Không hiểu vì lý do gì, quy định về xử lý các trường hợp xây dựng sai giấy phép lại được thanh tra xây dựng 24 quận huyện vận dụng khác nhau. Người dân chỉ cần thay đổi thiết kế nội thất phía trong nhà cũng bị phạt, thậm chí đình chỉ không cho xây dựng cầu thang với lý do sai bản vẽ. Trong khi đó, những công trình xây dựng lớn tuy vi phạm nhưng lại được xử lý theo kiểu “giơ cao đánh khẽ”. Đó là những kiến nghị bức xúc được “bung ra” trong Hội thảo “Xây dựng sai phép tràn lan - Nguyên nhân và giải pháp” vừa tổ chức tại TP. HCM ngày 20/2/2009.
Muốn ổn phải chung chi
Xuất hiện tại cuộc hội thảo, bà Dương Bạch Diệp, Giám đốc Công ty địa ốc Diệp Bạch Dương, nói thẳng về hành trình đau khổ phải đi xin, đi “lạy lục” các cơ quan cấp phép xây dựng. Nhưng khi có giấy phép xây dựng rồi thì có những tiêu chí lại buộc chủ công trình, hoặc chủ nhà phải “lách” mới xây dựng được. Từ đó xuất hiện các đường dây đi đêm để “chạy” giấy phép xây dựng hoặc “chạy thuốc” nhằm hợp thức hóa sai phạm trong xây dựng. Dẫn chứng cụ thể, bà Diệp nói về việc trước đây, nguyên Phó Chủ tịch Nguyễn Văn Đua, đã ra lệnh đập bỏ những ngôi nhà xây dựng sai phép ở quận 1, nhưng chỉ sau đó không lâu, hàng loạt ngôi nhà dạng này lại mọc lên khắp nơi.
 Kiến trúc khu trung tâm thành phố lộn xộn vì tình trạng cơi nới trái phép. |
Nói về những cái khó của quá trình theo dõi sau cấp phép để đảm bảo trật tự xây dựng đô thị, bà Hồ Thị Kim Loan, Chánh Thanh tra Sở Xây dựng kêu: Chúng tôi khá trăn trở khi kiểm tra xử lý vi phạm trong lĩnh vực xây dựng. Hiện tượng xây nhà trước, hợp thức hóa sau cũng đang gây khó khăn cho công tác quản lý. Dù đã thống nhất sẽ không xử phạt những thay đổi các chi tiết trong nội thất, nhưng thanh tra xây dựng và UBND một số phường, xã vẫn lập biên bản các hộ dân vi phạm vì cho rằng bản vẽ thiết kế và bản vẽ hiện trạng sau không khớp nhau. Cụ thể, người dân sau khi được cấp phép xây dựng vì lý do nào đó đã thay đổi hướng cầu thang, thu hẹp diện tích công trình phụ, ...thì không bị phạt. Tuy nhiên, ở một số nơi, chủ hộ ngoài bị phạt còn không được cấp giấy chứng nhận nhà ở, đất ở.
Tự mình làm khó mình
Có hay không việc vận dụng sai luật khi thủ tục cấp phép lại yêu cầu bản vẽ thiết kế quá chi tiết? Phó Giám đốc Sở Tư pháp Ung Thị Xuân Hương viện dẫn nội dung điều 64-Luật Xây dựng, văn bản có giá trị pháp lý cao nhất trong lĩnh vực xây dựng, cho rằng: Quy định về giấy phép xây dựng rất đơn giản, chỉ là một văn bản cấp cho chủ một công trình xây dựng nào đó, có địa chỉ rõ ràng trên thực địa. Nếu cứ hiểu bản vẽ thiết kế là phần chính yếu của giấy phép xây dựng là sai so với mẫu quy định của Chính phủ. Vì đánh đồng cách hiểu sai luật này nên từ trước đến nay, công tác cấp phép xây dựng và quản lý sau khi cấp phép luôn gặp lúng túng. Cán bộ xây dựng cũng khổ vì hiểu sai quy định nên xử phạt mà người dân không “tâm phục khẩu phục”. Hay nói khác hơn tự chúng ta đã vẽ một cái vòng rồi lúng túng không biết ra khỏi vòng như thế nào.
Nhấn mạnh sự cần thiết phải minh bạch về thông tin cho mỗi người dân về thủ tục cấp phép, quy trình thực hiện, kiến trúc sư Võ Kim Cương khẳng định: Bất cứ hộ dân nào cũng muốn nhận được những lời giải thích dễ hiểu về các thủ tục trong xây dựng nhà. Luật còn chồng chéo nên cán bộ hiểu sai, còn người dân thì mò mẫm đành xây dựng trước, xin phép sau. Điều này dẫn đến việc các cơ quan quản lý ôm đồm nhiều việc, áp dụng không thống nhất nên có vụ xử thẳng tay, còn có vụ lại du di bỏ qua. Thực tế này làm người dân thắc mắc, đặt dấu hỏi về hiệu năng quản lý dù rằng có nhiều trường hợp thanh tra xây dựng không hề tiêu cực.
Ghi nhận những ý kiến bức xúc này, Chánh Thanh tra Bộ Xây dựng Phạm Gia Yên yêu cầu trong thời gian sớm nhất phải thống nhất cách hiểu về quy định pháp luật xử lý vi phạm trong xây dựng. Không thể chấp nhận việc mỗi nơi, mỗi đơn vị hiểu luật theo các cách khác nhau. Tuy nhiên, giải pháp tổng hợp của ông Yên đưa ra vẫn là đang làm dự thảo sửa đổi nghị định xử phạt hành vi sai phép trong xây dựng để trình Thủ tướng Chính phủ xem xét. Còn hiện tại, để hạn chế hiện tượng xử lý nửa vời, dễ phát sinh tiêu cực đối với hiện tượng xây dựng sai phép tràn lan, Bộ Xây dựng sẽ có thông báo gấp về chuẩn quy định xử phạt đến thanh tra xây dựng các tỉnh, thành. Điều trớ trêu là ông Yên “né” bớt trách nhiệm khi thông báo: Những tồn tại trong cấp phép xây dựng và xử phạt xây dựng sai phép phát sinh là do ách tắc ở khâu quy hoạch. Vì vậy, thanh tra công vụ phải sớm vào cuộc để khơi thông những ách tắc này.
Trung bình mỗi năm, trên địa bàn TP.HCM có gần 30.000 giấy phép xây dựng được cấp, trong đó có hơn 5.000 trường hợp xây dựng sai phép bị phát hiện. Thực trạng này làm cho diện mạo đô thị trở nên xô bồ, lộn xộn, cuộc sống người dân luôn bị xáo trộn.
Ngọc Tấn