“Xem chùa” thời công nghệ số: Quyền tác giả đang bị xâm hại

Những năm gần đây, tình trạng vi phạm bản quyền tác giả trong lĩnh vực truyền hình, điện ảnh trong môi trường công nghệ số (internet) ở nước ta là một vấn đề nhức nhối. Thực trạng này đã được các nhà quản lý cũng như các chủ sở hữu thừa nhận. Câu hỏi được đặt ra: Phải có biện pháp nào để đảm bảo bản quyền tác giả đối với những chương trình truyền hình, tác phẩm điện ảnh trên mạng?

Thiệt hại tiền tỷ nếu bị... “xem chùa”

Không thể phủ nhận, trong thời đại công nghệ thông tin, môi trường số phát triển chóng mặt như hiện nay, đây là công cụ hữu hiệu và là cầu nối nhanh nhất đưa các tác phẩm truyền hình, điện ảnh đến với công chúng. Tuy nhiên, đi cùng với mặt tích cực đó, ở chiều ngược lại, môi trường số cũng là nơi tiếp tay cho tình trạng vi phạm bản quyền tác giả trong lĩnh vực truyền hình, điện ảnh khi công chúng tùy tiện đăng phim, chương trình truyền hình lên mạng mà chưa được sự đồng ý của “chính chủ”.

Đại diện Đài truyền hình Việt Nam (VTV) từng chia sẻ, bản quyền truyền hình trên sóng VTV từng bị vi phạm nghiêm trọng, như: Tự ý lấy chương trình VTV mà không xin phép, tiếp sóng VTV nhưng đến phần quảng cáo thì chèn quảng cáo của đài địa phương vào, các chương trình đặc sắc bị ghi thu, in sao chép phát tán trên internet, in sao thành băng đĩa và bán ra thị trường gây ra những thiệt hại kinh tế không nhỏ cho “chính chủ”. Còn theo ông Đào Việt Dũng - Công ty Đầu tư phát triển an ninh công nghệ cao, thống kê trên một trang mạng cho thấy, có 7 chương trình video, gồm 2 chương trình ca nhạc và 5 bộ phim, nếu mỗi người xem trả 1.000 đồng thì trong nửa năm số tiền lên đến 95 tỷ đồng; còn ngược lại, khi bị  “xem chùa” thì số tiền thiệt hại của chủ sở hữu tất nhiên cũng ở mức 95 tỷ.

Một số chuyên gia về lĩnh vực sở hữu trí tuệ, bản quyền tác giả nhận định, vấn đề vi phạm bản quyền truyền hình trên internet ở nước ta đã diễn ra từ lâu. Tình trạng vi phạm diễn ra dưới nhiều hình thức như: sao in đĩa lậu, trích đoạn, làm các tác phẩm tái sinh, cung cấp lên internet để thu phí hoặc thu quảng cáo. Dẫn ra các sự việc tiêu biểu, đó là năm 2013, bộ phim Bụi đời Chợ Lớn từng bị cơ quan chức năng “tuýt còi” cấm chiếu vì không đạt được những tiêu chí cần thiết, nhưng bản nháp của bộ phim này vẫn bị tung lên mạng. Nguy hiểm hơn, từ bản nháp bị tung lên mạng, “Bụi đời Chợ Lớn” đã được in sao đĩa bất hợp pháp và bày bán tràn lan trên thị trường. Bên cạnh đó, một chương trình độc quyền và đã trở thành thương hiệu của VTV  là Táo quân cũng bị chép lậu trước khi lên sóng. Xa hơn, đầu năm 2012, bộ phim truyền hình Những đứa con biệt động Sài Gòn khi nhà sản xuất phim chưa kịp bán cho nhà đài thì đĩa lậu của bộ phim này đã tràn ngập ở các cửa hàng bán băng đĩa. Hoặc trước đó nữa, bộ phim Dòng máu anh hùng (2007) tuy lập kỷ lục bán vé trong 3 tuần đầu công chiếu nhưng vẫn lỗ do bản quyền bị xâm phạm nghiêm trọng. Chỉ cần mọi người lên mạng và thực hiện một cú click chuột, tất cả có thể xem bộ phim này với đầy đủ phụ đề, thậm chí có cả bản đạt tiêu chuẩn hình ảnh cao (HD).

Luật sư Phan Vũ Tuấn (Chánh văn phòng hội Sở hữu trí tuệ TP.HCM) cho biết, nếu như chúng ta lên trên mạng lấy phim về xem, hay tải phim trên mạng về xem đều ảnh hưởng đến quyền sở hữu trí tuệ của các tác giả, của những nhà sản xuất vì họ bỏ ra hàng trăm triệu, thậm chí hàng tỷ đồng để làm ra một bộ phim, một chương trình truyền hình; thế nhưng bù lại tác phẩm đó lại dễ dàng bị công chúng “xem chùa”.

Giải pháp nào hữu hiệu?

Theo tìm hiểu, hiện nay có không ít hiệp hội phim nước ngoài chưa cấp giấy phép cho các website của Việt Nam để sử dụng phim trực tuyến đến công chúng, nhưng nếu lên mạng vào trang tìm kiếm Google “hỏi” sẽ dễ dàng nhận được câu trả lời trong tích tắc: hàng trăm website ở nước ta đăng tải những phim bom tấn vừa mới ra mắt tại thị trường trên thế giới. “Việt Nam hiện có khoảng 400 trang website sử dụng video (phim và ca nhạc), với 90% lượng người dùng internet đều sử dụng sản phẩm video thì lượng tiền bản quyền thất thoát sẽ rất lớn” - luật sư Tuấn nhận định. Để xảy ra tình trạng này, chủ yếu và trước tiên xuất phát từ thói quen sử dụng “hàng chùa” của công chúng. Đồng thời, hành lang pháp lý cho lĩnh vực bản quyền tác giả công nghệ số còn có nhiều lỗ hổng. Đặc biệt, chính các nhà sản xuất phim, chương trình truyền hình chưa thực sự hiểu rõ những vấn đề pháp lý để bảo vệ “đứa con tinh thần” của mình.

Để ngăn chặn tình trạng vi phạm bản quyền tác giả truyền hình, tác phẩm điện ảnh trên internet thời gian qua và hiện nay, một số chuyên gia về sở hữu trí tuệ, bản quyền tác giả cho rằng, chủ sở hữu tác phẩm điện ảnh và truyền hình trước hết phải quan tâm đến tài sản của mình và phải xem đó như một thứ tài sản quý giá. Khi phát hiện có sự xâm phạm đến tài sản thì các chủ sở hữu phải thu thập chứng cứ và cung cấp chứng cứ đó cho các cơ quan có thẩm quyền để giải quyết. Một điều nữa đặc biệt quan trọng, đó là cộng đồng thưởng thức phim cần phải được phổ biến kiến thức về Luật sở hữu trí tuệ chương trình truyền hình, tác phẩm điện ảnh; nói một cách khác là chúng ta phải có các biện pháp tuyên truyền nhằm nâng cao nhận thức công chúng.

Cũng có thực tế chỉ ra, rất nhiều người sử dụng rất muốn trả tiền cho tác phẩm trên môi trường internet mà họ chọn, song chưa có cách tiếp cận người cần chi trả và cách thức chi trả. Trong vấn đề này các chuyên gia cho rằng, việc tiếp cận, hướng dẫn người sử dụng trả chi phí cho các chủ sở hữu thuộc trách nhiệm chỉ dẫn của các tổ chức, tập thể chuyên trách về lĩnh vực điện ảnh, truyền hình.

Hoa Quỳnh

Việt Nam chi 1 tỷ đồng đưa xe kéo tay của vua Thành Thái về nước

Nghệ sĩ trình tấu guitar nhạc Trịnh bằng một tay gây xúc động

Thu Minh ôm bụng bầu, hát cực sung tại HTV Awards