Ban hành 88 tiêu chuẩn và 6 quy chuẩn về năng lượng nguyên tử
Theo đó, từ nay đến năm 2030, Việt Nam dự kiến xây dựng và ban hành 88 tiêu chuẩn và 6 quy chuẩn kỹ thuật quốc gia. Quá trình này có sự phối hợp của Cục An toàn bức xạ và hạt nhân, Ủy ban Tiêu chuẩn Đo lường Chất lượng Quốc gia và Viện Năng lượng nguyên tử Việt Nam.
Các tiêu chuẩn, quy chuẩn được xây dựng trên cơ sở tham chiếu và hài hòa với thông lệ quốc tế từ Cơ quan Năng lượng nguyên tử quốc tế (IAEA), Tổ chức Tiêu chuẩn hóa quốc tế (ISO) và Ủy ban Kỹ thuật điện quốc tế (IEC). Danh mục sẽ được rà soát định kỳ hằng năm để kịp thời điều chỉnh theo tiến độ dự án và yêu cầu thực tiễn.
Điểm đáng chú ý là hệ thống 88 tiêu chuẩn được thiết kế theo lộ trình 4 giai đoạn, bao phủ toàn bộ vòng đời của một nhà máy điện hạt nhân.
Viện Nghiên cứu hạt nhân Đà Lạt. Ảnh: Mai Hà
Giai đoạn 2026-2027 tập trung vào các tiêu chuẩn nền tảng như hệ thống đo lường - điều khiển, an toàn bức xạ, an toàn tới hạn, chất lượng nước và đo hoạt độ phóng xạ trong môi trường.
Sang giai đoạn 2027-2028, trọng tâm chuyển sang các yêu cầu về thiết kế và thẩm định nhà máy, bao gồm phân tích an toàn tất định, đánh giá an toàn xác suất, phân loại hệ thống, cấu trúc, thiết bị và thiết kế chống động đất.
Giai đoạn 2028-2029 tiếp tục đi sâu vào tiêu chuẩn kỹ thuật cho phần cứng, phần mềm hệ thống điều khiển, hệ thống điện và các hệ thống quan trọng về an toàn.
Đến giai đoạn 2029-2030, các tiêu chuẩn hoàn thiện tập trung vào vận hành như vận hành thử, quản lý sự cố, bảo trì, xử lý nhiên liệu, đánh giá an toàn định kỳ, quản lý lão hóa thiết bị cũng như đào tạo và đánh giá năng lực nhân sự.
Không chỉ phục vụ điện hạt nhân, kế hoạch cũng đặt mục tiêu hoàn thiện quy chuẩn cho các lĩnh vực ứng dụng năng lượng nguyên tử, đặc biệt trong y tế và môi trường.
Từ nay đến năm 2028, sẽ có 3 quy chuẩn được sửa đổi liên quan đến an toàn bức xạ, máy gia tốc tuyến tính dùng trong xạ trị và thiết bị X-quang chẩn đoán. Giai đoạn 2028-2030, 3 quy chuẩn mới sẽ được ban hành, tập trung vào quan trắc môi trường và giới hạn xả thải phóng xạ, đánh giá tác động bức xạ và bảo đảm an toàn trong các tình huống chiếu xạ hiện hữu.
470 tiêu chuẩn quốc tế được khuyến khích áp dụng
Song song với việc xây dựng hệ thống tiêu chuẩn trong nước, Bộ Khoa học và Công nghệ cũng công bố danh mục 470 tiêu chuẩn quốc tế và tiêu chuẩn nước ngoài khuyến khích áp dụng trực tiếp trong lĩnh vực năng lượng nguyên tử. Danh mục này bao phủ toàn bộ chuỗi hoạt động, từ thiết kế, xây dựng, vận hành nhà máy điện hạt nhân đến quản lý chất thải phóng xạ, bảo vệ bức xạ, an ninh hạt nhân và ứng phó sự cố.
Đáng chú ý, các tiêu chuẩn hiện đại đã tích hợp các yêu cầu về an ninh mạng, quản lý rủi ro số, ứng dụng trí tuệ nhân tạo và yếu tố con người trong vận hành, cho thấy xu hướng tiếp cận toàn diện và cập nhật của Việt Nam.
Việc hoàn thiện hệ thống quy chuẩn, tiêu chuẩn diễn ra trong bối cảnh Việt Nam khởi động lại chương trình điện hạt nhân, với hai dự án Ninh Thuận 1 và Ninh Thuận 2 dự kiến vận hành trong giai đoạn 2030-2035, tổng công suất khoảng 4.000-6.400 MW.
Điện hạt nhân được kỳ vọng sẽ góp phần đảm bảo an ninh năng lượng và hỗ trợ mục tiêu đạt phát thải ròng bằng "0" vào năm 2050. Tuy nhiên, để hiện thực hóa mục tiêu này, yêu cầu đặt ra không chỉ là công nghệ mà còn là một hệ thống pháp quy chặt chẽ, năng lực quản lý đủ mạnh và nguồn nhân lực chất lượng cao.
Tại Hội nghị Pháp quy hạt nhân toàn quốc lần thứ VII, lãnh đạo Bộ Khoa học và Công nghệ nhấn mạnh: Phát triển điện hạt nhân là nhiệm vụ chiến lược dài hạn, đòi hỏi sự đồng bộ giữa pháp lý, tiêu chuẩn kỹ thuật, năng lực quản lý và đào tạo nhân lực. Trong đó, cơ quan quản lý phải đủ năng lực thực hiện thẩm định, cấp phép, thanh tra và giám sát an toàn trong toàn bộ vòng đời dự án, đồng thời tăng cường phối hợp với các chủ đầu tư và nâng cao năng lực chuyên môn.
Vì vậy, việc xây dựng 88 tiêu chuẩn, 6 quy chuẩn quốc gia cùng với danh mục 470 tiêu chuẩn quốc tế không chỉ là bước chuẩn bị kỹ thuật mà còn là nền tảng quan trọng để Việt Nam tiếp cận điện hạt nhân theo hướng an toàn, hiện đại và bền vững. Đây sẽ là "chìa khóa" giúp chương trình điện hạt nhân được triển khai hiệu quả, đồng thời mở rộng các ứng dụng năng lượng nguyên tử phục vụ phát triển kinh tế - xã hội trong giai đoạn tới.
