Đào đãi vàng bằng hóa chất diễn ra liên tục 5-6 năm nay khiến nguồn nước và môi trường tại bãi vàng dưới chân đồi Sạc Ly cách thôn Đăk Ri Peng, xã Tân Cảnh, huyện Đăk Tô (tỉnh Kon Tum) bị tàn phá nặng nề. 5 con bò mộng của ông A Ing uống "nước màu xanh xanh" tại hố đãi vàng bị chết ngay tại chỗ. Người đứng tại bãi đào vàng ngửi mùi hôi cũng bị sưng mắt, nhức đầu, sốt nhẹ...
Khổ vì... vàng (!)
Đứng trên đồi cao, nơi "trụ sở" của những người đào vàng thuộc Công ty TNHH Đăk Ri Peng đóng quân, một vùng đất rộng chừng 16 ha đất đá đào lên nham nhở nằm sát cạnh bên những đồi sắn lên xanh của đồng bào dân tộc Sê Đăng. Bất chợt, chúng tôi nhìn thấy những thùng phuy, bồn nhựa và một vài đống hóa chất màu trắng như vôi... nằm la liệt phía trên đồi. Tiếp cận để tận mắt nhìn thấy những trại đãi vàng bằng động cơ diezen. Tại đây, những cách đãi vàng nửa thủ công, nửa công nghiệp đã diễn ra nhiều năm nay trên "vùng đất chết" này.
Một thanh niên canh giữ lán trại ở bãi vàng Đăk Ri Peng cho biết: Xái khoáng này đã có nhiều người đến hỏi mua, nhưng "ông chủ" đào vàng ở đây chưa bán. Nếu chịu khó đào đãi, thì xái khoáng này tỷ lệ vàng cám vẫn còn nhiều đấy!
 Xái khoáng sau khi xay được chất đống tại bãi đãi vàng Đăk Ri Peng, xã Tân Cảnh, huyện Đăk Tô.
|
Nghe đến hóa chất xyanua chúng tôi giật thót cả người, bởi đây là hoá chất độc hại, Nhà nước nghiêm cấm sử dụng. Hỏi ra mới biết, mấy người đãi vàng ở đây đã dùng xe xúc múc đất đá lên rồi ủ lại thành từng đống lớn khoảng chừng 20-30m3, phía dưới được lót bằng những tấm nilon. Sau khi ủ xong, họ dùng hoá chất xyanua đổ vào để "làm mềm" số đất đá này, và tất nhiên, vàng sẽ "chảy ra" thành nước đọng lại dưới tấm nilon. Cuối cùng, họ dùng than để "hấp thu" vàng rồi đem về nhà chiết xuất. Chính vì thế, họ khai thác rất nhanh. Trước đây là ở những bãi này, còn bây giờ họ đã tiến sâu vào trong mấy quả đồi cách đây chừng 2-3km.
Theo lời một "cửu vạn" từng đào vàng tại bãi vàng Đăk Ri Peng cho biết, có khoảng 4-5 người Trung Quốc đến "tư vấn kỹ thuật" cho mấy "ông chủ" đào vàng ở đây. Qua tìm hiểu được biết, mấy người Trung Quốc này là anh em với vợ của một "ông chủ" đào vàng ở đây. Lấy cớ đến thăm bà con, nhưng thực chất là "tư vấn kỹ thuật" đãi vàng bằng cách dùng hóa chất (?) để "chiết xuất" vàng một cách nhanh chóng, bất chấp những tác hại nghiêm trọng có thể gây ra cho cả vùng đất trù phú này. Chưa thể biết được đó là hoá chất gì, nhưng rất nhiều người khẳng định, chỉ có xyanua mới "đãi vàng" nhanh chóng đến vậy thôi.
Nhìn cả một vùng đất nham nhở, mùi hăng hăng khai nồng bốc lên tứ phía, chúng tôi cũng thấy khó chịu trong người. Nhưng vì muốn biết về tác hại của hoá chất này, chúng tôi cố gắng chịu đựng nán lại. Càng đi về phía rừng sâu, nơi có người Trung Quốc đào vàng bằng xe múc, chúng tôi càng thấy rừng và môi trường rừng ở đây bị tàn phá, hủy hoại đến thê thảm.
Chính quyền địa phương thờ ơ ?!
Chúng tôi quay trở về làng Đăk Ri Peng trong buổi chiều, chưa hết choáng váng bởi những cơn đau đầu hành hạ. Ông A Hon, già làng Đăk Ri Peng I, năm nay 78 tuổi cho biết: "Bãi vàng này khai thác từ 6-7 năm nay rồi. Kể từ ngày ấy đến giờ, lúc nào dòng nước suối Đăk Tô Har ở gần làng mình luôn đục ngầu không thể nào sử dụng được. Đến nỗi trâu bò cũng không tắm được. Mấy năm trước, gần 1 ha ruộng nước ở hai bên dòng suối này bà con cấy lúa xanh tốt lắm. Nhưng bây giờ thì ruộng của 7 hộ dân trong làng, trong đó nhiều nhất là ruộng của Ba Ni và A Pheo (trưởng thôn Đăk Ri Peng II) đã bỏ hoang vì do đất bùn của bãi vàng trôi xuống ngập đến đầu gối. Tại các cuộc tiếp xúc cử tri của HĐND ba cấp, bà con chúng tôi đã phản ánh tình trạng đào đãi vàng này nhiều lần lắm, nhưng không được các cấp có thẩm quyền giải quyết thấu đáo".
Anh A Ý, công an viên thôn Đăk Ri Peng I nói trong bức xúc: "Cách đây khoảng 2 năm, 5 con bò mộng của ông A Ing (người cùng làng) sau khi uống nước tại một vũng nước do mấy người đãi vàng để lại thì đi chưa được 5 bước đã ngã lăn quay ra chết. Khi người nhà phát hiện bò chết vì uống phải nguồn "nước màu xanh xanh", Công ty TNHH Đăk Ri Peng (đơn vị đăng ký khai thác vàng ở đây) đã bồi thường cho gia đình ông A Ing 25 triệu đồng, bình quân 5 triệu đồng/con. Còn mỗi khi đi kiểm tra tạm trú, tạm vắng tại bãi vàng này, chúng tôi ngửi thấy có mùi hôi khai nồng nhẹ, nhưng không biết đó là mùi gì. Sau khi trở về nhà, tôi thường bị sưng mắt, nhức đầu, sốt nhẹ... và khoảng 3 ngày sau mới thấy trong người trở lại bình thường".
Đã đến lúc các ngành chức năng phải vào cuộc để tìm hiểu rõ "kỹ thuật" khai thác sa khoáng ở bãi vàng Đăk Ri Peng này. Nếu thực sự những người khai thác (dù đã được các ngành chức năng cấp giấy phép) dùng hóa chất độc hại thì phải có biện pháp xử lý nghiêm minh. Đừng để mọi việc xảy ra rồi mới "rút kinh nghiệm", gây ảnh hưởng không nhỏ đến môi trường sinh thái va sức khỏe của người dân.
Bài và ảnh: Thành Tú