Thuốc lá là nguy cơ lớn nhất đối với sức khỏe con người và là nguyên nhân hàng đầu dẫn đến tử vong sớm trên toàn thế giới. Hàng năm trên thế giới có khoảng 5 triệu ca tử vong do các bệnh liên quan đến thuốc lá.
Nhiều nước thành lập Quỹ phòng chống tác hại thuốc lá
Đến năm 2030, con số này sẽ tăng lên 8 triệu người- nhiều hơn bất cứ nguyên nhân tử vong nào khác. Hiện nay, nạn dịch gây bệnh tật và tử vong này đang có xu hướng chuyển nhanh về các nước đang phát triển, dự báo đến năm 2020, có đến 70% số người chết do thuốc lá là từ các nước có thu nhập trung bình và thấp.
  Cần có nguồn kinh phí bền vững để duy trì hoạt động phòng chống tác hại thuốc là và nâng cao sức khỏe cộng đồng. |
Việc thành lập Quỹ PCTHTL và nâng cao sức khỏe hiện đang được nhiều nước thực hiện như một biện pháp để nâng cao hiệu quả của hoạt động PCTHTL, nâng cao sức khỏe cộng đồng.
Tại Ôtxtrâylia, trong 14 yếu tố nguy cơ sức khỏe, hút thuốc lá là nguyên nhân gây ra gánh nặng bệnh tật lớn nhất, chiếm 7,8% tổng gánh nặng bệnh tật và thương tật tại đất nước này và là một trong những nguyên nhân làm tăng số ngày điều trị nội tú của các bệnh nhân nhân do các căn bệnh liên quan đến thuốc lá. Năm 2004-2005, tổng chi phí xã hội cho việc hút thuốc là 31 tỷ USD Ôtxtrâylia.
Từ năm 1971- 1998, các hoạt động PCTLTL tại Ôtxtrâylia đã làm giảm 17.400 ca tử vong sớm mỗi năm, trong đó giảm 6.900 ca tử vong do bệnh tim, 4.000 ca tử vong do ung thư phổi, 3.600 ca tử vong do bệnh phổi tắc nghẽn mãn tính, 2.900 ca tử vong do đột quỵ và các bệnh ung thư khác. Theo một nghiên cứu tại Ôtxtrâylia năm 2001, lợi ích kinh tế do hoạt động PCTLTL mang lại là 7.812 triệu USD Mỹ, lớn hơn gấp nhiều lần so với chi phí thực hiện hoạt động là 163 triệu USD Mỹ.
Tại Mỹ, thuốc lá là nguyên nhân gây ra 1/5 số ca tử vong ở Mỹ, tương đương với 443.000 ca tử vong/năm. Theo báo cáo năm 2008- Quỹ Vì sức khỏe nước Mỹ, việc đầu tư với quy mô 10 USD Mỹ/người/năm cho các hoạt động PCTHTL, tăng cường hoạt độn thể chất và cải thiện dinh dưỡng đã tiết kiệm cho đất nước này hơn 16 tỷ USD Mỹ/năm trong vòng 5 năm. Đầu tư 1 USD Mỹ cho hoạt động nâng cao sức khỏe mang lại tỷ lệ lợi nhuận là 5,6 USD Mỹ.
Cơ sở pháp lý đề xuất thành lập Quỹ Phòng chống tác hại thuốc lá và nâng cao sức khỏe ở Việt Nam
* Tại khoản 2 a Điều 5, Công ước khung về kiểm soát thuốc lá (Việt Nam đã tham gia công ước từ tháng 11/2004) ghi rõ: “Thiết lập hoặc củng cố và cung cấp tài chính cho một cơ quan đầu mối về kiểm soát thuốc lá” hay Điều 26 của Công ước này cũng thể hiện tiếp về vấn đề này: “Mỗi bên sẽ cung cấp hỗ trợ về tài chính liên quan đến các hoạt động quốc gia được dự kiến nhằm đạt mục tiêu của Công ước phù hợp với các kế hoạch, các ưu tiên và các chương trình quốc gia”.
* Quyết định số 1315/QĐ-TTg ngày 21/8/2009 của Thủ tướng Chính phủ ban hành Kế hoạch thực hiện Công ước khung: Thành lập Quỹ Phòng chống tác hại thuốc lá (PCTHTL) và nâng cao sức khỏe cộng đồng; Phân công Bộ Tài chính chủ trì, phối hợp với Bộ Y tế và các Bộ, ngành liên quan nghiên cứu đề xuất thành lập Quỹ PCTHTL và nâng cao sức khỏe cộng đồng.
* Tháng 2/2010, Bộ trưởng Bộ Tài chính ban hành Kế hoạch thực hiện Công ước khung về kiểm soát thuốc lá: Phân công Vụ Chính sách Thuế hoàn thành việc xây dựng đề án Quỹ PCTHTL và nâng cao sức khỏe cộng đồng vào Quý 2/2011.
* Dự thảo Luật PCTHTL cũng có nội dung đề xuất thành lập Quỹ PCTHTL:
Quỹ PCTHTL và nâng cao sức khỏe cộng đồng là quỹ quốc gia trực thuộc Bộ Y tế, do Thủ tướng Chính phủ quyết định thành lập để huy động, cung cấp và điều phối nguồn lực tài chính cho Quỹ PCTHTL và nâng cao sức khỏe cộng đồng. Quỹ được thành lập từ các nguồn: Phí nâng cao sức khỏe cộng đồng; Ngân sách nhà nước cấp lần đầu khi thành lập; Tiền xử phạt vi phạm hành chính trong kinh doanh và sử dụng thuốc lá; Nguồn hỗ trợ, đóng góp của doanh nghiệp, cá nhân, tổ chức trong nước và quốc tế; Các nguồn kinh phí khác theo quy định của pháp luật.
Quỹ PCTHTL và nâng cao sức khỏe cộng đồng có nhiệm vụ làm đầu mối huy động, tạo lập và tiếp nhận nguồn tài chính cho hoạt động PCTHTL và hỗ trợ kinh phí cho các hoạt động: Nghiên cứu, tổ chức cai nghiện thuốc lá; Thông tin, giáo dục, truyền thông về PCTHTL; Huy động PCTHTL của các cơ quan, tổ chức và cá nhân có liên quan; Xây dựng, phát triển đội ngũ cộng tác viên tham gia PCTHTL.
Quỹ PCTHTL và nâng cao sức khỏe cộng đồng góp phần: Giảm tỷ lệ mắc bệnh và tử vong sớm do các bệnh liên quan đến thuốc lá; Cải thiện sức khỏe của người dân trong dài hạn; Tiết kiệm chi phí chăm sóc sức khỏe của cá nhân, xã hội; Tăng năng suất lao động của toàn xã hội…
Quảng Hà