Kỳ 1: Giữa “đạo” và remake là khoảng cách xa về nhân cách
Gần đây, khi bộ phim Giao lộ định mệnh của đạo diễn Việt kiều Victor Vũ bị dư luận cho là giống bộ phim Shattered của đạo diễn Welf Petersen (Mỹ), đặc biệt là khi Ban giám khảo giải Cánh diều 2010 quyết định đưa bộ phim ra khỏi danh sách các phim dự thi thì người ta mới bắt đầu đặt dấu hỏi về tư duy làm việc của một số nhà làm phim. Việc remake lại một bộ phim là chuyện bình thường, nếu không hay thì đạo diễn có thể bị coi là không có tài, nhưng còn có nhân cách. Còn nếu “đạo” phim của người khác, dù có hay đến đâu thì cũng không thoát khỏi búa rìu dư luận về nhân cách của người nghệ sĩ.
Trong lịch sử điện ảnh trên thế giới cũng như ở VN, phim remake (tức phim làm lại) từ những bộ phim hay phiên bản nổi tiếng hoặc ăn khách không có gì là mới. Công nghệ này có nhiều thuận lợi, nhưng cũng không ít áp lực cho nhà biên kịch, đạo diễn và nhà sản xuất. Thế nhưng nhiều bộ phim remake đã từng “vượt mặt” phiên bản của nó và cũng có phim đã được vinh danh ở giải Oscar danh giá.
• Những phim remake thành công của điện ảnh thế giới
Theo nghĩa hẹp, người ta cho rằng phim remake là phim làm lại phiên bản của phim kinh điển. Nhưng thực tế dòng phim này là sử dụng lại nội dung, chất liệu, phong cách… của những tác phẩm điện ảnh đã được thừa nhận. Ở những bộ phim làm lại, đạo diễn phải có những sáng tạo trên cơ sở chất liệu đó và điều không thể thiếu, tối kỵ trong tư cách nhà làm phim là phải cho khán giả biết nguồn gốc của bộ phim. Trong tư cách đàng hoàng như vậy, nhiều đạo diễn đã đẩy phim remake của mình lên một tầm cao mới, vượt xa so với phiên bản.
Năm 1939, câu chuyện đầy ắp tình huống bi hài xoay quanh cuộc sống của những người phụ nữ trong bộ phim The woman (Thế giới đàn bà) của đạo diễn George Cukor lần đầu tiên trình làng gây được tiếng vang lớn. Thế giới đàn bà của 1939 đã được đánh giá là một trong những bộ phim hay nhất trong năm với bối cảnh là thế giới thượng lưu ở New York thời hiện đại. Năm 2008, đạo diễn Diane English đã làm lại The woman và bộ phim hài tình cảm này lại tiếp tục thu hút được một lượng lớn khán giả yêu thích. Tại Mỹ, trong hai ngày đầu tiên công chiếu đã thu được hơn 10 triệu đô la.
Seven Samurai (Bảy võ sĩ đạo) của đạo diễn Akira Kurosawa – bộ phim hành động của Nhật (1954) dựa trên bối cảnh của nước Nhật năm 1586 cũng có một kết quả mĩ mãn. Thời đó, giới phê bình điện ảnh Nhật Bản coi Seven Samurai là bộ phim đặt nền móng cho dòng phim hành động hiện đại của Nhật Bản, thậm chí một số kỹ thuật hành động trong siêu phẩm này đã trở thành những kỹ thuật chủ đạo trong làm phim hành động hiện nay. Bộ phim có doanh thu cao nhất trong thế kỷ 20 của xứ sở hoa anh đào. Dựa trên tác phẩm kinh điển này của Nhật Bản, năm 1960 đạo diễn John Stuger làm phim The manificent seven (Bảy tay súng oai hùng) cũng gây được dư luận, nằm trong top những phim cao bồi hay nhất thời đại.
Rồi bộ phim tình cảm lãng mạn nổi tiếng Titanic (1997) được đạo diễn James Cameron làm lại từ bộ phim truyền hình cùng tên một năm trước đó là phim ăn khách suốt 12 năm (1997 – 2009) trong lịch sử điện ảnh thế giới và đoạt một giải Oscar. Titanic của Cameron đã làm lu mờ Titanic trước đó bởi hiệu quả kỹ xảo điện ảnh đẳng cấp.
Phim Anh hùng của đạo diễn Trương Nghệ Mưu làm năm 2002 được coi là một trong những kiệt tác của điện ảnh châu Á nói riêng và điện ảnh thế giới nói chung, phim giành được giải Oscar đầu tiên cho điện ảnh châu Á. Trước đó, bộ phim gốc Cổng thành Rashomon của đạo diễn bậc thầy Akira Kurosawa cũng đã giành được giải Oscar dành cho phim xuất sắc nhất năm 1950…
Những bộ phim remake hoặc được làm lại y nguyên, hoặc cũng có thể đạo diễn chỉ khai thác yếu tố nào đó trong những bộ phim đã thành công để đưa vào những cách nhìn mới cho phù hợp với nền văn hóa và thời đại.
Đáng kể nhất là bộ phim True grit (Báo thù) của đạo diễn Ethan Coen làm lại từ phim cùng tên năm 1968 của đạo diễn Chartes Portis. Báo thù là phim lọt vào danh sách 10 bộ phim hay nhất của Oscar 2010. Ở phiên bản này, Ethan Coen đã kết hợp tài tình cách kể chuyện hiện đại, kỹ thuật làm phim hiện đại và mỗi nhân vật được thể hiện sinh động dưới góc quay mới.
Thậm chí có phim làm lại nhưng thay đổi hẳn thể loại cũng vẫn đạt hiệu quả lớn. Phim Thất kiếm của đạo diễn Từ Khách đã được chuyển sang bộ phim truyền hình cùng tên khá thành công bởi với thời lượng dài hơn, khán giả có cơ hội hiểu rõ hơn 7 nhân vật mà họ yêu mến.
Có thể nói, dù làm dưới hình thức nào thì những bộ phim remake cũng mang đến những luồng gió mới, tạo ra được sự thú vị để đưa tới người xem và trong số đó, không ít bộ phim thành công rực rỡ. Ngày nay ở Hollywood, số lượng bộ phim remake trong danh sách phim mới ngày càng nhiều, năm 2010 là 75 phim.
 Phim Cô gái xấu xĩ đưuọc làm lại (remake) từ phim Betty la fea của truyền hình Columbia. |
• Phim remake ở Việt Nam
Trong thực tế ở VN, việc remake từ phim truyện nhựa rất ít, đa số là phim truyền hình. Nói một cách chính xác, dòng phim remake ở ta mới manh nha, chưa định hình. Bộ phim truyện remake có thể kể đến là phim hài Tết 2005 Cưới vợ Sài Gòn làm lại từ phim Tứ quái Sài Gòn sản xuất trước năm 1975 với sự tham gia của người đẹp Thẩm Thúy Hằng. Đáng tiếc là sau hơn 30 năm, nhưng tư duy làm phim của đạo diễn không có gì mới đáng ghi nhận nên bộ phim nhanh chóng trôi vào dĩ vãng.
Vài năm gần đây, việc remake lại các bộ phim truyền hình cũng mang lại một số thành công. Ấn tượng nhất có thể kể đến bộ phim truyền hình Ngôi nhà hạnh phúc làm lại của điện ảnh Hàn Quốc, tuy chưa đạt được thành công như bản gốc, nhưng dưới bàn tay của đạo diễn Vũ Ngọc Đãng, bộ phim đã mang đến sự hấp dẫn nhất định.
Như vậy có thể thấy dòng phim remake không còn xa lạ gì với điện ảnh thế giới và VN, nhưng để tạo nên thành công ở những bộ phim làm lại này là điều không đơn giản.
* Những nhà làm phim Việt chưa mặn mà dòng phim remake.
 Cảnh phim Ngôi nhà hạnh phúc của Việt Nam. |
Có thể nói thuận lợi lớn nhất của dòng phim remake là nhìn trước được thành quả bởi câu chuyện, nhân vật, cấu trúc đã có sẵn và phim cũng đã được khán giả yêu mến. Thế nhưng áp lực lớn nhất cũng lại chính từ đây, bởi cứ remake đường nét thì cá tính sáng tạo và câu chuyện sẽ đi đến đâu. Chưa kể sự khác biệt về văn hóa, về lối sống khi chuyển thể bộ phim nước ngoài vào VN có nhiều khó khăn. Chính những điều này luôn tạo áp lực cho nhà sản xuất liệu mình có làm được tốt hơn bản gốc đã nổi tiếng, khi mà khán giả luôn có thói quen đặt lên bàn cân so sánh.
Cũng có người cho rằng, một trong những nguyên nhân chính yếu khiến các nhà làm phim Việt chưa mặn mà dòng phim remake là vì phải mua bản quyền. Thế nhưng một khi đã tham gia vào nền công nghiệp điện ảnh, cần phải biết cách làm việc chuyên nghiệp.
Trở lại với Giao lộ định mệnh của Victor Vũ, mặc dù theo các đồng nghiệp và báo chí thì hồn cốt Giao lộ định mệnh như anh em sinh đôi với Shattared, cho dù đến nay MGM – hãng sản xuất phim Mỹ chưa có kiện tụng gì, nhưng nghi án thì vẫn còn treo đó bởi sự trùng hợp về ý tưởng đến mức ngạc nhiên này chưa từng thấy trong lịch sử điện ảnh thế giới! Một nhà nghiên cứu điện ảnh đã phải thốt lên rằng: Tôi thật sự khâm phục nếu đây không phải là phim remake thì đạo diễn là người tham khảo cực giỏi trong thể loại phim tội phạm.
Phải thừa nhận nếu Giao lộ định mệnh là bộ phim remake thì đây là bộ phim thành công về mọi mặt: biên kịch, đạo diễn, diễn viên, kể cả âm thanh, ánh sáng cũng rất chuyên nghiệp. Đáng tiếc là cho đến giờ bộ phim vẫn chưa được xác định rõ danh tính, nhưng việc bộ phim không đủ điều kiện phù hợp với tiêu chí đề cao tính sáng tạo nghề nghiệp của giải Cánh diều 2010 cũng là lời cảnh báo với những người làm điện ảnh bởi đó là hệ quả tất yếu của một tư duy làm việc, phản ánh mặt bằng văn hóa của một số nhà làm phim hiện nay.
Mỹ Phương