh đạo vì lãnh đạo đã buộc họ nhận các em thiếu điểm. Phụ huynh hiểu lực học con mình nhưng vì sĩ cũng đã đánh mất mình trước con cái, trước thầy cô. Với sự lộn xộn ấy, thầy cô liệu sẽ nhiệt tình hay chán nản và học sinh thì số này ỷ lại, số khác thì mất niềm tin, giáo dục nước ta khởi đầu như thế sẽ đi về đâu?
Đầu năm học mới, xin các vị phụ huynh hiểu con mình hơn để động viên các cháu phấn đấu từ năng lực thực của mình. Vì sĩ diện bắt con bơi trong trường chuyên lớp chọn, trước là khổ các cháu, tạo ra cảm giác chán học, sau là... khó dạy con!
Hơn bao giờ hết, môi trường giáo dục là nơi chuẩn bị cho những chủ nhân tương lai của đất nước cân phải "sạch" trước tiên.
Lưu Thủy