Xu hướng gia tăng của bệnh SXH Dengue
Bệnh sốt xuất huyết Dengue (SXHD) là bệnh nhiễm virut cấp tính do muỗi vằn truyền. Bệnh hiện lưu hành ở trên 100 nước thuộc các khu vực có khí hậu nhiệt đới và á nhiệt đới vùng Đông Nam Á và Tây Thái Bình Dương, châu Mỹ, châu Phi với khoảng 2,5 tỷ người sống trong vùng nguy cơ dịch. Hiện nay SXHD là mối quan tâm chủ yếu của lĩnh vực y tế công cộng trên toàn thế giới. Số ca mắc SXHD liên tục tăng cao trong những năm gần đây. Trong giai đoạn từ 1970 - 1995 trên toàn cầu, số mắc SXHD đã tăng 4 lần và xu hướng trong những năm gần đây SXHD vẫn đang có chiều hướng gia tăng. Số ca nhiễm SXHD hàng năm ước tỉnh khoảng 50 triệu người, 500.000 trường hợp SXHD phải nhập viện mỗi năm trong đó 90% trường hợp dưới 15 tuổi. Tỷ lệ chết trung bình khoảng 5%.
Trong các khu vực chịu ảnh hưởng về bệnh SXHD, vùng có mức độ ảnh hưởng nặng nề nhất là Đông Nam châu Á và Tây Thái Bình Dương trong đó phải kể đến các nước có tỷ lệ chết và mắc cao trong những năm gần đây như Việt Nam, Thái Lan, Indonesia, Malaysia, Philippines, Singapore, Lào, Campuchia. Sau vụ dịch SXHD lớn năm 1998 xảy ra ở hầu hết các nước trong khu vực năm 2003, năm 2004, 2009 và 2010 một số vụ dịch SXHD lại bùng nổ ở một số nước trong khu vực. Tại Indonesia 6 tháng đầu năm 2004 ghi nhận 59.321 trường hợp mắc, 669 ca tử vong và tại thời điểm này các vụ dịch SXHD vẫn chưa được khống chế. Tại Singapore, năm 2004 là năm có số mắc SXHD cao nhất kể từ năm 1998, số mắc ghi nhận lên tới 8.500 trường hợp, cao gấp 2 lần năm 2003 và là số mắc cao nhất trong 10 năm trở lại đây ở nước này. Malaysia cũng ghi nhận tới 33.203/58 trường hợp mắc/chết trong năm 2004, số mắc cao nhất kể từ năm 1999 tại nước này. Một số nước khác trong khu vực cũng ghi nhận có tỷ lệ chết/mắc do SXHD cao là Philippines (0,7%), Srilanca (0,6%).
Thời kỳ ủ bệnh và lây truyền: Thời kỳ ủ bệnh từ 3-14 ngày, trung bình từ 5-7 ngày. Véc-tơ truyền bệnh: Bệnh không lây truyền trực tiếp từ người sang người mà do muỗi vằn đốt người bệnh truyền virut sang người lành qua vết đốt.
 Vệ sinh môi trường phòng chống SXH. |
Tình hình SXHD ở nước ta
Tại Việt Nam, vụ dịch SXHD đầu tiên xảy ra ở miền Bắc vào năm 1958, ở miền Nam vào năm 1960 với 60 bệnh nhân nhi tử vong. Từ đó bệnh trở thành dịch lưu hành địa phương ở vùng châu thổ sông Hồng, sông Cửu Long và dọc theo bờ biển miền Trung.
Do đặc điểm địa lý, khí hậu khác nhau, ở miền Nam và miền Trung bệnh xuất hiện quanh năm, ở miền Bắc và Tây Nguyên bệnh thường xảy ra từ tháng 4 đến tháng 11. Những tháng khác bệnh ít xảy ra vì thời tiết lạnh, ít mưa, không thích hợp cho sự sinh sản và hoạt động của Aedes aegypti. Bệnh SXHD phát triển nhiều nhất vào các tháng 7, 8, 9, 10 trong năm. Hai loài muỗi vằn truyền bệnh SXHD là Aedes aegypti và Aedes albopictus, trong đó quan trọng nhất là Aedes aegypti.
Trước năm 1990, bệnh SXHD mang tính chất chu kỳ tương đối rõ nét, với khoảng cách trung bình 3 - 4 năm. Sau năm 1990, bệnh xảy ra liên tục với cường độ và qui mô ngày một gia tăng. Vụ dịch lớn gần đây nhất xảy ra vào năm 1998 ở 56/61 tỉnh, thành phố với số mắc 234.920 trường hợp và 377 trường hợp tử vong, tỷ lệ mắc là 306,3 trường hợp/100.000 dân, tỷ lệ chết/mắc là 0,19%. Giai đoạn từ năm 1999 - 2003, số mắc trung bình hàng năm đã giảm đi chỉ còn 36.826 trường hợp và số tử vong là 66 trường hợp. Tuy nhiên từ năm 2004 đến nay số mắc và tử vong do SXHD có xu hướng gia tăng. Năm 2006 cả nước đã ghi nhận 77.818 trường hợp mắc SXHD, trong đó 68 ca tử vong, tỷ lệ mắc 88,6 trường hợp/100.000 dân và tỷ lệ chết/mắc là 0,09%. Năm 2007 có 104.464 trường hợp mắc SXHD, trong đó 88 ca tử vong, tỷ lệ mắc lên tới 122,61 trường hợp/100.000 dân và tỷ lệ chết/mắc là 0,08%. Năm 2008 có 105.370 trường hợp mắc SXHD, trong đó 87 ca tử vong. Năm 2009 có 105.370 trường hợp mắc SXHD, trong đó 87 ca tử vong. Năm 2010 cả nước đó ghi nhận 128.710 trường hợp mắc SXHD, trong đó 109 ca tử vong.
Tại Hà Nội, từ năm 1992 đến nay SXHD luôn là bệnh nguy hiể̉m hàng đầu trong các bệnh truyề̀n nhiễm ở Hà Nội với số mắc cao và gây thiệt hại kinh tế và sức khỏe cho người dân. Hàng năm số ca nghi mắc SXHD cao, đặc biệt năm 2009 là năm với số mắc cao nhất từ trước đến nay với tổng số 15.746 ca nghi mắc. Trong năm 2009 bệnh nhân sốt xuất huyết theo thống kê chủ yếu là người lớn trên 15 tuổi (86,6%) và trên 20% số ca nghi mắc này là người sống tự do tại Hà Nội (công nhân và học sinh, sinh viên).
Trong vòng 10 năm từ 2000-2009, cả 4 type huyết thanh của virut Dengue đều lưu hành, trong đó Dengue type 1 và 2 là hai type huyết thanh lưu hành thường xuyên và với tỷ lệ phân lập là 25,2% và 58,9%.
Đến nay, bệnh SXHD chưa có thuốc điều trị đặc hiệu và chưa có vaccin phòng bệnh vì vậy diệt véc-tơ đặc biệt là diệt bọ gậy (lăng quăng) với sự tham gia tích cực của từng hộ gia đình và cả cộng đồng là biện pháp hiệu quả trong phòng chống SXHD.
ThS. Vũ Trọng Dược (Viện Vệ sinh dịch tễ TW)