Y tế tuyến dưới Nghệ An trước áp lực nâng cao chất lượng khám, chữa bệnh

Người bệnh tìm đến tuyến trên

Từ mờ sáng anh Lữ Nam Định (44 tuổi, xã Quế Phong) đã có mặt trên quốc lộ 48, chờ xe xuống TP. Vinh cũ khám bệnh. Bị cảm cúm, đau nhức, tự mua thuốc uống nhưng không đỡ, anh quyết định tìm đến bệnh viện lớn ở tỉnh. Lý do anh đưa ra khá đơn giản, yên tâm hơn khi khám, điều trị ở bệnh viện lớn.

Với người dân miền núi, một chuyến đi khám bệnh ở xa đồng nghĩa với thêm thời gian, tiền bạc và công sức. Thế nhưng, không ít người vẫn chấp nhận những bất tiện ấy để được tiếp cận các dịch vụ y tế mà họ tin tưởng hơn.

Điều này khiến các bệnh viện tuyến trên phải tiếp nhận thêm những trường hợp bệnh thông thường, trong khi các cơ sở y tế tại địa phương khó giữ được người bệnh. Khi lượng bệnh nhân giảm, nguồn thu từ khám, chữa bệnh cũng bị ảnh hưởng, khả năng đầu tư trang thiết bị và phát triển kỹ thuật càng thêm hạn chế.

Tại Trung tâm Y tế Quế Phong, câu trả lời phần nào hiện lên qua những khó khăn về cơ sở vật chất và trang thiết bị. Hiện trung tâm đảm nhiệm khám, cấp cứu và điều trị cho người dân tại 5 xã thuộc huyện Quế Phong cũ, 2 xã Hữu Khuông, Nhôn Mai thuộc huyện Tương Dương cũ, đồng thời tiếp nhận một số bệnh nhân từ Lào. Đơn vị có 156 cán bộ, nhân viên, trong đó 51 bác sĩ gồm 1 bác sĩ chuyên khoa II, 17 bác sĩ chuyên khoa I và 33 bác sĩ đa khoa. Với đội ngũ này, trung tâm có điều kiện duy trì nhiều hoạt động khám, chữa bệnh. Tuy nhiên, những hạn chế về thiết bị đang khiến năng lực chuyên môn của các y, bác sĩ chưa được phát huy đầy đủ.

Theo bác sĩ Sầm Văn Thủy, Phó Giám đốc Trung tâm Y tế Quế Phong, đơn vị có 110 giường bệnh kế hoạch, số giường thực kê khoảng 150. Mỗi ngày, trung tâm tiếp nhận 150 - 200 lượt khám ngoại trú và 90 - 100 bệnh nhân điều trị nội trú. Dù vậy, lượng bệnh nhân giảm so với khoảng 3 năm trước. Nguyên nhân có cả việc trung tâm đang xây dựng tòa nhà 6 tầng, quy mô thiết kế 170 giường, sự gia tăng của các phòng khám tư nhân và việc người dân thuận tiện di chuyển đến bệnh viện tuyến trên.

Khó khăn lớn hơn nằm ở hệ thống thiết bị đã cũ. Máy X-quang được trang bị từ năm 2001, máy xét nghiệm huyết học tự động và hệ thống nội soi tai mũi họng đều thuộc thế hệ cũ, thường xuyên hư hỏng, tốn kém chi phí sửa chữa. Trung tâm chỉ có một máy gây mê kèm thở phục vụ phòng mổ, khó đáp ứng khi nhu cầu tăng cao. Đáng chú ý, đơn vị chưa có máy chụp cắt lớp vi tính (CT). Với những trường hợp chấn thương sọ não, đột quỵ hoặc bệnh lý cần chẩn đoán hình ảnh chuyên sâu, việc thiếu thiết bị khiến khả năng xử trí tại chỗ bị hạn chế, người bệnh phải chuyển tuyến. Trong điều kiện địa hình miền núi, quãng đường di chuyển xa có thể làm tăng nguy cơ chậm trễ điều trị, nhất là với những bệnh lý cần can thiệp khẩn cấp.

"Trung tâm hiện mới thực hiện khoảng 60 - 70% danh mục kỹ thuật được Sở Y tế phê duyệt. Việc triển khai kỹ thuật mới gặp khó do thiếu thiết bị và nhân lực đủ trình độ. Đào tạo bác sĩ là cần thiết, nhưng để làm chủ kỹ thuật phải có phương tiện phù hợp. Sự thiếu đồng bộ giữa nhân lực, trang thiết bị và kinh phí đang cản trở việc nâng cao năng lực điều trị tại chỗ", bác sĩ Sầm Văn Thủy cho biết.

Y tế tuyến dưới chờ được gỡ khó

Tại Trung tâm Y tế Quỳ Châu, có 49 bác sĩ, mỗi ngày tiếp nhận khoảng 110 - 120 lượt khám ngoại trú và 80 - 95 bệnh nhân nội trú. Tuy nhiên, nhiều khoa, phòng được xây dựng trong giai đoạn 2009 - 2012 đã xuống cấp. Kinh phí sửa chữa hằng năm từ 500 triệu đồng đến hơn 1 tỉ đồng vẫn chưa đáp ứng nhu cầu. Xe cứu thương hư hỏng nhiều năm chưa được thay thế, trung tâm chưa có máy chụp CT và nhiều thiết bị chưa đồng bộ.

Bác sĩ Đặng Tân Minh, Giám đốc Trung tâm Y tế Quỳ Châu, cho biết cơ sở vật chất, trang thiết bị chưa đáp ứng đầy đủ nhu cầu chuyên môn. Khi chưa đủ điều kiện chẩn đoán, điều trị, việc người bệnh chuyển lên tuyến trên để sử dụng các dịch vụ kỹ thuật cao hơn là điều khó tránh khỏi.

Đáng nói, Trung tâm Y tế Quỳ Châu đang thực hiện tự chủ tài chính nhóm 3 nhưng nguồn thu chưa đủ bù đắp chi phí hoạt động và tiền lương. Có thời điểm, đơn vị phải chờ ngân sách tỉnh cấp bù vào những tháng cuối năm. Phần lớn nguồn thu dành cho chi thường xuyên, khiến khả năng tích lũy để mua sắm thiết bị, sửa chữa cơ sở vật chất và phát triển kỹ thuật rất hạn chế.

Tại Trung tâm Y tế Quỳ Hợp, những khó khăn cũng hiện hữu từ cơ sở vật chất đến nhân lực và tài chính. Bác sĩ Phạm Đình Luyện, Giám đốc Trung tâm Y tế Quỳ Hợp, cho biết dự án xây dựng, nâng cấp cơ sở vật chất kéo dài khoảng 2 năm nhưng đã tạm dừng thi công từ tháng 3.2026 do vướng mắc với nhà thầu. Với chỉ tiêu 115 giường bệnh, trung tâm phải bố trí hoạt động trong phần diện tích còn lại, liên tục sắp xếp các khu vực khám, chữa bệnh tạm thời.

Công trình chưa hoàn thiện không chỉ gây bất tiện cho người bệnh và nhân viên y tế mà còn ảnh hưởng đến hoạt động chuyên môn. Cơ sở vật chất chưa ổn định cũng khiến việc bổ sung thiết bị, mở rộng các dịch vụ kỹ thuật khó phát huy hiệu quả.

Nhân lực tiếp tục là một khó khăn. Năm 2025, Trung tâm Y tế Quỳ Hợp có kế hoạch tuyển dụng 21 chỉ tiêu nhưng chỉ tuyển được 4 người. Một bác sĩ sau khi được tuyển dụng cũng chuyển đi nơi khác. Hiện đơn vị có hơn 30 bác sĩ, trong đó 15 bác sĩ chuyên khoa I và 2 người đang đào tạo chuyên khoa II.

Theo lãnh đạo trung tâm, quy trình tuyển dụng kéo dài khiến một số bác sĩ và nhân sự công nghệ thông tin đến học việc phải chờ đợi lâu, nảy sinh tâm lý chán nản rồi chuyển sang cơ sở y tế tư nhân hoặc địa bàn lân cận. Trong khi đó, thu nhập và nguồn thu hạn chế khiến đơn vị càng khó thu hút người có chuyên môn.

Bài toán tài chính cũng không dễ giải. Nguồn thu của Trung tâm Y tế Quỳ Hợp chủ yếu dành cho chi trả tiền lương và các chi phí thường xuyên, gần như không có dư địa tích lũy để đầu tư thiết bị. Theo lãnh đạo đơn vị, hạn mức dự toán bảo hiểm y tế được giao khoảng 20 tỉ đồng, thấp hơn mức 40 - 50 tỉ đồng tại một số địa phương khác.

Lượng bệnh nhân giảm, nguồn thu bị thu hẹp, trong khi nhu cầu sửa chữa cơ sở vật chất, mua sắm thiết bị và nâng cao chất lượng chuyên môn ngày càng lớn. Bác sĩ Phạm Đình Luyện kiến nghị cần sớm tháo gỡ vướng mắc với nhà thầu, đẩy nhanh công tác tuyển dụng, bố trí kinh phí riêng để mua sắm thiết bị, đồng thời duy trì đào tạo và chuyển giao kỹ thuật từ tuyến trên.

Những khó khăn tại Trung tâm Y tế Quế Phong, Quỳ Châu, Quỳ Hợp, không phải câu chuyện riêng lẻ. Những khó khăn của y tế tuyến dưới cũng là vấn đề được đặt ra tại buổi làm việc mới đây giữa ông Võ Trọng Hải, Phó Bí thư Tỉnh ủy, Chủ tịch UBND tỉnh Nghệ An với ngành y tế, nhằm đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ và tìm giải pháp tháo gỡ vướng mắc cho các đơn vị.

Tại buổi làm việc, bà Lê Thị Hoài Chung, Giám đốc Sở Y tế Nghệ An, cho biết nhiều bệnh viện, trung tâm y tế tuyến dưới vẫn đang chật vật với bài toán cơ sở vật chất, trang thiết bị và kinh phí hoạt động.

Không ít công trình đã xuống cấp, thiết bị được đầu tư từ nhiều năm trước nay hết khấu hao, thường xuyên hư hỏng hoặc không còn đáp ứng yêu cầu chuyên môn. Một số đơn vị có trụ sở mới nhưng vẫn thiếu những thiết bị cần thiết để tổ chức khám, chữa bệnh. Trong khi đó, yêu cầu chuyển đổi số ngày càng cao cũng đặt ra áp lực đầu tư hạ tầng công nghệ thông tin tại các cơ sở y tế.

Theo bà Chung, kinh phí xây dựng hạ tầng công nghệ thông tin tại mỗi đơn vị ước khoảng 2 - 3 tỉ đồng, vượt khả năng tự cân đối của nhiều bệnh viện, trung tâm y tế. Một số nơi còn phải thuê máy chủ, hệ thống tường lửa, làm phát sinh thêm chi phí thường xuyên.

Đáng chú ý, hầu hết bệnh viện, trung tâm y tế tuyến dưới đang thực hiện tự chủ tài chính nhóm 3, nhưng nguồn thu chưa đủ để đầu tư trang thiết bị, nâng cấp cơ sở vật chất. Đây là một trong những nguyên nhân khiến nhiều đơn vị khó chủ động nguồn lực để cải thiện chất lượng khám, chữa bệnh.

Thực tế này đặt ra yêu cầu phải nhìn nhận lại bài toán đầu tư cho y tế tuyến dưới, nhất là tại những địa bàn miền núi. Với dân cư phân tán, nhu cầu khám, chữa bệnh không đồng đều và khả năng huy động nguồn lực xã hội hóa hạn chế, các cơ sở y tế ở đây khó có thể dựa hoàn toàn vào nguồn thu từ người bệnh để duy trì hoạt động, chưa nói đến đầu tư phát triển chuyên môn.

Sở Y tế Nghệ An cho biết, trước những khó khăn trên, đơn vị đã đề nghị tỉnh bố trí nguồn lực từ ngân sách địa phương, các chương trình mục tiêu quốc gia và những nguồn vốn hợp pháp khác để sửa chữa, nâng cấp cơ sở vật chất, bổ sung trang thiết bị thiết yếu và đầu tư hạ tầng công nghệ thông tin. Ngành y tế cũng đề xuất điều tiết bác sĩ, điều dưỡng giữa các vùng, đồng thời bổ sung phương tiện chuyên dùng cho những đơn vị còn thiếu. Với các cơ sở y tế miền núi, đầu tư không chỉ là mua sắm thêm máy móc hay xây dựng những công trình mới. Quan trọng hơn là phải có đủ nhân lực vận hành, kinh phí duy trì hoạt động và cơ chế tài chính phù hợp để những khoản đầu tư ấy phát huy hiệu quả.

Bởi nếu chỉ căn cứ vào số lượt khám, chữa bệnh và khả năng tự cân đối thu, chi để đánh giá hiệu quả hoạt động, những cơ sở y tế phục vụ địa bàn khó khăn sẽ luôn ở thế bất lợi. Trong khi đó, nhiệm vụ của y tế công lập không chỉ là tạo nguồn thu mà còn phải bảo đảm người dân được tiếp cận các dịch vụ chăm sóc sức khỏe thiết yếu, nhất là tại những nơi xa trung tâm.

Gỡ những khó khăn cho y tế tuyến dưới, Chủ tịch UBND tỉnh Võ Trọng Hải yêu cầu Sở Y tế phối hợp với Sở Tài chính và các đơn vị liên quan rà soát nhu cầu đầu tư, trình phương án phân bổ ngân sách năm 2027, trong đó xác định cụ thể kinh phí sửa chữa, nâng cấp các cơ sở y tế. Việc đầu tư phải có trọng tâm, tránh dàn trải, ưu tiên những hạng mục cấp thiết và thiết bị thiết yếu như máy chạy thận nhân tạo, máy CT tại các cơ sở y tế miền núi. Tỉnh cũng nghiên cứu sử dụng linh hoạt nguồn vốn dự phòng, huy động thêm nguồn lực xã hội hóa; đồng thời đẩy nhanh chuyển đổi số, hoàn thiện hạ tầng công nghệ thông tin, bảo đảm thuốc và vật tư y tế. Các cơ sở khám, chữa bệnh cần nâng cao năng lực chuyên môn, cải thiện thái độ phục vụ, lấy người bệnh làm trung tâm.

Đáng chú ý, việc đầu tư phải gắn với khả năng vận hành, đội ngũ chuyên môn, tránh tình trạng có thiết bị nhưng thiếu nhân lực khai thác. Bên cạnh tháo gỡ khó khăn về cơ sở vật chất và tài chính, Chủ tịch UBND tỉnh cũng yêu cầu ngành y tế chú trọng thu hút, đào tạo và phát triển nhân lực, đáp ứng yêu cầu chăm sóc sức khỏe nhân dân.

Những khó khăn của y tế tuyến dưới không thể giải quyết chỉ bằng vài khoản đầu tư trước mắt. Từ cơ sở vật chất, trang thiết bị đến nguồn kinh phí và đội ngũ bác sĩ, mỗi khâu đều cần được quan tâm đúng mức. Quan trọng hơn, các giải pháp phải đi vào thực tế, có nguồn lực và người chịu trách nhiệm cụ thể. Khi đó, bệnh viện, trung tâm y tế tuyến dưới mới có thêm điều kiện nâng cao chất lượng khám, chữa bệnh, để người dân không phải đi xa chỉ vì thiếu dịch vụ y tế tại địa phương.

Nghệ An đề xuất chính sách mới, tăng sức hút nhân lực y tế cơ sở

SKĐS - Nhiều trạm y tế ở Nghệ An thiếu bác sĩ, chính sách thu hút nhân lực sau 12 năm đã bộc lộ nhiều bất cập.