Iốt đóng một vai trò rất quan trọng đối với sức khỏe. Thiếu iốt gây ảnh hưởng đến phát triển cả về mặt thể chất lẫn trí tuệ. Thậm chí ngay cả thiếu iốt dạng nhẹ đối với phụ nữ trong thời kỳ mang thai và những ngày tháng đầu đời của trẻ nhỏ có thể dẫn tới kém phát triển về mặt nhận thức, khó khăn trong việc học tập và nguy hiểm nhất là có thể dẫn đến chậm phát triển thể chất và trí tuệ một cách trầm trọng, gây nên các bệnh: lùn tuyến giáp (lùn không cân đối, chân tay ngắn) hoặc bệnh đần độn... Ngoài ra còn có những ảnh hưởng khác như tăng nguy cơ thai chết lưu, sảy thai hay bướu cổ...
Sử dụng đầy đủ iốt là yếu tố căn bản để phát triển tốt cả về mặt trí tuệ và thể chất cho thế hệ sau này. Nhưng thật không may là thiếu iốt vẫn còn là vấn đề nghiêm trọng đối với sức khỏe cộng đồng trên khắp thế giới, ước tính có khoảng 2 tỷ người không sử dụng đủ lượng iốt cần thiết trong khẩu phần ăn mỗi ngày.
Giải pháp cho vấn đề này rất đơn giản, có hiệu quả cao và nhiều người đã từng biết đến, đó là sử dụng muối iốt để làm tăng lượng iốt được hấp thu vào cơ thể. Muối iốt góp phần cải thiện sức khỏe cho phụ nữ và trẻ em và chắc chắn sẽ đóng vai trò quan trọng đối với tiến bộ xã hội của Việt Nam trong việc đạt được Mục tiêu phát triển thiên niên kỷ tới năm 2015.
Để cung cấp đủ iốt cho toàn bộ dân số Việt Nam, Chính phủ đã chọn chiến lược bổ sung iốt vào muối ăn một cách rộng rãi trên toàn quốc. Sau nhiều năm thực hiện thành công tại Việt Nam, vấn đề này đã được kiểm soát một cách chặt chẽ. Điều tra quốc gia về thiếu iốt tiến hành năm 2005 - 2006 tại Việt Nam cho thấy có tới 92,3% hộ gia đình tại Việt Nam sử dụng muối với lượng iốt đạt tiêu chuẩn. Mức iốt niệu trung vị ở phụ nữ lứa tuổi sinh đẻ ở mức cho phép và tỷ lệ bướu cổ ở học sinh lứa tuổi 8 - 12 rất thấp, dưới mức tiêu chuẩn quốc tế đưa ra. Những con số ở cấp quốc gia cho thấy, đã có những chuyển biến tích cực trong việc sử dụng muối iốt rộng rãi trên phạm vi toàn quốc, đem lại những lợi ích đáng kể đối với sức khỏe của bà mẹ và trẻ em.
Tuy nhiên, đó mới chỉ là những thành công bước đầu, việc duy trì bền vững các kết quả đạt được chưa được quan tâm đúng mức. Sau năm 2005, các hoạt động phòng chống rối loạn thiếu iốt đã chuyển thành hoạt động thường quy, không còn là hoạt động của Chương trình mục tiêu quốc gia nên các đầu tư về nhân lực, vật lực cho hoạt động phòng chống rối loạn thiếu iốt bị cắt giảm.
Hệ lụy của thực trạng này rất đáng lo ngại, các số liệu gần đây đã cho thấy sự sụt giảm đáng kể của các chỉ số: rối loạn thiếu iốt dường như đã trở lại Việt Nam, cụ thể, việc sử dụng muối iốt đã giảm dưới mức đạt được của năm 2005. Mức iốt niệu trung vị ở phụ nữ lứa tuổi sinh đẻ toàn quốc đã giảm xuống chỉ còn 8,3mcg, thấp hơn nhiều so với mức 12,2mcg vào năm 2005. Mức thấp hơn 10mcg này cho thấy nguy cơ đe dọa đối với sự phát triển của các thế hệ tiếp theo. Nếu những bước dự phòng không được tiến hành một cách kịp thời, nguy cơ rối loạn thiếu iốt sẽ lại bùng phát tại những địa phương có nguy cơ cao, ngay cả những thành phố lớn như TP. Hà Nội, TP. Hồ Chí Minh và các tỉnh đồng bằng sông Cửu Long... cũng là những địa phương đang có mức tiêu thụ muối iốt giảm một cách báo động.
 Bác sĩ Bệnh viện Nội tiết Trung ương khám bệnh cho đồng bào vùng sâu. |
Việc tăng cường bổ sung iốt cho người là một thách thức tại Việt Nam nhưng hoàn toàn có thể thực hiện được.
Thách thức hiện tại đối với chúng ta là tránh lặp lại bài học trong quá khứ và giữ vững mục tiêu đảm bảo đủ iốt cho các thế hệ kế tiếp. Cơ quan Liên hiệp quốc tại Việt Nam, đặc biệt là UNICEF và Tổ chức Y tế thế giới sẽ tiếp tục hợp tác và hỗ trợ Bộ Y tế và Chính phủ Việt Nam trong việc giải quyết thách thức này. Do đó, chúng ta sẽ còn tiếp tục công việc phòng chống các rối loạn do thiếu iốt cho tới khi mỗi người dân Việt Nam được cung cấp đủ lượng iốt cần thiết. Tuy nhiên, muốn đẩy lùi tình trạng thiếu iốt tại Việt Nam, cần phải giải quyết 5 vấn đề quan trọng sau:Thứ nhất là duy trì cam kết chính trị cao, Chính phủ Việt Nam, các bộ ngành, các cấp chính quyền địa phương cam kết đầu tư để đảm bảo cho tất cả người dân Việt Nam có đủ lượng iốt cần thiết phòng chống bệnh.
Thứ 2 là hỗ trợ mục tiêu toàn dân sử dụng muối iốt thông qua việc xây dựng khung pháp lý, hay nói cách khác, muối ăn dùng cho người bắt buộc phải là muối iốt.
Thứ 3 là thiết lập cơ quan điều phối quốc gia (hội đồng hay ủy ban) chịu trách nhiệm thực hiện chương trình toàn dân sử dụng muối iốt. Cơ quan này sẽ bao gồm thành viên của các bộ, ngành liên quan như dinh dưỡng, y tế, giáo dục, truyền thông cũng như ngành sản xuất muối và cả người tiêu dùng.
Thứ 4 là cần phải đảm bảo sự phối hợp hiệu quả của các bộ, ngành liên quan trong việc thực hiện chương trình vì mục tiêu toàn dân sử dụng muối iốt không phải là trách nhiệm của riêng một cấp, ngành nào mà là sự hợp tác của khu vực kinh tế nhà nước - tư nhân. Thêm vào đó, các cơ quan chức năng cần hỗ trợ nâng cao ý thức, nhu cầu sử dụng muối iốt của người dân thông qua việc thực hiện các chính sách chiến lược, các hoạt động truyền thông và các nỗ lực tiếp thị xã hội bao gồm có giới truyền thông, hệ thống y tế và trường học.
Thứ 5 là cần duy trì công tác giám sát lượng iốt trong muối và tác động của chương trình toàn dân sử dụng muối iốt. Chúng ta cần tăng cường hệ thống giám sát phân cấp nhằm đảm bảo tiêu chuẩn sản xuất muối iốt thống nhất tại Việt Nam và cung cấp thông tin về thực trạng tiêu thụ iốt của người dân trên toàn quốc.
Cơ quan Liên hiệp quốc tại Việt Nam đặc biệt coi trọng việc phòng chống các bệnh liên quan tới rối loạn do thiếu iốt cho người dân Việt Nam và cam kết tiếp tục hỗ trợ chính phủ Việt Nam trong việc tăng cường Chương trình phòng chống rối loạn do thiếu iốt.
Đầu tư bổ sung iốt cho người bằng muối iốt là một biện pháp kinh tế nhất. Các nghiên cứu gần đây cho thấy: mỗi một đôla đầu tư bổ sung iốt cho người bằng muối iốt, chúng ta sẽ tiết kiệm được 30 đôla lãng phí do các chi phí về chăm sóc sức khỏe và học tập bởi các rối loạn do thiếu iốt gây ra.
Chúng ta đã từng thành công và bây giờ, đã tới lúc phải tiến tới xóa bỏ các rối loạn do thiếu iốt ở Việt Nam. Vì vậy, tất cả các bộ, ngành có liên quan, các cấp chính quyền địa phương cần phải đảm bảo mọi người dân được sử dụng đầy đủ iốt, đảm bảo có đủ lượng muối iốt cần thiết cho mỗi người để họ có thể phát triển đầy đủ về mặt thể chất và trí tuệ, đó là một trong những quyền của con người.
Đây thực sự là sự đầu tư cho tương lai.
BS. Nguyễn Phương Anh