Y đức giữa rừng sâu, núi thẳm (Kỳ 2): Bác sĩ đầu tiên của tộc người Đan Lai và ba điều ước

SKĐS - Đó là bác sĩ La Văn Vinh, 40 tuổi, quê bản Cò Phạt, xã Môn Sơn, tỉnh Nghệ An. Sau 5 năm làm y sĩ và 6 năm công tác với vai trò bác sĩ đa khoa, anh càng thấm thía những khó khăn trong chăm sóc sức khỏe cho đồng bào. Anh hiểu vì sao bà con cần được tiếp cận các phương pháp khám, chữa bệnh khoa học, thay vì chỉ trông cậy vào thầy mo, thầy cúng. Chính những day dứt ấy khiến bác sĩ Vinh ấp ủ ba điều ước trong đời.

Y đức giữa rừng sâu, núi thẳm (Kỳ 1): Chạy đua với con nước ở lòng hồ Bản Vẽ

SKĐS - Lòng hồ thủy điện Bản Vẽ là địa bàn công tác đặc biệt, nơi những y, bác sĩ Hữu Khuông vượt sóng nước, băng rừng cứu người bệnh.

Từ bản nghèo đến giảng đường y khoa

Với người Đan Lai ở bản Cò Phạt, bản Búng, La Văn Vinh không chỉ là một bác sĩ của trạm y tế mà là người con của bản, hiểu tiếng nói, phong tục và những khó khăn mà bà con phải đối mặt khi ốm đau.

Sinh ra và lớn lên ở bản Cò Phạt, giữa vùng lõi rừng Pù Mát, tuổi thơ của Vinh gắn với những con đường rừng xa ngái. Ngày nhỏ, mỗi lần ra khu vực trung tâm xã để đi học là một hành trình vất vả. Có lần, bố mẹ đưa Vinh đi từ bản ra ngoài, đường xa đến mức phải nghỉ lại giữa rừng.

Vinh từng ốm, được các y, bác sĩ ở Trạm Y tế Môn Sơn chăm sóc tận tình. Những lần được chữa bệnh ấy để lại trong cậu bé Đan Lai một ấn tượng sâu sắc. Đến những năm cuối cấp phổ thông, Vinh bắt đầu nuôi ước mơ trở thành thầy thuốc, để sau này có thể chữa bệnh cho chính người dân bản mình.

Năm 2006, Vinh thi đỗ vào Trường Trung cấp Y tế Nghệ An. Nhà nghèo, hành trang mang theo khi xuống trường chỉ có ít quần áo, tiền và gạo. Có những ngày thiếu tiền ăn, Vinh đành nhịn đói, không muốn gọi về xin thêm bố mẹ. Anh hiểu gia đình ở quê cũng chẳng dư dả gì.

Năm 2009, sau khi tốt nghiệp, Vinh tình nguyện trở về làm công tác y tế tại Cò Phạt và bản Búng. Đó là lựa chọn không dễ dàng với một người trẻ vừa rời ghế nhà trường. Nhưng với anh, được trở về quê hương, chăm sóc sức khỏe cho khoảng 3.000 người Đan Lai, trong đó có cha mẹ, anh em, họ hàng của mình, là điều mong muốn từ những ngày còn đi học.

Những ngày đầu công tác, đường đi lại cách trở, điều kiện làm việc thiếu thốn, trong khi nhận thức về chăm sóc sức khỏe của một bộ phận người dân còn hạn chế. Khi đau ốm, nhiều người vẫn quen tìm đến thầy mo, thầy cúng hoặc tự chữa trị theo kinh nghiệm. Việc vận động người dân đến cơ sở y tế không phải lúc nào cũng dễ dàng.

Cuối năm 2012, một ca sinh khó khiến Vinh suy nghĩ nhiều hơn về con đường nghề nghiệp của mình. Một sản phụ chuyển dạ gần một ngày, được người nhà dùng võng khiêng đến trạm. Qua thăm khám, Vinh và đồng nghiệp nhận thấy thai nhi quá lớn, nguy cơ ảnh hưởng đến cả mẹ và con. Các nhân viên y tế đã phối hợp xử trí, thực hiện rạch tầng sinh môn để hỗ trợ cuộc sinh. Cuối cùng, cả mẹ và bé đều an toàn.

Ca sinh ấy giúp Vinh nhận ra rằng, để chăm sóc tốt hơn cho người dân vùng sâu, người thầy thuốc cần có kiến thức và chuyên môn sâu hơn. Anh quyết định tiếp tục học lên bác sĩ. "Phải chớp lấy và kiên quyết cầm cho được tấm bằng bác sĩ đa khoa, mới xứng đáng là bác sĩ đầu tiên của một tộc người mang tên Đan Lai", anh Vinh kể. 

Tháng 10/2014, Vinh xuống thành phố Vinh, bắt đầu hành trình học tập mới tại Trường Đại học Y khoa Vinh. Cuộc sống xa nhà tiếp tục là những tháng ngày chật vật. Anh thuê một căn phòng nhỏ với giá 450.000 đồng mỗi tháng. Biết hoàn cảnh của chàng trai người Đan Lai xuống phố học làm bác sĩ, chủ nhà đã giảm tiền thuê, miễn cả tiền nước.

Để có thêm tiền trang trải, ngoài giờ học, Vinh tranh thủ câu cá trên sông Lam, ban đêm đi bắt ếch đem bán. Sáu năm học là sáu năm anh vừa học, vừa xoay xở với cuộc sống thiếu thốn. Nhưng điều khiến Vinh cố gắng không chỉ là tấm bằng bác sĩ, mà còn là mong muốn sớm trở về với bà con.

Bác sĩ Vinh chia sẻ: "Nhà tôi nghèo từ cha mẹ nghèo đi. Hồi nhỏ chỉ nghĩ làm sao học giỏi, biết cái chữ để thoát cái nghèo, cái đói của người Đan Lai. Lớn lên, đi xa tự lập, nhiều đêm nằm suy nghĩ nếu chỉ một mình mình thoát nghèo, một mình mình mạnh khỏe thì đâu có ý nghĩa gì. Cha mẹ, anh em, chú bác và dân bản mình vẫn quanh quẩn bên dòng suối, bên nhà sàn mái lá, vẫn còn đau ốm nhiều quá".

Năm 2020, sau khi tốt nghiệp bác sĩ đa khoa, Vinh trở về Môn Sơn với tư cách bác sĩ đa khoa đầu tiên của tộc người Đan Lai, mở ra một dấu mốc mới trong hành trình chăm sóc sức khỏe đồng bào nơi đây. Từ cậu học trò từng được các y, bác sĩ chăm sóc, Vinh trở thành người trực tiếp khám, chữa bệnh cho đồng bào mình.

Chuyến thuyền gãy đôi giữa sông

Là người Đan Lai, bác sĩ Vinh có lợi thế hiểu rõ những khó khăn trong đời sống và tập quán chăm sóc sức khỏe của đồng bào mình. Nhưng để người dân biết lợi ích khi tiếp cận dịch vụ y tế một cách chủ động, bác sĩ Vinh vẫn phải cùng đồng nghiệp kiên trì giải thích, vận động, tạo dựng niềm tin cho người dân các lứa tuổi.

Bác sĩ Vinh thường nói với bà con bằng tiếng Đan Lai: "Mình tin bà con thì bà con mới tin mình. Muốn bà con nghe theo, mình phải gần dân, hiểu dân, cùng ăn, cùng ở, cùng chia sẻ những khó khăn với bà con".

Theo bác sĩ Vinh, muốn bà con tin và làm theo lời khuyên của thầy thuốc, không thể chỉ nói lý thuyết suông, nói bằng sách vở, công văn, chỉ thị. Càng không thể dăm bữa, nửa tháng mới vào bản một lần để hỏi han tình hình sức khỏe người dân vùng lõi.

Câu chuyện chiếc thuyền chở vaccine của Trạm Y tế Môn Sơn gặp nạn giữa dòng sông Giăng đúng ngày 18/11/2025, Ngày hội Đại đoàn kết toàn dân tộc, phần nào cho thấy sự gắn bó và trách nhiệm của những người thầy thuốc với bà con Đan Lai.

Hôm đó, chiếc thuyền đuôi én chở bác sĩ Vinh cùng ba nữ y sĩ Vi Thị Việt, Nguyễn Thị Tâm và Ngân Thị Xuyến ngược sông Giăng, vượt quãng đường khoảng 15 km để đến với bà con trong bản. Đêm trước, mưa lớn ở thượng nguồn khiến nước từ rừng Pù Mát đổ về, dòng sông dâng cao, đục ngầu. Lòng sông hẹp, nhiều ghềnh đá ngầm nằm khuất dưới dòng nước chảy xiết.

Thuyền đi ngược dòng, nếu chạy chậm rất dễ bị nước đẩy trôi nên người điều khiển phải tăng tốc để vượt lên. Khi vừa qua một khúc eo khuất dưới những tán cây rừng rậm rạp, chiếc thuyền bất ngờ va chạm với một thuyền khác đang đi ngược chiều. Cú va chạm khiến cả hai thuyền lật úp. Chiếc thuyền chở các y, bác sĩ gãy làm đôi giữa dòng sông Giăng nước xiết.

Do sinh ra và lớn lên ở vùng đất này, từng nhiều năm đi học trên những con đường từ bản ra trung tâm xã, bác sĩ Vinh không xa lạ với cảnh sông sâu, nước xiết và những ghềnh đá ngầm. Trước sự cố bất ngờ, anh vẫn giữ được bình tĩnh, liên tục trấn an mọi người. Ba nữ y sĩ cũng dần ổn định tinh thần, tìm cách vào bờ an toàn.

Trong lúc thoát khỏi chiếc thuyền gãy đôi, cả bốn người cố sức giữ hòm lạnh bảo quản vaccine cùng các trang thiết bị y tế, không để dòng nước cuốn trôi. Khi lên được bờ, quần áo ai cũng ướt sũng, dép đã trôi theo dòng nước. May mắn, cả tám người trên hai chiếc thuyền đều thoát nạn, vào được bờ an toàn. Sau sự cố ấy, nhóm y, bác sĩ vẫn tiếp tục hành trình. Buổi tiêm chủng tại hai bản Đan Lai hôm đó vẫn diễn ra đúng hẹn.

Còn nhớ hôm ấy, bác sĩ Vinh bước vào hội trường bản Búng với ống quần xắn bên cao, bên thấp, đôi chân trần lấm đầy cát. Thấy trưởng trạm y tế vào bản trong bộ dạng ướt sũng, quần áo xộc xệch, đi chân đất, bà con hỏi vui: "Trạm trưởng bữa ni đi tiêm mà tiết kiệm giày dép rứa!" Bác sĩ Vinh chỉ cười, rồi mở hòm lạnh lấy vaccine ra chuẩn bị tiêm cho bà con.

Mấy ai biết, đôi dép anh vẫn đi hằng ngày đã bị dòng nước sông Giăng cuốn trôi cùng những ván gỗ của chiếc thuyền gặp nạn hôm ấy.

Đêm xuống, dưới ánh điện lặng lẽ bên cánh rừng vùng lõi, bác sĩ Vinh vẫn nhắc lại kinh nghiệm mà những người làm y tế vùng cao luôn phải ghi nhớ trước mỗi chuyến đi vào bản: "Từ lúc rời trạm đến khi đặt chân vào bản, cán bộ y tế phải tính toán kỹ đường đi, thời gian, thời tiết và điều kiện vận chuyển, nhất là trong mùa mưa lũ. Những liều vaccine được bảo quản nghiêm ngặt, đúng điều kiện nhiệt độ suốt hành trình không chỉ giúp người dân phòng bệnh mà còn là niềm tin của bà con Đan Lai đối với các y, bác sĩ và ngành Y tế".

Kỳ cuối: Bác sĩ Vinh là người con của bản trở về. Còn nữ y sĩ Trần Thị Giang là người từ miền xuôi lên, rồi ở lại vùng biên giới Kỳ Sơn hơn 20 năm. Chị học tiếng Mông bằng một cuốn sổ tay và chưa quên chiếc bát sứ trong đêm bom bi.