Y học cổ truyền ‘bắt tay’ du lịch y tế: Từ cội nguồn lịch sử đến hướng đi tương lai

Du lịch y tế không phải là khái niệm mới. Mô hình này đã có một lịch sử phát triển lâu dài, từ những hành trình hành hương chữa bệnh cách đây hàng nghìn năm, đến các trung tâm trị liệu cổ xưa ở Đông Dương. Ngày nay, khi Việt Nam xác định du lịch y tế là một mũi nhọn, y học cổ truyền được xem là "cầu nối" giàu bản sắc, mở ra hướng đi bền vững cho ngành công nghiệp không khói.

Du lịch y tế: Hành trình bắt đầu từ tâm linh và chữa lành

Chia sẻ tại hội thảo khoa học được Bệnh viện Y học Cổ truyền TPHCM tổ chức gần đây, TS. Phan Ngọc Dũng - Thư ký Hội đồng Khoa học Công nghệ và Chuyển đổi số của Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam đã khẳng định, nếu nhìn lại lịch sử, du lịch y tế đã xuất hiện từ rất sớm, gắn với các hành trình tâm linh và chữa bệnh.

Khoảng 3.000 năm trước, tại Ấn Độ, các nhà tu hành theo đạo Hindu đã thực hiện những chuyến hành hương lên núi thiêng, kết hợp thiền định, yoga, nhịn ăn, tắm suối nóng – những phương pháp trị liệu tự nhiên. Đến thời Hy Lạp cổ đại, các triết gia và nhà quý tộc cũng tìm đến những vùng núi linh thiêng như Olympus để rèn luyện thân – tâm, ngâm mình trong nước lạnh như một liệu pháp phục hồi.

"Như vậy, du lịch y tế không phải là xu hướng mới, mà là một dòng chảy xuyên suốt lịch sử nhân loại", TS. Phan Ngọc Dũng nhấn mạnh.

Ở khu vực Đông Nam Á, đặc biệt là Việt Nam, các trung tâm văn hóa cổ như Đông Sơn, Sa Huỳnh và Óc Eo từng là điểm dừng chân quan trọng của thương nhân và các đoàn truyền giáo.

Không chỉ tránh gió mùa, những nơi này còn đóng vai trò như các "trạm phục hồi sức khỏe". 

Theo các tư liệu lịch sử, tại vùng Phù Nam (nay thuộc Đồng Tháp), cách đây hơn 1.600 năm đã tồn tại những khu trị liệu phục vụ thương nhân quốc tế, đặc biệt với các bệnh về xương khớp, da liễu sau hành trình dài trên biển.

Một dấu mốc đặc biệt là chuyến đi của vua Trần Nhân Tông xuống phương Nam. Không chỉ mang ý nghĩa ngoại giao, chuyến đi kéo dài 10 tháng này còn là hành trình trao đổi y thuật, giúp đưa nhiều bài thuốc quý từ Champa về Đại Việt.

Đến thời Pháp thuộc, mô hình du lịch y tế tiếp tục phát triển với việc hình thành các khu nghỉ dưỡng – trị liệu tại suối nước nóng, vùng núi khí hậu ôn hòa.

Đáng chú ý, bác sĩ Alexandre Yersin là người có công lớn trong việc khai phá các trung tâm nghỉ dưỡng kết hợp trị bệnh tại Đà Lạt và Khánh Hòa. Những mô hình này không chỉ phục vụ giới chức mà còn đặt nền móng cho du lịch y tế hiện đại tại Việt Nam.

Y học cổ truyền – "chìa khóa" bản sắc cho du lịch y tế Việt Nam

Theo TS. Phan Ngọc Dũng, để phát triển du lịch y tế một cách bền vững, Việt Nam cần đặt y học cổ truyền vào vị trí trung tâm.

Ông đề xuất 5 hướng phát triển chính: Du lịch văn hóa – lịch sử – tâm linh kết hợp chữa lành; Du lịch sức khỏe, nghỉ dưỡng; Du lịch dược liệu; Du lịch khí hậu; Cuối cùng là du lịch y tế chuyên sâu.

Trong đó, yếu tố "khí hậu" và "nam dược trị nam nhân" được xem là lợi thế riêng có của Việt Nam.

"Du lịch y tế trước hết phải phục vụ người Việt. Khi làm tốt thị trường trong nước, mới có thể thu hút khách quốc tế" - ông nhấn mạnh.

Từ góc độ nghiên cứu, TS. Phan Ngọc Dũng cho rằng, phát triển du lịch y tế không thể tách rời các lĩnh vực văn hóa, giáo dục, khoa học công nghệ và y tế.

Một số giải pháp được ông đề xuất thêm, gồm: Ứng dụng công nghệ, đặc biệt là AI trong quản lý và vận hành; Xây dựng câu chuyện văn hóa – lịch sử riêng cho từng địa phương; Tăng cường liên kết vùng, tránh trùng lặp sản phẩm; Nâng cao chất lượng nguồn nhân lực y tế và kỹ thuật viên.

Ông cũng lưu ý, phát triển lĩnh vực này cần sự kiên trì, tránh tâm lý "nóng vội", đồng thời phải đặt yếu tố con người – đặc biệt là tinh thần yêu nghề – làm nền tảng.

Trước đó, năm 2025, Bộ Y tế và Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đã ký kết chương trình phối hợp phát triển du lịch y tế giai đoạn 2025–2030, xác định đây là một trong những hướng đi chiến lược.

Tuy nhiên, theo các chuyên gia, để biến tiềm năng thành lợi thế cạnh tranh thực sự, Việt Nam cần một lộ trình dài hơi, trong đó y học cổ truyền không chỉ là giá trị di sản, mà còn là "tài sản sống" của ngành du lịch.

Y học cổ truyền 'bắt tay' du lịch y tế: Từ liệu pháp giảm đau đến hành trình trải nghiệm văn hóa

SKĐS - Từ những liệu pháp giảm đau đến hành trình “chữa lành”, y học cổ truyền Việt Nam đang đứng trước cơ hội bước ra thị trường du lịch y tế. Nhưng để đi xa, không chỉ cần chuyên môn, mà còn cần một hệ sinh thái đủ mạnh và bản sắc đủ rõ.