Xây dựng cơ sở y tế xanh đang được triển khai theo hướng không chỉ cải thiện cảnh quan mà còn sử dụng hiệu quả năng lượng, nước, vật tư, giảm chất thải và tạo môi trường khám chữa bệnh thân thiện hơn. Khi các giải pháp này được đầu tư đồng bộ, bệnh viện có thể vừa giảm tác động đến môi trường, vừa nâng cao hiệu quả vận hành và trải nghiệm của người bệnh.
Từ những mảng xanh đến giải pháp tiết kiệm năng lượng
Một bệnh viện xanh không chỉ được nhận diện bởi nhiều cây xanh trong khuôn viên. Phía sau không gian xanh là cách sử dụng năng lượng, nước, chất thải và cơ sở vật chất theo hướng tiết kiệm, hiệu quả hơn.
Cuối năm 2024, Bộ Y tế ghi nhận nhiều cơ sở y tế có những thay đổi rõ rệt sau khi triển khai các tiêu chí “xanh - sạch - đẹp”. Tại Bệnh viện Sản Nhi tỉnh Phú Thọ, hơn 17.400 m² trong tổng diện tích xây dựng được dành cho cây xanh, sân vườn. Bệnh viện cũng đầu tư hệ thống năng lượng mặt trời ngay từ khi thiết kế và đưa công trình vào hoạt động.
Ảnh: Bố trí mảng xanh, sân vườn và không gian nghỉ ngơi giúp giảm cảm giác căng thẳng, tạo môi trường dễ chịu hơn cho người bệnh và người nhà. Ảnh: Bệnh viện K
Cây xanh trong bệnh viện không chỉ có giá trị về cảnh quan. Việc bố trí các mảng xanh, sân vườn và không gian nghỉ ngơi có thể giúp môi trường bệnh viện bớt căng thẳng, tạo cảm giác dễ chịu hơn cho người bệnh và người nhà. Với các cơ sở có diện tích phù hợp, cây xanh còn góp phần tạo bóng mát, giảm hấp thụ nhiệt tại khu vực ngoài trời.
Tại Bệnh viện Đa khoa Trung ương Cần Thơ, mô hình môi trường y tế xanh - sạch - đẹp được triển khai đồng bộ từ cảnh quan đến quản lý chất thải và vệ sinh. Cây xanh được bố trí thành các mảng trong khuôn viên, tạo luồng gió tự nhiên và giảm nhiệt cho khu vực khám, cấp cứu; bên trong các khoa phòng cũng có những không gian xanh nhỏ.
Trong khi đó, năng lượng mặt trời mở ra một hướng tiếp cận khác của y tế xanh. Đây là giải pháp có thể giúp cơ sở y tế bổ sung nguồn năng lượng sạch, giảm phụ thuộc vào điện lưới và trong một số trường hợp có thể giảm chi phí vận hành.
WHO cũng ghi nhận việc tích hợp năng lượng mặt trời là một trong những giải pháp được triển khai trong chương trình thí điểm cơ sở y tế chống chịu với biến đổi khí hậu và bền vững môi trường tại Việt Nam. Báo cáo kết quả của WHO cho biết tại Bệnh viện Đa khoa Yên Thành, việc tích hợp năng lượng mặt trời góp phần giảm chi phí và tăng khả năng chống chịu trước nguy cơ gián đoạn điện.
'Xanh hóa” bệnh viện có thể bắt đầu từ những việc rất cụ thể: tận dụng ánh sáng tự nhiên, chuyển sang thiết bị tiết kiệm điện, sử dụng năng lượng mặt trời, tăng diện tích cây xanh, quản lý nước hiệu quả và giảm chất thải.
Điều quan trọng là các giải pháp phải phù hợp với điều kiện từng cơ sở. Bệnh viện có diện tích lớn có thể phát triển không gian cây xanh, sân vườn; cơ sở có điều kiện về hạ tầng có thể tính toán hệ thống năng lượng mặt trời; trong khi những nơi gặp khó khăn về nước hoặc chất thải cần ưu tiên giải pháp phù hợp với nhu cầu thực tế.
Hệ thống pin năng lượng mặt trời tại bệnh viện K cơ sở Quán Sứ góp phần tận dụng nguồn năng lượng tái tạo và hướng tới mô hình y tế xanh. Ảnh: ĐS.
Doanh nghiệp có thể tham gia từ công nghệ đến sản phẩm xanh
Để chuyển đổi xanh không dừng ở phong trào “xanh - sạch - đẹp”, cần sự tham gia của doanh nghiệp, đặc biệt trong cung cấp công nghệ, thiết bị và các giải pháp tiết kiệm tài nguyên.
Các doanh nghiệp thiết bị y tế, năng lượng, xử lý nước, xử lý chất thải và công nghệ có thể đồng hành cùng bệnh viện trong việc lựa chọn những giải pháp vừa đáp ứng yêu cầu chuyên môn, vừa giảm tiêu thụ năng lượng và hạn chế tác động môi trường.
Một ví dụ là việc sử dụng hệ thống năng lượng mặt trời không chỉ cần quan tâm đến khả năng tạo điện mà còn phải tính toán công suất, nhu cầu thực tế, chi phí bảo trì và thời gian sử dụng. Tương tự, với hệ thống xử lý nước hay chất thải, hiệu quả cần được đánh giá trong cả quá trình vận hành thay vì chỉ dựa vào chi phí đầu tư ban đầu.
Đây cũng là dư địa để các doanh nghiệp phát triển những sản phẩm phù hợp với yêu cầu của bệnh viện xanh, từ thiết bị tiết kiệm điện, hệ thống quản lý năng lượng, công nghệ xử lý nước và chất thải đến các giải pháp số giúp giảm sử dụng giấy và tối ưu vận hành.
Ở góc độ ngành y tế, việc thúc đẩy các giải pháp xanh còn gắn với mục tiêu giảm phát thải. WHO cho biết các cơ sở y tế vừa chịu tác động của biến đổi khí hậu, vừa là nguồn phát thải khí nhà kính và ô nhiễm. Vì vậy, giảm tiêu thụ năng lượng, sử dụng năng lượng sạch và cải thiện quản lý chất thải có thể tạo ra lợi ích đồng thời cho môi trường và sức khỏe.
Bên cạnh doanh nghiệp, người bệnh, người nhà và nhân viên y tế cũng là một phần của quá trình này. Sử dụng điện, nước hợp lý, phân loại chất thải đúng quy định, hạn chế sử dụng những sản phẩm không cần thiết và giữ gìn không gian chung là những việc có thể thực hiện ngay trong bệnh viện.
Đáng chú ý, năm 2025, Bộ Y tế tổ chức cuộc thi “Cơ sở y tế Xanh - Sạch - Đẹp” lần thứ I với sự tham gia của hơn 2.000 cơ sở y tế tại 34 tỉnh, thành phố. Việc đánh giá không chỉ dựa trên cảnh quan mà còn xem xét các sáng kiến cải tiến và ý kiến của người bệnh. Điều này cho thấy tiêu chí xanh đang dần được đặt trong mối liên hệ với chất lượng phục vụ và trải nghiệm của người sử dụng dịch vụ y tế.
Y tế xanh vì thế không nên chỉ được hiểu là thêm cây xanh hay xây dựng một khuôn viên đẹp. Đó là quá trình thay đổi cách bệnh viện sử dụng năng lượng, nước, vật tư và xử lý chất thải, đồng thời tạo môi trường an toàn, thân thiện hơn cho người bệnh.
Khi cơ quan quản lý tạo định hướng, bệnh viện chủ động thay đổi, doanh nghiệp cung cấp công nghệ phù hợp và cộng đồng cùng tham gia, những mảng xanh trong bệnh viện sẽ không chỉ làm đẹp cảnh quan mà có thể trở thành một phần của chiến lược phát triển y tế bền vững.