Kiện tỳ là yếu tố quan trọng trong y học cổ truyền, giúp vận hóa thức ăn và phân phối dưỡng chất cho cơ thể. Khi tỳ vị suy yếu, người bệnh có thể gặp phải triệu chứng như ăn uống kém, đầy bụng, khó tiêu và mệt mỏi. Để cải thiện tình trạng này, việc chăm sóc sức khỏe tỳ vị là rất cần thiết.
Theo ThS.BS. Nguyễn Quang Dương, Khoa Ngoại, Bệnh viện Tuệ Tĩnh, y học cổ truyền cho rằng: "Tỳ chủ vận hóa, vị chủ thu nạp". Hai tạng phủ này phối hợp chặt chẽ trong quá trình tiêu hóa và hấp thu thức ăn. Khi tỳ vị hư yếu hoặc bị thấp trệ, chức năng vận hóa suy giảm, dễ dẫn đến đầy trướng, chán ăn, tiêu chảy hoặc đi ngoài phân sống.
Xoa bóp bấm huyệt là phương pháp không dùng thuốc, có tác dụng điều hòa khí huyết, thông kinh lạc, tăng cường hoạt động của tỳ vị, góp phần cải thiện chức năng tiêu hóa nếu được thực hiện đúng kỹ thuật.
Phương pháp này phù hợp với người có các biểu hiện ăn uống kém ngon; đầy bụng, khó tiêu sau ăn; chậm tiêu; đại tiện phân nát, không thành khuôn; cơ thể mệt mỏi, thiếu sức sống; người cao tuổi có chức năng tiêu hóa suy giảm; người mới ốm dậy, ăn uống kém.
1. Các động tác xoa bóp giúp kiện tỳ
1.1. Xoa bụng: Đặt hai bàn tay chồng lên nhau tại vùng rốn; xoa bụng theo chiều kim đồng hồ với lực vừa phải trong 3-5 phút, sau đó đổi chiều khoảng 1-2 phút. Động tác này giúp kích thích nhu động ruột, thúc đẩy lưu thông khí huyết vùng bụng, giảm đầy hơi.
Xoa bụng giúp kích thích nhu động ruột, thúc đẩy lưu thông khí huyết vùng bụng, giảm đầy hơi.
1.2. Day vùng thượng vị: Đặt gốc bàn tay hoặc ba ngón tay giữa lên vùng dưới mũi ức; day nhẹ theo vòng tròn trong 2-3 phút; có tác dụng thư giãn vùng dạ dày, giảm cảm giác đầy tức sau ăn.
1.3. Xoa vùng hông sườn: Dùng lòng bàn tay xoa từ hai bên mạn sườn hướng xuống bụng dưới khoảng 30-50 lần; giúp sơ can, điều khí, hỗ trợ hoạt động tiêu hóa.
2. Các huyệt giúp kiện tỳ, hòa vị
2.1. Huyệt Túc tam lý (ST36)
Vị trí: Ở mặt trước cẳng chân, dưới bờ ngoài xương bánh chè khoảng 3 thốn (chiều rộng của bốn ngón tay: trỏ, giữa, áp út và út khép sát, không tính ngón cái), cách mào trước xương chày khoảng một khoát ngón tay (bề ngang ngón tay của người bệnh).
Tác dụng: Đây là huyệt giúp bổ khí huyết, kiện tỳ vị, điều hòa chức năng tiêu hóa, tăng cường sức khỏe toàn thân.
Cách bấm: Dùng ngón tay cái day ấn với lực vừa phải trong 1-2 phút mỗi bên.
Day bấm huyệt Túc tam lý giúp bổ khí huyết, kiện tỳ vị, điều hòa chức năng tiêu hóa, tăng cường sức khỏe toàn thân.
2.2. Huyệt Trung quản (CV12)
Vị trí: Nằm trên đường giữa bụng, cách rốn khoảng 4 thốn về phía trên.
Tác dụng: Kiện tỳ, hòa vị, giảm đầy bụng, khó tiêu, buồn nôn.
Cách bấm: Day nhẹ theo vòng tròn trong 1-2 phút.
2.3. Huyệt Thiên khu (ST25)
Vị trí: Hai bên rốn, mỗi bên cách rốn khoảng 2 thốn.
Tác dụng: Điều hòa đại tràng, hỗ trợ cải thiện táo bón hoặc tiêu chảy do rối loạn chức năng.
Cách bấm: Day đồng thời hai huyệt khoảng 1 phút.
2.4. Huyệt Tam âm giao (SP6)
Vị trí: Mặt trong cẳng chân, trên đỉnh mắt cá trong khoảng 3 thốn, sát bờ sau xương chày.
Tác dụng: Kiện tỳ, bổ huyết, điều hòa tiêu hóa và tăng cường chức năng của ba kinh âm ở chân (tỳ, can, thận).
Cách bấm: Day ấn khoảng 1-2 phút mỗi bên.
Lưu ý: Phụ nữ mang thai không nên tự ý bấm huyệt Tam âm giao vì huyệt này có thể kích thích co bóp tử cung.
2.5. Huyệt Công tôn (SP4)
Vị trí: Ở bờ trong bàn chân, phía sau nền xương bàn chân thứ nhất.
Tác dụng: Kiện tỳ, hòa vị, giảm đau bụng, đầy hơi, khó tiêu.
Cách bấm: Day ấn khoảng 1 phút mỗi bên.
2.6. Huyệt Âm lăng tuyền (SP9)
Vị trí: Ở mặt trong cẳng chân, chỗ lõm ngay dưới lồi cầu trong xương chày.
Tác dụng: Kiện tỳ, hóa thấp, hỗ trợ giảm cảm giác nặng người, đầy bụng do thấp trệ.
Cách bấm: Day huyệt 1-2 phút mỗi bên.
2.7. Huyệt Nội quan (PC6)
Vị trí: Ở mặt trong cẳng tay, cách nếp gấp cổ tay khoảng 2 thốn, giữa hai gân.
Tác dụng: Hòa vị, giáng nghịch, giảm buồn nôn, đầy tức vùng thượng vị.
Cách bấm: Ấn và day nhẹ khoảng 1 phút mỗi bên.
ThS.BS. Nguyễn Quang Dương lưu ý, để việc xoa bóp, bấm huyệt đạt hiệu quả cần:
- Thực hiện 1-2 lần mỗi ngày.
- Thời điểm thích hợp là buổi sáng hoặc khoảng 60 phút sau bữa ăn.
- Mỗi huyệt day bấm từ 1-2 phút với lực vừa phải, không gây đau nhiều.
- Hít thở chậm, đều trong quá trình bấm huyệt.
- Có thể kết hợp xoa bụng và bấm huyệt để tăng hiệu quả.
Để cải thiện chức năng tiêu hóa, ngoài xoa bóp bấm huyệt, người bệnh nên ăn đúng giờ, không bỏ bữa; ăn chậm, nhai kỹ; hạn chế đồ ăn nhiều dầu mỡ, quá cay, quá lạnh; tăng cường các món cháo, súp, canh và thực phẩm dễ tiêu; duy trì vận động nhẹ nhàng như đi bộ, tập dưỡng sinh hoặc thái cực quyền.
Những trường hợp sau không nên tự bấm huyệt: Đau bụng cấp chưa rõ nguyên nhân; viêm ruột thừa hoặc nghi ngờ bệnh lý ngoại khoa; xuất huyết tiêu hóa; sốt cao kèm đau bụng; vùng da có vết thương, bỏng, nhiễm trùng; phụ nữ mang thai cần tham khảo ý kiến bác sĩ hoặc thầy thuốc y học cổ truyền trước khi bấm các huyệt vùng bụng và huyệt Tam âm giao, tốt nhất không nên tự day bấm huyệt.
Xoa bóp bấm huyệt là biện pháp hỗ trợ giúp kiện tỳ, điều hòa chức năng tiêu hóa và nâng cao sức khỏe nếu được thực hiện đúng cách. Tuy nhiên, đây không thay thế điều trị y tế. Khi các triệu chứng tiêu hóa kéo dài hoặc ngày càng nặng, người bệnh cần đến cơ sở y tế để được thăm khám và điều trị kịp thời.
Xem thêm bài đang được quan tâm:
