Ngày 31/12/2015, khi Cộng đồng ASEAN được thành lập, một trong những ngành nghề được tự do di chuyển trong khối các nước Asean là lao động trong ngành y tế. Trước vấn đề này, ngành y tế đã có những bước chuẩn bị như thế nào để nhanh chóng hội nhập, chúng tôi đã có cuộc trao đổi với ông Nguyễn Minh Lợi, Phó Cục trưởng Cục Khoa học và Đào tạo - Bộ Y tế.
Ông Nguyễn Minh Lợi.
PV: Thưa ông, Bộ Y tế đã có những chuẩn bị gì về nhân lực khi Cộng đồng ASEAN được thành lập?
Ông Nguyễn Minh Lợi: Như chúng ta đã biết, ngày 22/11/2015 các nước ASEAN đã ký thống nhất thành lập Cộng đồng kinh tế ASEAN. Khi gia nhập cộng đồng kinh tế ASEAN thì một trong những thách thức lớn nhất đối với chúng ta là việc tự do lưu chuyển lao động có tay nghề. Đối với lĩnh vực y tế có 3 đối tượng là bác sĩ, điều dưỡng và nha sĩ (bác sĩ răng hàm mặt) đã được các nước ASEAN ký thỏa thuận khung công nhận lẫn nhau về hành nghề điều dưỡng (năm 2006 tại Phillipines), y khoa và nha khoa (năm 2009 tại Thái Lan). Có thể nói tóm tắt là trong thời gian tới, bác sĩ và điều dưỡng các nước trong khu vực được đến đăng ký hành nghề tại Việt Nam và ngược lại, các bác sĩ và điều dưỡng Việt Nam có thể đến các nước trong khu vực hành nghề nếu đáp ứng được những yêu cầu theo thỏa thuận khung và yêu cầu của nước chủ nhà đưa ra. Đây có thể nói là một thách thức rất lớn đối với Việt Nam.
Để chuẩn bị cho sự kiện này, ngay từ năm 2007 Bộ Y tế đã chủ động triển khai nhiều hoạt động để từng bước thực hiện những nội dung trong thỏa thuận khung như: Bộ Y tế đã đề xuất xây dựng, đã được Chính phủ và Quốc hội thông qua Luật Khám bệnh, chữa bệnh vào năm 2009 và có hiệu lực từ 1/1/2011. Luật Khám bệnh, chữa bệnh của chúng ta đã có những quy định về cấp chứng chỉ hành nghề khám bệnh, chữa bệnh tại Việt Nam. Đây có thể nói là bước tiến lớn về thể chế trong lĩnh vực khám bệnh, chữa bệnh đối với tiến trình hội nhập quốc tế.
Bộ Y tế đã xây dựng và ban hành Chuẩn năng lực cơ bản của bác sĩ đa khoa, điều dưỡng và hộ sinh; hiện đang xây dựng và chuẩn bị ban hành Chuẩn năng lực cơ bản của bác sĩ răng hàm mặt. Các chuẩn này xây dựng dựa trên yêu cầu chăm sóc sức khỏe của nhân dân Việt Nam, có tham khảo các chuẩn của khu vực và quốc tế. Đây là những tiêu chí cơ bản để các bác sĩ và điều dưỡng phải đạt được khi hành nghề cũng như là cơ sở để các cơ sở đào tạo xác định chuẩn đầu ra.
Bộ Y tế đã đề xuất và được Chính phủ chấp thuận cho tiếp nhận một số chương trình, dự án để triển khai đổi mới và phát triển chương trình đào tạo, nâng cao năng lực các cơ sở đào tạo, xây dựng các tiêu chuẩn, tiêu chí đảm bảo chất lượng đào tạo,... Bộ Y tế cũng đã chủ động xây dựng và đề xuất xây dựng, ban hành một số văn bản nhằm từng bước thể chế hóa các quy định, đáp ứng yêu cầu hội nhập. Vừa qua, Bộ Y tế và Bộ Nội vụ đã ban hành Thông tư liên tịch số 26/2015/TTLT-BYT-BNV ban hành tiêu chuẩn chức danh hạng viên chức y tế đối với điều dưỡng, hộ sinh, kỹ thuật viên. Theo tinh thần thông tư này, từ 1/1/2021 để trở thành viên chức điều dưỡng, hộ sinh hay kỹ thuật viên dự tuyển phải có trình độ tối thiểu là cao đẳng. Do vậy, nhân dịp này tôi cũng lưu ý các bạn học sinh cần cân nhắc thật kỹ khi đăng ký vào học trình độ trung cấp các ngành y sĩ, điều dưỡng, dược và kỹ thuật viên.
Tiếp đó, để đáp ứng yêu cầu nâng cao chất lượng nguồn nhân lực và hội nhập quốc tế, Bộ Y tế đã đề xuất đổi mới mô hình đào tạo y khoa và đã được Thủ tướng Chính phủ đồng ý về nguyên tắc, hiện nay chúng tôi đang cùng Bộ Giáo dục và Đào tạo hoàn thiện để sớm được triển khai áp dụng. Đồng thời, về chiến lược lâu dài chúng tôi cũng cần thấy phải chỉnh sửa, bổ sung một số vấn đề trong hệ thống thể chế hiện nay. Ví dụ, Luật Khám bệnh, chữa bệnh của chúng ta chưa quy định về thi chứng chỉ hành nghề. Chúng tôi đang rà soát để đề nghị chỉnh sửa, bổ sung quy định này trong thời gian tới như thông lệ quốc tế đã làm theo hướng cần phải có kỳ thi quốc gia để cấp chứng chỉ hành nghề và chứng chỉ có giá trị trong một thời gian nhất định (thông thường là 5 năm). Luật Giáo dục chưa thể hiện được trong đào tạo y khoa phải có 2 hệ là hệ nghiên cứu thì đào tạo theo hướng thạc sĩ, tiến sĩ còn hệ hành nghề phải đào tạo theo chương trình chuyên khoa,...
PV: Được biết hiện nay, nhiều văn bằng bác sĩ ở Việt Nam chưa được các nước trong khu vực chấp thuận. Vì sao có tình trạng này, thưa ông?
Ông Nguyễn Minh Lợi: Theo chúng tôi được biết, văn bằng đào tạo chỉ thể hiện được khung trình độ đào tạo. Việt Nam cũng đã ký công nhận tương đương văn bằng lẫn nhau đối với một số nước. Trong lĩnh vực y tế, để hành nghề thì ngoài điều kiện về văn bằng, các nước còn có các kỳ thi quốc gia để cấp chứng chỉ hành nghề, thông thường thì chứng chỉ đó có giá trị trong 5 năm. Sau 5 năm phải thi hoặc sát hạch lại mới được tái cấp.
Chỉ khi nào có chứng chỉ hành nghề thì người đó mới được công nhận và được phép hành nghề. Chính vì vậy, như trên chúng tôi đã nói, để đáp ứng yêu cầu nâng cao chất lượng nguồn nhân lực cũng như hội nhập quốc tế, Bộ Y tế đang rà soát để đề nghị chỉnh sửa Luật Khám bệnh, chữa bệnh, bổ sung quy định này để áp dụng trong thời gian tới như thông lệ quốc tế. Đồng thời, Bộ Y tế đã chủ động xây dựng và đề xuất mô hình đào tạo mới, Thủ tướng Chính phủ đã đồng ý về nguyên tắc, Bộ Y tế và Bộ Giáo dục và Đào tạo sẽ hoàn thiện trong thời gian tới. Một trong những nguyên tắc chủ yếu của mô hình đào tạo này là: sau tốt nghiệp đại học y khoa, nếu người nào muốn hành nghề khám bệnh, chữa bệnh thì bắt buộc phải có thời gian thực hành và phải được đào tạo chuyên khoa sau đại học, người nào muốn theo hướng nghiên cứu thì học tiếp lên thạc sĩ, tiến sĩ. Tuy nhiên, để thực hiện được thì cần phải chỉnh sửa Luật Giáo dục và Luật Giáo dục đại học.
Nhân lực y tế cần được chuẩn bị kỹ lưỡng để hội nhập nhanh, hiệu quả.
PV: Tháng 5/2015, Văn phòng Chính phủ đã có văn bản thông báo ý kiến của Phó Thủ tướng đôn đốc 2 Bộ Y tế và Giáo dục và Đào tạo phải ban hành ngay văn bản quy định tiêu chí, điều kiện mở ngành, tuyển sinh đào tạo trong lĩnh vực y tế.
Đến nay, tiến độ này đã được hực hiện đến đâu, thưa ông?
Ông Nguyễn Minh Lợi: Trong thời gian qua, Bộ Y tế đã tổ chức nhiều cuộc hội thảo xin ý kiến các chuyên gia, các cơ sở đào tạo và Hội đồng Hiệu trưởng các trường đại học y, dược Việt Nam về các tiêu chuẩn, tiêu chí, điều kiện mở ngành, tuyển sinh, cơ sở thực hành,... trong đào tạo nhân lực y tế. Ví dụ như, trong đào tạo y khoa thì vấn đề cơ sở thực hành ngoài trường và việc các giảng viên cơ hữu chuyên ngành được làm việc thường xuyên tại cơ sở thực hành ngoài trường là một trong những tiêu chí rất quan trọng cũng được đưa ra. Hiện nay hai bộ đang thảo luận về các vấn đề này. Chúng tôi tin tưởng rằng, Bộ Giáo dục và Đào tạo - với trách nhiệm là cơ quan quản lý nhà nước về công tác này sẽ sớm ban hành để kịp triển khai áp dụng trong thời gian sớm nhất. Nếu văn bản mới được ban hành, những cơ sở đào tạo nào không đáp ứng yêu cầu, chúng tôi sẽ kiến nghị Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo có quyết định tạm dừng tuyển sinh để cơ sở đó bổ sung các điều kiện đảm bảo chất lượng trong một thời gian nhất định, nếu vẫn không đáp ứng
được thì cần phải thu hồi giấy phép hoạt động.
PV: Trân trọng cảm ơn ông!