Xoắn tinh hoàn không phải là một căn bệnh lây nhiễm hay từ từ tiến triển, mà là một sự cố cơ học bất ngờ xảy ra bên trong cơ thể. Tình trạng này có thể gặp ở mọi lứa tuổi nhưng phổ biến nhất là ở nam giới trong độ tuổi dậy thì và thanh niên.
Việc nhận biết sớm các dấu hiệu khi xoắn tinh hoàn gây đau đột ngột và đến bệnh viện ngay lập tức là yếu tố quyết định để bảo vệ sức khỏe sinh lý và sinh sản của nam giới.
1. Xoắn tinh hoàn là gì?
Mỗi tinh hoàn được nuôi dưỡng bởi một cuống mạch máu và ống dẫn tinh, gọi chung là thừng tinh. Xoắn tinh hoàn xảy ra khi tinh hoàn tự xoay quanh trục của nó, làm cuộn xoắn thừng tinh lại. Sự cuộn xoắn này làm tắc nghẽn mạch máu đưa oxy và dưỡng chất đến nuôi tinh hoàn. Khi không được cung cấp máu, các tế bào tại đây sẽ nhanh chóng bị tổn thương và bắt đầu hoại tử chỉ sau vài giờ.
Theo ThS.BSNT Nguyễn Hữu Thảo - Trung tâm Nam học, Bệnh viện Việt Đức, xoắn tinh hoàn là một bệnh lý tối cấp cứu của nam khoa. Là một tình trạng mà cuống mạch máu cấp máu cho tinh hoàn bị xoắn lại. Chuyển động cũng làm xoắn thừng tinh nối với tinh hoàn. Sự xoắn có thể làm chậm hoặc cắt đứt lưu lượng máu đến tinh hoàn. Thiếu máu khiến tinh hoàn bị sưng tấy và đau, càng để lâu sẽ khiến tinh hoàn bị hoại tử.
2. Các dấu hiệu cảnh báo không được bỏ qua
Triệu chứng của xoắn tinh hoàn thường xuất hiện rất đột ngột, dữ dội và dễ nhận biết. Nam giới hoặc các bậc phụ huynh cần đưa con em đi cấp cứu ngay nếu nhận thấy các dấu hiệu sau:
- Đau đột ngột và dữ dội: Cơn đau xuất hiện bất ngờ ở một bên tinh hoàn, có thể xảy ra ngay cả khi đang ngủ, đang nghỉ ngơi hoặc sau khi vận động mạnh.
- Sưng tấy và thay đổi màu sắc: Vùng da bìu (vùng da bọc ngoài tinh hoàn) nhanh chóng bị sưng to, căng đỏ, hoặc chuyển sang màu sẫm, tím đen do máu bị ứ đọng.
- Vị trí tinh hoàn bất thường: Tinh hoàn bị đau thường bị kéo lên cao hơn so với bên còn lại, hoặc nằm ở một góc độ ngang bất thường do thừng tinh bị rút ngắn khi xoắn.
- Các triệu chứng toàn thân: Do cơn đau quá sức chịu đựng, người bệnh thường kèm theo cảm giác buồn nôn, nôn mửa, vã mồ hôi hoặc có thể sốt nhẹ.
Dấu hiệu quan trọng và khởi điểm để nhận biết bệnh lý xoắn tinh hoàn là đau vùng bìu. Người bệnh cảm thấy đau đột ngột, dữ dội và có thể lan lên vùng bẹn và thắt lưng. Đau có thể xảy ra bất kỳ lúc nào nhưng thường hay xảy ra vào ban đêm, lúc nửa đêm gần sáng.
3. 'Thời gian vàng' trong cấp cứu xoắn tinh hoàn
Bất kỳ cơn đau tức, khó chịu nào ở tinh hoàn cũng cần được kiểm tra, thăm khám kịp thời để loại trừ xoắn tinh hoàn, vì đây là một cấp cứu y tế, do tất cả máu cho tinh hoàn đều đi qua thừng tinh nên nguồn cung cấp máu bị cắt đứt khi xoắn tinh hoàn. Khi đó, tinh hoàn sẽ co, teo lại nếu nguồn cung cấp máu không được nhanh chóng phục hồi trong vòng 6 giờ.
Nếu không xử lý trong "thời gian vàng" (dưới 6 giờ), tinh hoàn có thể hoại tử và mất chức năng vĩnh viễn. Sau 6 - 12 giờ, khả năng bảo tồn giảm rõ rệt và sau 24 giờ thì nguy cơ mất hoàn toàn tinh hoàn lên tới 80 - 100%.
Xoắn tinh hoàn là một cấp cứu ngoại khoa nguy hiểm, thường gặp ở trẻ em và thanh thiếu niên. Tháo xoắn tinh hoàn càng sớm thì khả năng điều trị thành công càng cao. Ngay cả tinh hoàn bên kia dù không bị sao cũng được bác sĩ khâu cố định với mục đích phòng bệnh hơn chữa bệnh.
Nhiều người khi bị đau thường có tâm lý e ngại, xấu hổ hoặc nhầm lẫn với các chấn thương phần mềm thông thường nên tự ý chườm nóng, chườm lạnh hay uống thuốc giảm đau tại nhà. Đây là một sai lầm nghiêm trọng làm mất đi "thời gian vàng" cấp cứu.
Khi thấy xuất hiện cơn đau vùng bẹn bìu đột ngột, tuyệt đối không tự ý điều trị hay chờ đợi cơn đau tự thuyên giảm. Cần đến ngay cơ sở y tế gần nhất có chuyên khoa ngoại hoặc nam học để được siêu âm chẩn đoán. Việc phát hiện và tháo xoắn kịp thời không chỉ giữ lại cấu trúc giải phẫu mà còn bảo vệ trọn vẹn khả năng sản sinh hormone và chức năng làm cha sau này.
Theo Tổ chức Chăm sóc Tiết niệu Hoa Kỳ, xoắn tinh hoàn ảnh hưởng đến 1/4.000 nam giới dưới 25 tuổi. Xoắn tinh hoàn có thể xảy ra với bất kỳ ai có tinh hoàn, kể cả bé trai trước khi sinh. Đa số trường hợp xoắn tinh hoàn thường thấy ở những người đàn ông trẻ tuổi và những cậu bé vị thành niên: Nam giới trong độ tuổi từ 12 - 18 chiếm 65% các trường hợp.
