1. Mối đe dọa từ khói thuốc lá thụ động
Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), thuốc lá cướp đi sinh mạng của khoảng 8 triệu người mỗi năm trên toàn thế giới, trong đó có khoảng 1,2-1,3 triệu ca tử vong xảy ra ở những người không hút thuốc nhưng bị phơi nhiễm khói thuốc thụ động.
Tại Việt Nam, dù Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá đã triển khai nhiều năm, gánh nặng y tế vẫn còn nặng nề. Mỗi năm, nước ta ghi nhận hơn 40.000 ca tử vong sớm do các bệnh liên quan đến thuốc lá. Tỷ lệ phơi nhiễm khói thuốc thụ động vẫn ở mức đáng lo ngại: Khoảng 56% tại các nhà hàng, quán ăn, 30% tại nơi làm việc và 28% trên các phương tiện giao thông công cộng. Phụ nữ và trẻ em là những nhóm dễ bị ảnh hưởng nhất.
Không có ngưỡng phơi nhiễm nào với khói thuốc được coi là an toàn.
2. Tác hại đa cơ quan: Từ tim, phổi đến từng tế bào
Các nghiên cứu cho thấy khói thuốc thụ động làm tăng 25-30% nguy cơ mắc bệnh tim mạch và 20-30% nguy cơ ung thư phổi ở người không hút thuốc. Trong khói thuốc chứa hơn 7.000 hóa chất, trong đó có ít nhất 69 chất đã được xác định gây ung thư. Khi đi vào cơ thể, khói thuốc gây tổn thương trên diện rộng:
Với hệ tim mạch: Nicotine kích thích hệ thần kinh giao cảm, làm nhịp tim đập nhanh, co thắt mạch máu và đẩy huyết áp lên cao. Khí CO (carbon monoxide) chiếm chỗ của oxy trong máu, khiến tim thiếu hụt năng lượng. Đồng thời, các gốc tự do làm tổn thương lớp nội mạc mạch máu, kích thích hình thành cục máu đông, nguyên nhân trực tiếp có thể dẫn đến nhồi máu cơ tim cấp và đột quỵ.
Với nguy cơ ung thư: Các chất độc như benzopyrene hay nitrosamine có khả năng gắn trực tiếp vào cấu trúc DNA của tế bào niêm mạc hô hấp, làm biến đổi gen và khởi phát khối u ác tính ở phổi, thanh quản, thực quản và bàng quang.
Với hệ hô hấp: Khói thuốc làm tê liệt và phá hủy dần hệ thống lông chuyển bảo vệ đường hô hấp, tổn thương phế nang, tăng tiết dịch nhầy mạn tính, dẫn đến bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính (COPD) và các đợt cấp hen suyễn nghiêm trọng.
3. Thách thức mới từ thuốc lá thế hệ mới
Bên cạnh thuốc lá truyền thống, sự phổ biến của thuốc lá điện tử và thuốc lá nung nóng trong giới trẻ đang tạo ra một làn sóng nguy cơ mới. WHO khẳng định thuốc lá thế hệ mới không an toàn và không phải là giải pháp giảm thiểu tác hại.
Các sản phẩm này vẫn chứa nicotine gây nghiện cao, kim loại nặng (chì, niken) và hóa chất có thể gây tổn thương phổi cấp tính cũng như các biến cố tim mạch về lâu dài. Việc buông lỏng quản lý thuốc lá thế hệ mới có nguy cơ làm sụp đổ những thành quả phòng chống tác hại thuốc lá đã gây dựng nhiều năm qua.
4. Hành động vì môi trường không khói thuốc
Các bằng chứng dịch tễ học cho thấy khi một quốc gia thực thi nghiêm ngặt môi trường 100% không khói thuốc, số ca nhập viện cấp cứu do nhồi máu cơ tim và đợt cấp COPD, hen suyễn có thể giảm 15-20% ngay trong năm đầu tiên. Để đạt được mục tiêu này, cần sự kết hợp đồng bộ từ chính sách đến ý thức của từng gia đình.
Về chính sách vĩ mô: Cần hoàn thiện quy định pháp luật để kiểm soát chặt chẽ, tiến tới cấm sản xuất, nhập khẩu, kinh doanh và quảng cáo thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng. Tăng thuế thuốc lá để nâng giá bán lẻ, giảm khả năng tiếp cận của thanh thiếu niên, đồng thời xử phạt nghiêm các hành vi hút thuốc tại địa điểm cấm như bệnh viện, trường học, công sở và phương tiện giao thông công cộng.
Về môi trường sống: Xây dựng mô hình "ngôi nhà không khói thuốc", tuyệt đối không hút thuốc trong nhà hay trong xe hơi để bảo vệ trẻ em và người cao tuổi. Các doanh nghiệp, cơ quan hành chính nên áp dụng nghiêm nội quy cấm hút thuốc trong toàn bộ khuôn viên làm việc.
Về can thiệp y tế và ý thức cá nhân: Người hút thuốc nên chủ động tìm sự trợ giúp từ bác sĩ chuyên khoa hoặc tổng đài tư vấn cai thuốc miễn phí (như 1800-6606) để áp dụng liệu pháp cai nghiện an toàn. Mỗi cá nhân, đặc biệt người không hút thuốc, cũng nên chủ động từ chối và nhắc nhở khi có người hút thuốc ở nơi công cộng bị cấm.
Mời xem thêm video được quan tâm:
3 thời điểm vàng đi bộ đối với người cao tuổi, bí quyết sống khoẻ | SKĐS
