"Sữa là một thực phẩm có giá trị dinh dưỡng cao, chứa đầy đủ các nhóm dinh dưỡng cần thiết cho cơ thể con người. Tuy nhiên, thời gian gần đây, cụ thể là sau sự cố sữa nhiễm melamin, rồi đến chuyện sữa tươi hay không tươi, ngay cả sự khác biệt về thành phần dưỡng chất, chất bổ sung cũng như hàm lượng đạm trong sữa... đã khiến người tiêu dùng hoang mang, lo lắng... Ý thức được những điều đó, báo Sức khỏe & Đời sống, cơ quan ngôn luận của Bộ Y tế, Diễn đàn vì sự nghiệp chăm sóc và bảo vệ sức khỏe nhân dân tổ chức buổi tọa đàm này"- BS. Trần Sĩ Tuấn - Tổng biên tập báo Sức khỏe & Đời sống cho biết lý do tổ chức buổi tọa đàm chủ đề "Tìm hiểu chỉ số chất lượng trong sản phẩm sữa" diễn ra vào sáng ngày 26/8, tại Hà Nội...
Đúng như lời đề dẫn buổi tọa đàm của Tổng biên tập Trần Sĩ Tuấn - sữa đang là vấn đề quan tâm của xã hội. Dù chưa đến giờ khai mạc, nhưng có khá nhiều nhà báo đến từ các cơ quan ngôn luận trong cả nước đã có mặt tại khán phòng. Không chỉ thế, các nhà khoa học, chuyên gia về lĩnh vực ATVSTP, Hội Tiêu chuẩn và bảo vệ người tiêu dùng cũng đang dành nhiều quan tâm cho lĩnh vực này nên đã có mặt từ sớm.
 Đoàn chủ tịch buổi tọa đàm (từ trái sang) TS. Hồ Tất Thắng, Tổng biên tập Trần Sĩ Tuấn, PGS.TS. Hoàng Thủy Tiến, TS. Lê Thị Hồng Hảo. Ảnh: Trần Minh |
Theo Tổng biên tập Trần Sĩ Tuấn, nhu cầu về sữa của Việt Nam hàng năm lên tới hàng triệu lít các loại. Trẻ em, người già, người ốm bệnh hàng ngày vẫn phải uống sữa. Chính vì thế vấn đề chất lượng sữa đặc biệt được coi trọng. Là tờ báo luôn quan tâm đến vấn đề sức khoẻ cộng đồng, Sức khoẻ & Đời sống mong muốn thông qua buổi tọa đàm này chuyển tải đến toàn xã hội ý kiến các nhà khoa học và đại diện hợp pháp của người tiêu dùng Việt Nam những cơ sở căn bản nhất và khoa học nhất để đánh giá chất lượng cũng như lựa chọn sữa.
Ngành y tế triển khai nhiều biện pháp để đảm bảo sữa đạt chất lượng khi lưu thông ra thị trường
Tại buổi tọa đàm, PGS.TS. Hoàng Thủy Tiến, Phó Cục trưởng Cục ATVSTP, Bộ Y tế đã nhấn mạnh đến vấn đề tiêu chuẩn sản phẩm. Theo Phó Cục trưởng Hoàng Thủy Tiến cho biết, tiêu chuẩn sản phẩm là phạm vi giới hạn của hàm lượng dưỡng chất được công bố với Cục ATVSTP, như một phần của hồ sơ công bố tiêu chuẩn sản phẩm. Sau khi được Cục ATVSTP phê duyệt, sản phẩm sau đó sẽ phải đảm bảo các tiêu chuẩn như đã công bố và được phép lưu thông tại thị trường Việt Nam. Tuy nhiên, không có quy định cụ thể về sự dao động của các dưỡng chất trong tiêu chuẩn sản phẩm. Thực tế, do nguồn nguyên liệu, quy trình, công nghệ khác nhau, nên các sản phẩm có hàm lượng các dưỡng chất không tuyệt đối giống nhau. Vì vậy nhà sản xuất căn cứ vào mức tối thiểu và mức tối đa hàm lượng dưỡng chất mà sản phẩm đạt được, độ ổn định của các dưỡng chất này để công bố khoảng dao động của các dưỡng chất trong tiêu chuẩn sản phẩm. Chính nhà sản xuất phải chịu trách nhiệm về tiêu chuẩn sản phẩm mà mình đã công bố. Và việc công bố tiêu chuẩn sản phẩm đối với mặt hàng sữa cũng không nằm ngoài quy trình này.
 Các phóng viên phỏng vấn TS. Lê Thị Hồng Hảo bên hành lang buổi tọa đàm.Ảnh: PV |
Xung quanh vấn đề kiểm nghiệm sữa nói riêng và thực phẩm nói chung, TS. Lê Thị Hồng Hảo, Phó Viện trưởng Viện Kiểm nghiệm ATVSTP quốc gia cho biết, việc lấy mẫu phải đảm bảo tính đại diện cho lô hàng. Phương pháp phân tích đưa vào áp dụng phải được xác nhận giá trị sử dụng (hay có thể gọi là "thẩm định phương pháp") để đảm bảo phù hợp với mục đích sử dụng và phù hợp với tất cả điều kiện phân tích tại mỗi phòng thí nghiệm. Mỗi kết quả kiểm nghiệm đều có một sai số nhất định. Ở các chỉ tiêu khác nhau, đối tượng mẫu khác nhau, nồng độ khác nhau và điều kiện thử nghiệm khác nhau thì mức độ sai số có thể khác nhau".
Trước những vấn đề quan tâm của các nhà báo về việc công bố hàm lượng độ đạm của sữa trên nhãn cao hơn công bố trong thời gian qua, Phó Cục trưởng Hoàng Thủy Tiến cho biết, cùng với các biện pháp tiền kiểm, Cục ATVSTP và các cơ quan liên quan đã và đang triển khai nhiều biện pháp hậu kiểm, thành lập các đoàn thanh, kiểm tra để nhằm loại trừ ra khỏi thị trường những sản phẩm sữa không đảm bảo chất lượng. Thực tế trong đợt kiểm tra vừa qua của Cục ATVSTP cho thấy, chỉ có một tỷ lệ rất nhỏ mẫu sữa không đạt chất lượng trong tổng số 279 mẫu được kiểm tra.
Bên cạnh quyền lợi, người tiêu dùng còn có trách nhiệm pháp lý
Tại buổi tọa đàm, bên cạnh những vấn đề liên quan đến chất lượng sản phẩm, vấn đề quyền và lợi ích hợp pháp của người tiêu dùng được nhấn mạnh và là chủ đề được nhiều nhà báo quan tâm. Theo TS. Hồ Tất Thắng, Phó Chủ tịch Hội Tiêu chuẩn và bảo vệ người tiêu dùng Việt Nam, trong mối quan hệ giữa sản xuất và tiêu dùng, giữa nhà sản xuất, kinh doanh và người tiêu dùng, người tiêu dùng luôn yếu thế hơn: Yếu thế trong tiếp cận và xử lý thông tin, họ hoàn toàn tin tưởng vào các thông tin do cơ quan quản lý nhà nước, các phương tiện truyền thông cung cấp và quảng cáo của các nhà sản xuất, phân phối; họ yếu thế trong khả năng chi phối giá cả; yếu thế trong đàm phán, thiết lập hợp đồng giao dịch và chịu mọi rủi ro khi sử dụng sữa không đảm bảo chất lượng, an toàn và giá cả. Chính vì thế, bảo vệ người tiêu dùng là trách nhiệm chung của xã hội, trách nhiệm của nhà nước, của các doanh nghiệp và của chính người tiêu dùng mà đại diện là Hội Tiêu chuẩn và bảo vệ người tiêu dùng Việt Nam.
Liên quan đến vấn đề này, TS. Hồ Tất Thắng cũng cho biết, khi người tiêu dùng nghi ngờ về chất lượng và an toàn vệ sinh đối với sữa do họ mua và sử dụng thì có quyền khiếu nại trực tiếp với nhà cung cấp để đòi bồi thường thiệt hại; hoặc có quyền khiếu nại với Hội Tiêu chuẩn và bảo vệ người tiêu dùng Việt Nam và các hội địa phương, khiếu nại với các cơ quan quản lý nhà nước có liên quan. Trong trường hợp cần thiết, họ có quyền khởi kiện hoặc ủy quyền cho Hội Tiêu chuẩn và bảo vệ người tiêu dùng Việt Nam thay mặt họ khởi kiện ra tòa. Pháp luật bảo vệ người tiêu dùng của các quốc gia quy định cụ thể: "Trong vụ án dân sự về bảo vệ người tiêu dùng, người tiêu dùng và tổ chức bảo vệ người tiêu dùng không phải đưa ra chứng cứ để chứng minh lỗi của thương nhân. Nghĩa vụ chứng minh không có lỗi thuộc về thương nhân. Điều này cũng đã được quy định trong dự thảo Luật Bảo vệ người tiêu dùng Việt Nam".
 Toàn cảnh buổi tọa đàm. |
Tuy nhiên, cũng theo TS. Hồ Tất Thắng, pháp luật nước ta cũng quy định trách nhiệm của người tiêu dùng. Bên cạnh việc họ phải tự bảo vệ mình thì người tiêu dùng cũng phải có trách nhiệm với cộng đồng, và không được lạm dụng quyền của người tiêu dùng để mưu cầu lợi ích cá nhân, đòi hỏi những quyền lợi quá đáng đối với doanh nghiệp khi khiếu nại và khởi kiện. Đồng thời cũng cảnh báo tình trạng lợi dụng người tiêu dùng để cạnh tranh không lành mạnh. ông Thắng cũng nhấn mạnh: "Nếu người tiêu dùng gây thiệt hại cho doanh nghiệp, về uy tín, về thương hiệu thì người tiêu dùng cũng phải có trách nhiệm bồi thường thiệt hại theo quy định của Bộ luật Dân sự".
Từ thực tế của công việc trong 10 năm làm ở Cục ATVSTP, PGS.TS. Hoàng Thủy Tiến nhấn mạnh, nhiều vụ khiếu kiện liên quan đến ATVSTP nói chung, mặt hàng sữa nói riêng cho thấy, đa phần người tiêu dùng khi khiếu kiện doanh nghiệp/ nhà sản xuất về chất lượng của sản phẩm thường không nắm rõ quy trình, thủ tục pháp lý nên thường không đạt được mục đích khiếu kiện. Thậm chí, có trường hợp người tiêu dùng mang hộp sữa bị biến dạng, màu sắc thay đổi hoặc chai nước ngọt có cặn, rêu... đi khiếu kiện nhà sản xuất trong khi đã mở vỏ hộp mà không hề có những thông tin cần thiết như mua ở địa chỉ nào, thời gian mua, rồi không có người chứng kiến khi mở sản phẩm phát hiện chất lượng không đảm bảo; lô sản phẩm, ngày sản xuất... Và cũng chính họ không hiểu rằng, để kiểm nghiệm được một sản phẩm theo đúng quy định của pháp luật cần phải có đủ số mẫu để kiểm nghiệm và mẫu phải mang tính đại diện cho lô hàng, mẫu đó phải còn nguyên vẹn... Do đó, ông Hoàng Thủy Tiến nhấn mạnh: "Người tiêu dùng trước khi muốn khởi kiện doanh nghiệp/nhà sản xuất về chất lượng sản phẩm cần phải nắm rõ quy trình thủ tục pháp lý để đủ điều kiện khiếu kiên".
Thái Bình