1. Xông tinh dầu, xông lá giúp cải thiện nghẹt mũi
Theo Đông y, mùa đông là thời điểm dương khí trong cơ thể ở mức yếu nhất, tạo điều kiện thuận lợi cho hàn tà xâm nhập gây nghẹt mũi. Khi thời tiết chuyển lạnh, phong hàn tà khí dễ dàng xâm phạm vào cơ thể, lại kết hợp với sự suy yếu và mất cân bằng của phế, tỳ, thận ở bên trong sẽ gây ra các phản ứng dị ứng và bế tắc vùng mũi.
Dưới góc nhìn Đông y, phương pháp xông tinh dầu, xông lá với sức nóng của nước xông cùng tính vị cay ấm của các vị thuốc sẽ đạt được tác dụng tân ôn giải biểu, thông qua việc cho ra mồ hôi để trục xuất phong hàn tà ra ngoài. Bên cạnh đó, mũi lại là khiếu của phế, phế chủ khí, khi phong hàn xâm nhập làm phế khí bị bế tắc, không tuyên phát được sẽ dẫn đến nghẹt mũi. Tinh dầu từ lá xông có tính chất nhẹ, bay hơi, mang mùi thơm giúp tuyên phế và làm thông khiếu.
Theo y học hiện đại, khi xông tinh dầu, xông lá, hơi nước ấm và ẩm khi đi vào khoang mũi sẽ làm tăng nhiệt độ và cấp ẩm tức thời cho niêm mạc mũi đang bị khô, kích ứng. Độ ẩm này làm loãng các lớp dịch nhầy đang bị đặc quánh hoặc kết vảy, giúp dịch dễ dàng đào thải ra ngoài, làm thông thoáng đường thở.
Các loại tinh dầu như menthol, eucalyptol, camphor... cũng có tác dụng kích thích các thụ thể cảm giác, kháng viêm, giảm phù nề từ đó giúp làm dịu mô viêm và hỗ trợ giảm tình trạng xung huyết, phù nề, cải thiện tình trạng nghẹt mũi.

Xông tinh dầu, xông lá có thể cải thiện tình trạng nghẹt mũi. Ảnh AI
2. Tại sao xông tinh dầu, xông lá khiến nghẹt mũi nặng hơn?
Trên thực tế, rất nhiều người sau khi xông tinh dầu, xông lá, tình trạng nghẹt mũi không những không được cải thiện mà còn trở nên nặng hơn.
Y học hiện đại nhìn nhận vấn đề này dựa trên sự phản ứng thái quá của niêm mạc đường hô hấp đối với các tác nhân vật lý và hóa học. Hơi nước nóng làm giãn nở các mao mạch trong hốc mũi. Nếu niêm mạc mũi vốn đang bị phù nề, sưng tấy nặng, việc tăng nhiệt độ đột ngột sẽ làm tăng lưu lượng máu đến đây, khiến các cuốn mũi phình to hơn và bít tắc hoàn toàn đường thở.
Niêm mạc mũi vốn rất mỏng manh, nếu nhiệt độ xông quá cao hoặc xông với khoảng cách quá gần, hơi nóng sẽ làm tổn thương niêm mạc mũi, khiến niêm mạc mũi sưng phù nề và tiết ra nhiều dịch nhầy hơn để tự bảo vệ. Một số người có cơ địa dị ứng, mùi tinh dầu nồng đậm hoặc hơi nước quá đặc có thể kích hoạt phản xạ co thắt phế quản, gây cảm giác tức ngực, khó thở, nghẹt thở thay vì cảm giác thông thoáng.
Theo Đông y, nguyên nhân một số người sau khi xông bệnh nặng hơn đa phần thường do dùng sai phép trị hoặc dùng quá liều lượng.
- Nếu người bệnh bị nghẹt mũi do phong nhiệt hoặc phế nhiệt đàm uất với các biểu hiện nước mũi vàng đặc, họng sưng đau, người sốt nóng, khát nước... việc dùng hơi nóng và các loại tinh dầu, thuốc có tính ôn nhiệt sẽ làm tình trạng nhiệt càng nặng hơn, nhiệt tà bị nung nấu thêm khiến hỏa độc ứ trệ tại khiếu, làm nước mũi đặc hơn, tình trạng nghẹt mũi trầm trọng hơn.
- Ở những người nghẹt mũi do hư nhược, âm hư, khí hư, sức đề kháng yếu, lại dùng phép phát hãn sẽ làm vệ khí bị thoát tán gây ra tình trạng chóng mặt, mệt lả, phế khí suy yếu không đủ sức tuyên phát nên đường thở hẹp lại, cảm giác khó thở nặng hơn.
- Thời gian xông quá lâu, xông liên tục, nhiều lần, dùng quá nhiều tinh dầu cũng làm hao tổn khí và tân dịch, sau khi xông niêm mạc mũi lại trở nên khô hơn, mất đi sự nhu nhuận từ đó lại càng bế tắc hơn.
- Một số người vội vàng đi ra ngoài trời ngay sau khi xông, lúc này tấu lý đang khai mở, hàn tà rất dễ xâm nhập sâu hơn khiến nghẹt mũi quay lại tức thì và có thể nặng hơn.
3. Cách xông tinh dầu, xông lá đúng
Để tránh tình trạng niêm mạc phản ứng ngược khiến nghẹt mũi nặng nề hơn sau khi xông, cần lưu ý một số nguyên tắc an toàn:
- Kiểm soát lượng thuốc và nồng độ tinh dầu vừa phải, chỉ dùng tối đa 1 - 2 giọt cho một lần xông.
- Giữ khoảng cách và nhiệt độ ở mức an toàn, nên chờ nước nguội bớt đến khoảng 60 - 70 độ C rồi mới xông, khi xông nên giữ khoảng cách mặt với bát nước từ 20 - 30cm.
- Mỗi lần chỉ nên xông trong khoảng 10 - 15 phút, xông 1 - 2 lần/ tuần.
- Sau khi xông phải lau khô vùng mặt ngay lập tức, đồng thời giữ ấm vùng đầu mặt cổ và ngồi nghỉ trong phòng kín gió ít nhất 30 phút đến 1 tiếng.
- Chỉ xông các loại tinh dầu có tính ấm nóng, các loại lá có tính cay nóng cho người thuộc thể phong hàn với các triệu chứng nghẹt mũi, nước mũi trong, sợ lạnh...
- Không xông cho những người thuộc thể phong nhiệt, người khí hư, âm hư, thể trạng hư nhược.
- Thận trọng khi xông cho người bệnh hô hấp nặng, người bệnh tim mạch, trẻ nhỏ, người mới phẫu thuật vùng mặt, mũi, họng.