Theo báo cáo về công tác phòng ngừa, chống vi phạm pháp luật và tội phạm của Chính phủ được trình bày tại Kỳ họp thứ 6, Quốc hội khóa XIII đã cho thấy, tình hình tội phạm về môi trường đã và đang có những diễn biến phức tạp với mức độ nghiêm trọng ngày một cao. Liên quan đến vấn đề này, Đại tá Trần Trọng Bình - Phó Cục trưởng Cục Cảnh sát môi trường đã có những chia sẻ với phóng viên báo Sức khỏe&Đời sống.
 Đại tá Trần Trọng Bình trả lời phỏng vấn PV báo Sức khỏe& Đời sống. |
Phóng viên (PV): Thưa ông, thời gian qua, những vi phạm về môi trường (MT) đã xảy ra nhiều vụ nghiêm trọng, ông có thể cho biết một số nguyên nhân chủ yếu dẫn tới những vi phạm này?
Đại tá Trần Trọng Bình: Từ năm 2007 đến nay, lực lượng Cảnh sát Phòng chống tội phạm môi trường (PCTPMT) đã phát hiện và đấu tranh trên 30 ngàn vụ, trong đó đã phối hợp và trực tiếp xử phạt vi phạm hành chính lên tới hơn 500 tỉ đồng. Nguyên nhân chính của tình trạng trên trước nhất là việc nhận thức về bảo vệ môi trường trong một thời gian dài ở nhiều cấp ngành bị xem nhẹ dẫn đến vi phạm ngày càng nghiêm trọng; thứ hai là nhận thức về pháp luật cũng như trách nhiệm của một bộ phận không nhỏ các doanh nghiệp về bảo vệ MT còn thấp. Họ vẫn đặt lợi ích của doanh nghiệp (DN) lên trên lợi ích của cộng đồng; nguyên nhân tiếp theo là những “lỗ hổng” trong quy định cơ chế quản lý tuy đã được quan tâm, song vẫn đang trong quá trình bổ sung hoàn thiện. Một số vấn đề, nội dung chưa đáp ứng kịp thời cho công tác đấu tranh PCTPMT. Quy định về mức xử lý, xử phạt còn nhẹ chưa đủ sức răn đe. Ngoài ra, lực lượng chức năng chuyên trách còn mỏng... cũng gây khó khăn trong công tác này.
PV: Qua những vụ vi phạm về MT bị phanh phui, ông có thể cho biết một số vi phạm, thủ đoạn cách thức hoạt động của loại tội phạm này?
Đại tá Trần Trọng Bình: Vi phạm chủ yếu là nhóm hành vi vi phạm về thủ tục hành chính, chế độ báo cáo thực hiện không đúng, không đầy đủ các nội dung đánh giá tác động MT, cam kết bảo vệ MT đã được phê duyệt. Tiếp đến là nhóm hành vi tự ý thay đổi thiết kế công nghệ công trình xử lý chất thải nhằm xả thải chất thải chưa qua xử lý ra MT. Hành vi xả chất thải, nước thải vượt quy chuẩn quốc gia cho phép... Thủ đoạn thường thấy khi thực hiện hành vi xả thải nước thải chưa qua xử lý tại một số DN là lắp đặt hệ thống xả thải trộm rồi lợi dụng trời tối để xả trộm, thậm chí có DN đào hẳn một hồ chứa nước thải, dưới hồ có một rốn xả, lợi dụng đêm tối sẽ vặn van xả nước bẩn ra sông; hoặc xây dựng các hồ điều hòa (những khu vực ven sông ven biển), lợi dụng nước thủy triều lên để xả trộm nước thải chưa qua xử lý ra môi trường; hay chôn lấp chất thải nguy hại trong khuôn viên khu vực nhà máy.
PV: Lực lượng cảnh sát môi trường (CSMT) phải đối mặt với những khó khăn, thách thức gì, thưa ông?
Đại tá Trần Trọng Bình: Thực tế TPMT ngày càng phức tạp, phương thức hoạt động tinh vi, hành vi chống đối quyết liệt, do đó để đấu tranh, phát hiện, xử lý TPMT là cuộc chiến rất cam go của các lực lượng chức năng, đặc biệt lực lượng CSMT với nhiều khó khăn phải đối mặt. Hệ thống văn bản pháp luật với TPMT chưa hoàn chỉnh, còn nhiều kẽ hở. Đặc biệt, nhiều quy định chưa rõ định lượng, ví dụ TPMT chỉ bị truy tố khi xác định gây hậu quả nghiêm trọng - tính định lượng trong quy định này là chưa rõ vì những tác động về MT tới sức khỏe con người không phát tác ngay mà diễn ra âm ỉ trong thời gian dài. TPMT thường diễn ra trong các tổ chức, được bao bọc bởi hàng rào, bộ máy quản lý (các khu công nghiệp, nhà máy), để phát hiện hành vi vi phạm đòi hỏi phải có phương tiện, biện pháp nghiệp vụ mới có hiệu quả. Thực tế, những vụ án lớn bị phát giác trong thời gian qua đều do cơ quan CSMT trực tiếp phát hiện, bắt giữ sau một thời gian dài trinh sát, theo dõi. Cùng với đó, trang thiết bị cho CSMT còn thiếu, chưa đồng bộ. Nguồn nhân lực còn mới, trong khi đội ngũ giỏi về nghiệp vụ còn thiếu cũng là những khó khăn mà lực lượng CSMT phải từng bước khắc phục.
PV: Để khắc phục, giải quyết những khó khăn trong công tác PCTPMT nhằm trấn áp loại tội phạm này, bảo vệ sức khỏe cộng đồng, người dân tốt hơn, ông có thể cho biết một số giải pháp?
Đại tá Trần Trọng Bình: Trước tiên, chúng tôi sẽ làm tốt công tác tham mưu cho cấp ủy, chính quyền địa phương các bộ, ngành làm tốt công tác phát động quần chúng bảo vệ an ninh Tổ quốc, tuyên truyền vận động trong cộng đồng, các tổ chức, cá nhân ý thức, nhận thức pháp luật về bảo vệ MT, coi đó là biện pháp phòng ngừa hữu hiệu nhất để ngăn chặn những vi phạm về MT nghiêm trọng có thể xảy ra, dẫn đến ảnh hưởng tới tình hình an ninh chính trị và trật tự xã hội, ảnh hưởng tới sức khỏe người dân. Và cũng qua tuyên truyền, phát động quần chúng nhân dân để quần chúng nhân dân tích cực, tự giác, ủng hộ cuộc đấu tranh của lực lượng cảnh sát PCTPMT, thậm chí người dân trực tiếp tham gia cuộc chiến này. Cũng qua công tác tuyên truyền, huy động cả hệ thống chính trị xã hội vào cuộc. Tạo nên một cơ chế trong quản lý nhà nước, khi để TPMT xảy ra nghiêm trọng, kéo dài công khai mà không phát hiện, ngăn chặn, giải quyết thì gắn trách nhiệm của người đứng đầu chính quyền, của ngành địa phương. Tiếp tục chủ động làm tốt công tác tham mưu để sớm hoàn thiện các văn bản pháp luật, cơ chế quản lý của Nhà nước. Chủ động triển khai công tác nghiệp vụ, phối hợp chặt chẽ các cơ quan chức năng phát hiện, đấu tranh phòng ngừa tội phạm.
PV: Xin cảm ơn ông!
Anh Tuấn - Văn Hậu (thực hiện)