Có một cụ bà 102 tuổi, đầu óc vẫn minh mẫn, vẫn làm thơ và tự chép thơ mình với nét chữ hơi run nhưng thẳng hàng và dễ đọc. Bài thơ mới nhất của cụ đề ngày 26/1/2010, viết tặng Chủ tịch nước Nguyễn Minh Triết. Xin trích hai câu đầu và hai câu kết:
Cụ bà đó tên là Phạm Thị Hồng, sinh năm 1909, hiện sống tại số nhà 70 đường Phan Đình Phùng, quận Ba Đình, Hà Nội. Cụ là vợ của nhà hoạt động cách mạng quá cố Nguyễn Kim Cương và là chị ruột của vợ cố Thủ tướng Phạm Văn Đồng.
 “Cảm ơn Chủ tịch nước sang chơi” (Ảnh do gia đình cụ Phạm Thị Hồng cung cấp). |
Cụ Hồng yêu thơ, làm thơ ngay từ thời còn trẻ. Tình yêu thơ đã theo cụ đi suốt cuộc đời, kể cả lúc vui, lúc buồn hoặc cay đắng. Cụ làm thơ để giải tỏa tâm hồn, ghi lại những cảm xúc ở các cung bậc, cảnh huống khác nhau. Thơ cụ chân thật, không cầu kỳ chữ nghĩa, nhưng dòng dòng đều thấm đậm tình yêu đối với gia đình, quê hương, đất nước. Thật cảm động khi đọc những vần thơ khóc thương chồng nhân ngày giỗ đầu lúc cụ Hồng ở tuổi 87:
Phải sâu sắc, nặng nghĩa lắm mới có được một tình yêu đằm thắm, chung thủy và đầy lãng mạn như vậy.
Người ta nói: "Một tâm hồn lành mạnh trong một thân thể cường tráng". Cụ Hồng sống thọ, sống khỏe có lẽ một phần là do lòng cụ chan chứa yêu thương: yêu người, yêu đời, yêu cuộc sống. Tình yêu đó đã giúp cụ nuôi dạy 5 người con (2 trai, 3 gái) khôn lớn, trở thành những công dân tốt của xã hội; đã giúp cụ đủ sức mạnh và nghị lực theo chồng trên những nẻo đường hoạt động cách mạng từ Nam Bộ tới chiến khu Việt Bắc; từ ngày toàn quốc kháng chiến chống Pháp đến những năm tháng đánh Mỹ khốc liệt; từ thời bao cấp khốn khó đến thời kinh tế thị trường đầy biến động.
Đặc điểm nổi bật khác ở cụ Hồng là tính hài hước. Cụ hài hước mọi lúc, mọi nơi, khi thuận lợi cũng như lúc gặp khó khăn. Dù cụ rất nghiêm khắc trong việc giáo dục con cháu, nhưng trong nhà cụ thường ấm áp tiếng cười: Cười cái xấu, cái sai, cười để tán thưởng, nhân niềm vui và giã từ những chuyện buồn. Cụ gây cười bằng những câu chuyện kể, bằng thơ, bằng những nhận xét hóm hỉnh, bất ngờ hoặc bằng những câu tục ngữ, ca dao được đưa ra đúng lúc, hợp hoàn cảnh. Hiện nay trong gia đình cụ và những người thân còn lưu giữ hai cuốn sách do con cháu biên soạn nhân dịp lễ mừng sinh nhật lần thứ 100 của cụ. Cuốn thứ nhất mang tên Công cha, nghĩa mẹ do Nhà xuất bản Thế giới phát hành năm 2008. Cuốn thứ hai Chuyện cười mẹ kể, Nhà xuất bản Tổng hợp thành phố Hồ Chí Minh in năm 2009. Đọc hai cuốn sách này có thể hiểu được khá đầy đủ cuộc đời, tính cách và nhân cách của cụ cũng như hiểu được tình yêu thương và lòng kính trọng của con cháu đối với người mẹ, người bà mà họ trìu mến gọi là Vàng 99.
Để thấy được cái hóm hỉnh, nghịch ngầm vẫn luôn mơn mởn xanh trong tâm hồn không có mùa thu lá vàng của cụ, xin trích bài thơ tự họa cụ viết năm 99 tuổi:
Thế mới biết xuân ở trong lòng. Mùa xuân của tâm hồn con người khác với mùa xuân của thời gian, của đất trời.
Cuộc đời cụ cũng đẹp như một bài thơ.
Trung Dũng