6 năm vẫn... ngổn ngang trăm mối

Sau 6 năm thực hiện chủ trương di dời các cơ sở gây ô nhiễm môi trường nghiêm trọng ra khỏi nội thành theo Quyết định 64/2003/QĐ-TTg tháng 4/2003 của Thủ tướng Chính phủ phê duyệt "Kế hoạch xử lý triệt để các cơ sở gây ô nhiễm môi trường nghiêm trọng" với mục tiêu là năm 2007 phải hoàn thành việc xử lý này. Tuy nhiên, đến thời điểm này, cả nước mới có 8 tỉnh, thành phố hoàn thành việc xử lý triệt để.

Hà Nội và TP. Hồ Chí Minh đạt kết quả thấp

Hà Nội và TP. Hồ Chí Minh là 2 địa phương chiếm nhiều nhất về số lượng cơ sở gây ô nhiễm môi trường nghiêm trọng, nhưng quá trình xử lý lại gặp nhiều khó khăn và đạt kết quả thấp. Đến nay, Hà Nội mới hoàn thành xử lý được 17/25 cơ sở gây ô nhiễm môi trường nghiêm trọng, trong đó 11 cơ sở có giấy chứng nhận. TP. Hồ Chí Minh mới hoàn thành 28/37 cơ sở, trong đó mới có 7 cơ sở được cấp chứng nhận. Việc triển khai chậm ở 2 thành phố lớn này với lý do được đưa ra là do phần lớn các cơ sở phải di dời địa điểm đều khó khăn, vướng mắc về thủ tục giao, cho thuê và xây dựng cơ sở hạ tầng tại vị trí di dời mới, giá đất cao nên khó khăn trong chi phí đền bù, cơ chế hỗ trợ đền bù đối với vị trí đất cũ. Nhiều cơ sở hình thành từ thời bao cấp để lại, có công nghệ, thiết bị lạc hậu, gây ô nhiễm nặng trong khi năng lực tài chính hạn chế nên việc thanh lý, chuyển đổi dây chuyền mới là thách thức lớn.

Nước thải từ các xưởng mà hầu hết đều đổ trực tiếp ra mương cống xung quanh gây ô nhiễm nặng nề.

Theo báo cáo mới của TP. Hà Nội gửi Thủ tướng Chính phủ đã tiếp tục đề xuất di dời 422 cơ sở công nghiệp có tổng diện tích sử dụng đất là 887,7ha, được thành phố cho là có nguy cơ gây ô nhiễm môi trường nghiêm trọng về không khí, nước thải, chất thải, tiếng ồn... trong đó, 209 cơ sở nằm trong các quận nội thành và thị xã Sơn Tây (chiếm 228,7ha) và 213 cơ sở nằm trong các thị trấn, khu dân cư nông thôn (chiếm 659ha).

Các hình thức di dời được lãnh đạo thành phố đề xuất gồm: các đơn vị di dời trả lại đất và di dời đến khu công nghiệp, khu chế xuất, áp dụng cả trường hợp đất của đơn vị di dời được quy hoạch sử dụng vào mục đích quốc phòng, an ninh, phục vụ lợi ích quốc gia, lợi ích dân tộc; đơn vị di dời tự làm chủ đầu tư thực hiện dự án chuyển mục đích sử dụng đất theo quy hoạch; đơn vị di dời được phép liên doanh với nhà đầu tư khác hình thành pháp nhân mới (gọi tắt là pháp nhân liên doanh) làm chủ đầu tư thực hiện dự án chuyển mục đích sử dụng đất theo quy hoạch.

Theo lãnh đạo UBND thành phố, các cơ sở gây ô nhiễm phải hoàn thành việc di dời ra ngoại thành muộn nhất là vào năm 2015. Tuy nhiên, thành phố yêu cầu, trong thời gian chưa di dời, các đơn vị sử dụng đất làm các cơ sở công nghiệp phải có biện pháp khắc phục ô nhiễm môi trường, thực hiện nghiêm các yêu cầu bảo vệ môi trường theo quy định của Luật Bảo vệ môi trường.

Trăm lý do chậm trễ

Nguyên nhân của tình trạng chậm trễ trong di dời các cơ sở gây ô nhiễm môi trường này là gì? Có rất nhiều lý do được các doanh nghiệp (DN), địa phương, Bộ, ngành biện minh và đổ lỗi. Đối với các địa phương, nguyên nhân để biện minh là cùng với khó khăn của DN; địa phương gặp khó khăn về quỹ đất, giải phóng mặt bằng... Lên đến cấp cơ quan quản lý thì cùng với khó khăn của DN, địa phương, Bộ, ngành gặp khó khăn về cơ chế, sự phối hợp và quy hoạch giữa các ngành và địa phương... Tuy nhiên, nhìn vào thực tế thì thấy: Ngân sách nhà nước hiện không thiếu tiền, thậm chí Nhà nước còn hỗ trợ cho các cơ sở di dời. Bên cạnh đó, cần đặt câu hỏi là tại sao các dự án nhà đất, các dự án do tư nhân hay liên doanh thực hiện thì có thể triển khai rất nhanh, trong khi các dự án này lại luôn chậm chạp?

Tại cuộc họp mới đây về việc đẩy mạnh thực hiện quyết định trên tại hai TP. Hà Nội và TP. Hồ Chí Minh, Phó Thủ tướng Hoàng Trung Hải đã đồng ý về nguyên tắc để 2 thành phố này chủ trì hoàn thiện Quy chế 17 ngành nghề sản xuất công nghiệp gây ô nhiễm môi trường nguy hại không cấp phép mới, buộc phải di dời ngay ra khỏi khu vực đô thị để áp dụng thống nhất trong cả nước.

Theo đó, 17 ngành nghề sản xuất bao gồm: ngành hóa chất (sản xuất phân bón, pin, ắc-quy, thuốc bảo vệ thực vật, chất tẩy rửa, thuốc nhuộm,..); ngành tái chế, mua bán chất phế thải; tẩy, nhuộm, hồ in trên sản phẩm dệt may; luyện cán cao su; thuộc da; xi mạ điện; gia công cơ khí; in, tráng bao bì kim loại; sản xuất bột giấy; sản xuất vật liệu xây dựng, gốm sứ thủy tinh; chế biến gỗ (trừ điêu khắc gỗ và mộc gia dụng); chế biến thực phẩm tươi sống, nước chấm, muối, dầu ăn; sản xuất bánh mứt, kẹo, cồn, rượu, bia, nước giải khát; sản xuất thuốc lá; chăn nuôi gia súc, gia cầm công nghiệp; giết mổ gia súc và chế biến than.

Nguyễn Trọng