Chiến tranh đã đi qua hơn nửa thập kỷ, song những kỉ niệm về một thời binh lửa không dễ nhạt nhòa trong trí nhớ của những cựu binh. Trong cuộc chiến họ có thể ở bất kì vị trí nào, cũng không ít người trong số họ làm cả hai nhiệm vụ vừa chiến đấu với kẻ thù vừa chiến đấu với bệnh tật. Các anh chính là những chiến sĩ quân y trên tuyến lửa tiền phương.
Từ những ngày đầu gian khó
Tôi vinh dự có dịp được tiếp xúc và trò chuyện với Thiếu tướng, GS.TS Nguyễn Tụ, nguyên Phó GĐ Học viện quân y. Ông cùng với nhiều đồng đội cùng trang lứa được cấp trên cử đi làm nhiệm vụ đặc biệt vào thời điểm cuộc chiến tranh chống Mỹ đang diễn ra khốc liệt nhất đó là vào những năm 1965-1968. Khi ấy với đòi hỏi thực tế của chiến trường cần thiết phải thành lập một bệnh viện tuyến cuối tiền phương nhằm điều trị thương, bệnh binh cho các đơn vị chủ lực. Nhiệm vụ này cấp thiết nhằm bảo đảm quân lực trực tiếp cho các đơn vị trong và sau các chiến dịch. Bệnh viện 211 với bí danh B3 cắm trốt tại Tây Nguyên ra đời từ hoàn cảnh như vậy. Khi đó đồng chí Nguyễn Tụ được bổ nhiệm giữ cương vị Tổ chức chỉ huy quân y của B3. Trong câu chuyện ông bồi hồi nhớ lại: “đoàn công tác (gần 500 người), trang thiết bị y tế phục vụ cho việc thành lập B3 chất đầy trên 150 xe đã di chuyển vào địa điểm tập kết trước đó vài tháng. Đoàn cán bộ phần đông là các chuyên viên có trình độ được tuyển chọn từ các viện lớn như 103, 108… hành quân theo sau trong đó gần 1 tháng phải đi bộ băng rừng để đến điểm hẹn”. Thiếu tướng Tụ nhớ tiếp: “ Khi chúng tôi đến đó mới biết mình phải xây dựng mới tất cả. Lúc đầu chúng tôi cứ nghĩ chỉ việc hành quân vào là triển khai khám chữa bệnh luôn. Thực ra B3 là chỉ thị thành lập của cấp trên, chúng tôi chỉ được đảm bảo có tọa độ, vùng đóng quân trên bản đồ quân sự chứ phải tự xây dựng bệnh viện trong điều kiện thực tế”. Lúc ấy nhiệm vụ xây dựng B3 thực sự gặp vô vàn khó khăn. Nhân lực thì có nhưng vật lực thì trắng tay. Toàn bộ trang thiết bị chất trên 150 trên đường hành quân vào bị máy bay địch oanh tạc tổn thất gần hết. Khi triển khi nhiệm vụ phải cử từng chuyên viên phụ trách các mảng chuyên môn đến từng kho tập kết ( đi đến mỗi điểm phải mất ít nhất nửa tháng) để nhặt nhặn những linh kiện, phụ kiện, hóa chất mang về dùng.
 Vận chuyển thương binh trong thời chiến. |
Sáng kiến trong thời chiến
Trong công tác khám chữa bệnh cho thương , bệnh binh tại B3 có lẽ việc xử lý với sốt rét rừng là cam go nhất. Hơn một nửa chiến sĩ ở các đơn vị chiến đấu trên mặt trận này dính “sốt rét rừng”. Và đây cũng là nguyên nhân chính làm giảm sức chiến đấu của các đơn vị. Gay go nhất không phải là thiếu thuốc, mà người lính bị sốt rét rừng cộng với thiếu lương thực, suy dinh dưỡng khiến phần lớn chuyển sang sốt ác tính. Không ít người lính mất ngay tại tăng võng bởi căn bệnh này. Trong cái khó , ló cái khôn” anh em cán bộ trong xưởng dược tại B3 đã thành công trong việc chế “Cao đạm” giúp thương bệnh binh hồi phục nhanh sức lực. Thiếu tướng Tụ kể: “nơi đơn vị chúng tôi đóng quân nằm cạnh dòng sông Cô Cô. Mỗi mùa mưa, thì dọc lưu vực sông run đất (Địa long) trồi nên vô kể. Anh em xưởng dược chỉ việc mang sẻng xúc đầy gùi mang về thủy phân trở thành cao đạm. Liều thuốc này anh em đặt luôn tên B3 min. Khi gửi ra Bắc kiểm nghiệm, anh em trong đơn vị vô cùng vui mừng biết được các thành phần trong B3 min có hàm lượng Protein, Vitamin gang với các thuốc của nước bạn đang chu cấp cho ta”. Có một sáng kiến nữa của anh em là chế “cao voi”. Nhiều khi phát hiện xác voi chết vì bom dạn, anh em thường đánh dấu vị trí của voi, sau vài tháng khi xác voi phân hủy hết anh em trong đơn vị mang nồi đến vị trí ấy lấy xương voi nấu thành cao.
Cũng trong gian khó người lính quân y B3 đã có rất nhiều sáng kiến độc đáo trong điều trị bệnh cho anh em thường bệnh binh. Từ việc tự nấu thủy tinh để làm ống kim tiêm đến dùng Lân Tơ Uyn ( một loại cây leo rừng) thay thuốc kháng sinh. Hay dùng búp lá chuối rừng non đắp lên các vết bỏng bom Napan giúp người lính đỡ đau sốc trong điều trị…Tất cả những việc làm đó của người lính quân y B3 đã giúp đảm bảo quân lực chiến đấu cho các đơn vị. Trong tổng kết sau chiến tranh, từ năm 1965-1975, bệnh viên 211 (B3) đã điều trị cho hơn 4,5 vạn thương binh, 16 vạn bệnh binh , trả phục hồi chiến đấu về các đơn vị hơn 69% số thương bệnh binh điều trị.
Văn Hậu