Phát triển cùng với sự lớn mạnh của Quân đội nhân dân Việt Nam anh hùng, ngành y tế Việt Nam thực sự bắt đầu phát triển từ sau Cách mạng Tháng Tám thành công, với lực lượng và trang bị ban đầu còn nhỏ bé và phân tán nhưng phải đảm đương nhiệm vụ hết sức to lớn là chăm sóc sức khỏe nhân dân và bộ đội theo các chiến dịch. Sau khi Quân y cục ra đời (16/4/1946), để phát huy hết tác dụng của cả hai lực lượng quân y và dân y trong hoàn cảnh thiếu cán bộ, thuốc men, phương tiện, hai Bộ Y tế và Quốc phòng đã thống nhất chỉ đạo xây dựng một chương trình phối hợp công tác giữa quân y với dân y trên các lĩnh vực. Sau khi hệ thống quân dân y được thành lập và thống nhất chỉ đạo, việc phối hợp lực lượng quân dân y được phát triển rộng khắp trên khắp các vùng miền của Tổ quốc, trong các chiến dịch quân sự và trên mọi lĩnh vực của y học. Từ đó, ngành y tế đã phát huy được sức mạnh tổng hợp, phát triển toàn diện về nhân lực, thuốc men, trang thiết bị y tế, đáp ứng nhu cầu cho các chiến trường. Lực lượng quân y đã vượt qua nhiều khó khăn thiếu thốn, thành công trong phòng chống các loại dịch bệnh, cứu chữa hàng triệu thương bệnh binh, đảm bảo sức khỏe cho bộ đội, góp phần vào chiến thắng quân sự trên các chiến trường. Nhiều cá nhân, tập thể quân dân y đã được Đảng, Nhà nước tặng thưởng các danh hiệu cao quý như Anh hùng Lực lượng vũ trang, Huân chương Quân công, Huân chương Chiến công, Huân chương Bảo vệ Tổ quốc, Anh hùng Lao động...
 Thứ trưởng Trần Chí Liêm (người thứ 2 từ phải sang) thăm Bệnh viện Quân khu 9. |
Sau ngày đất nước hoàn toàn giải phóng, cả dân tộc bước sang một kỷ nguyên mới, xây dựng chủ nghĩa xã hội và bảo vệ Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa. Để đáp ứng nhiệm vụ chính trị trong giai đoạn mới, Chương trình y tế số 12 "Kết hợp quân dân y (KHQDY) xây dựng quốc phòng toàn dân và phục vụ sức khỏe nhân dân" đã được Bộ Y tế và Bộ Quốc phòng thống nhất triển khai nhằm phối hợp xây dựng các tổ chức y tế phục vụ cấp cứu chiến trường, ở từng địa bàn chiến lược và từng khu vực phòng thủ, thường xuyên thực tập kiểm tra chặt chẽ sự phối hợp giữa quân y và dân y theo yêu cầu sẵn sàng phục vụ trong mọi tình huống. Trải qua hơn 10 năm thực hiện (1990-2001), Chương trình y tế số 12 đã phát huy sức mạnh tổng hợp của toàn ngành y tế vào việc phục vụ sức khỏe nhân dân và các lực lượng vũ trang trong thời bình, chuẩn bị sẵn sàng và đối phó có hiệu quả khi có chiến tranh hoặc các tình huống bất ngờ xảy ra như thiên tai, dịch bệnh.
Đánh giá cao vai trò và hiệu quả của Chương trình KHQDY trong việc chăm sóc sức khỏe nhân dân và bộ đội, góp phần củng cố quốc phòng an ninh, năm 2001, Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Quyết định số 1026 phê duyệt dự án KHQDY bảo vệ, chăm sóc sức khỏe nhân dân và phục vụ an ninh - quốc phòng giai đoạn 2001-2010. Đến năm 2007, thông qua Quyết định số 108 của Thủ tướng Chính phủ, dự án KHQDY "Bảo vệ, chăm sóc sức khỏe nhân dân, bộ đội và góp phần củng cố quốc phòng, an ninh ở khu vực miền núi, vùng sâu, vùng xa, biên giới và hải đảo" trở thành Chương trình mục tiêu y tế quốc gia. Thông qua đầu tư của Chính phủ, của liên Bộ Y tế - Quốc phòng, nhiều mô hình KHQDY đã phát huy hiệu quả, góp phần nâng cao chất lượng khám chữa bệnh cho nhân dân, điển hình là mô hình 200 trạm y tế KHQDY dọc tuyến biên giới bộ, các trung tâm y tế KHQDY trên các đảo có nhân dân sinh sống (đảo Cô Tô, đảo Cù Lao Chàm, Côn Đảo, Phú Quốc), bệnh viện quân dân y các tuyến từ Trung ương đến tuyến quân khu, tuyến tỉnh. Lực lượng quân dân y đã thành công trong nhiệm vụ xây dựng, huấn luyện, tổ chức diễn tập cho các đơn vị dự bị động viên ngành y tế trên toàn quốc, tổ chức các đội cơ động KHQDY phòng chống dịch, phòng chống vũ khí sinh học và cấp cứu nhiễm xạ, sẵn sàng đáp ứng các tình huống khẩn cấp, thiên tai, thảm họa. Nghiên cứu phát triển thành công các kỹ thuật trong điều trị ghép tạng, điều trị bỏng, sử dụng công nghệ cao trong điều trị; nghiên cứu biên soạn thành công hệ thống địa lý y tế quân sự tại 63 tỉnh, thành phố trên toàn quốc. Đào tạo hàng nghìn cán bộ y tế có trình độ cao, hàng vạn cán bộ y tế cơ sở và giúp nước bạn Lào, Campuchia. Các mô hình tổ chức điều trị như bệnh viện quân dân y, bệnh xá KHQDY, trạm y tế KHQDY đã và đang phát triển rộng khắp, trọng tâm ở các khu vực biên giới, hải đảo, góp phần quan trọng trong việc khám chữa bệnh cho nhân dân, bộ đội. Lực lượng quân dân y luôn sát cánh bên nhau trong khắc phục hậu quả thiên tai, bão lụt, khám chữa bệnh cho các đối tượng chính sách, đồng bào dân tộc thiểu số, nhân dân khu ATK, đã tạo nên hình ảnh tốt đẹp của người chiến sĩ áo trắng trong nhân dân, góp phần quan trọng trong công tác dân vận tại các khu vực trọng điểm quốc phòng an ninh.
Trải qua hơn 60 năm, cùng với truyền thống anh hùng của Quân đội nhân dân Việt Nam, KHQDY đã trở thành một truyền thống quý báu, tạo nên sức mạnh tổng hợp của ngành y tế Việt Nam. Đến nay, mạng lưới y tế KHQDY từ Trung ương đến địa phương luôn được hoàn thiện, hoạt động có hiệu quả trên mọi lĩnh vực phòng bệnh, khám chữa bệnh, đào tạo, nghiên cứu khoa học, góp phần xây dựng thế trận y tế đảm bảo khu vực phòng thủ, tiềm lực y tế trong thế trận chiến tranh nhân dân, bảo vệ Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa.
PGS.TS. Trần Chí Liêm (Thứ trưởng Bộ Y tế)