Ngày 27/8 tại Quy Nhơn (Gia Lai), Vụ Kế hoạch - Tài chính (Bộ Y tế) chủ trì, phối hợp với Viện Chiến lược và Chính sách y tế tổ chức Hội nghị Xây dựng Bộ tiêu chí quốc gia về y tế xã giai đoạn 2026-2035.
Theo Ban tổ chức, Bộ tiêu chí quốc gia về y tế xã được ban hành qua nhiều giai đoạn, gần nhất là Bộ tiêu chí giai đoạn đến năm 2030 theo Quyết định 1300/QĐ-BYT ngày 9/3/2023. Tuy nhiên, việc thực hiện mô hình chính quyền địa phương 2 cấp và sắp xếp đơn vị hành chính đã làm thay đổi đáng kể quy mô, tổ chức, vị trí pháp lý, chức năng và nhiệm vụ của trạm y tế xã.
Do đó, Bộ tiêu chí mới cần được điều chỉnh để phù hợp thực tiễn, đáp ứng yêu cầu bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khỏe nhân dân trong tình hình mới.
73% xã đạt tiêu chí nhưng còn khoảng cách về chất lượng
Phát biểu khai mạc, PGS.TS. Phan Lê Thu Hằng - Phó Vụ trưởng Vụ Kế hoạch - Tài chính, nhấn mạnh trạm y tế xã là nơi gần dân nhất, trực tiếp thực hiện chăm sóc sức khỏe ban đầu, phòng bệnh, phát hiện sớm và quản lý bệnh tật, đồng thời là nền tảng bảo đảm tính liên tục, toàn diện của hệ thống chăm sóc sức khỏe.
Việc thực hiện Bộ tiêu chí thời gian qua đã góp phần cải thiện cơ sở vật chất, trang thiết bị và nhân lực tại tuyến xã, đồng thời trở thành một thước đo quan trọng về sự quan tâm, đầu tư của chính quyền địa phương cho y tế cơ sở.
PGS.TS. Phan Lê Thu Hằng - Phó Vụ trưởng Vụ Kế hoạch - Tài chính phát biểu khai mạc hội nghị. Ảnh: Mimosa
Tuy nhiên, kết quả đánh giá do Viện Chiến lược và Chính sách y tế thực hiện cho thấy vẫn còn những khoảng cách đáng lưu ý.
TS. Nguyễn Thị Thắng thuộc Viện Chiến lược và Chính sách y tế cho biết, đến ngày 30/6/2025, khoảng 73% xã đã đạt Bộ tiêu chí quốc gia về y tế xã theo Quyết định 1300. Một số khu vực có tỷ lệ đạt khá cao, trong khi Đông Nam Bộ chỉ khoảng 35%.
Đáng chú ý, tỷ lệ xã đạt điểm tối đa ở các tiêu chí phản ánh kết quả đầu ra còn thấp. Trong khi nhiều xã đã đạt Bộ tiêu chí, việc đạt điểm tối đa ở các nội dung như khám chữa bệnh, phục hồi chức năng, y học cổ truyền, y tế dự phòng, an toàn thực phẩm vẫn còn hạn chế. Tỷ lệ xã đạt điểm tối đa ở nhóm tiêu chí đầu ra được nghiên cứu ghi nhận chỉ khoảng 6%.
Điều này cho thấy việc đạt tiêu chí về đầu vào chưa đồng nghĩa năng lực cung ứng dịch vụ tại trạm y tế đã đáp ứng đầy đủ yêu cầu. Đây là một trong những cơ sở quan trọng để Bộ Y tế tiếp tục điều chỉnh Bộ tiêu chí trong giai đoạn mới.
Sau khi sắp xếp đơn vị hành chính, mô hình trạm y tế cũng thay đổi mạnh. Theo nghiên cứu, trong số gần 3.000 xã, phường, đặc khu được tổng hợp số liệu, khoảng 98,4% đã có quyết định thành lập trạm y tế thuộc UBND xã. Hệ thống có 2.640 điểm trạm, cho thấy một trạm y tế chính có thể quản lý nhiều điểm trạm.
Trong khi đó, đánh giá của các trạm cho thấy những điều kiện đầu vào như tài chính, hạ tầng công nghệ thông tin, thuốc, nhân lực, thiết bị y tế và trụ sở tại nhiều nơi chưa đáp ứng đầy đủ chức năng, nhiệm vụ mới.
Cập nhật mạnh về nhân lực, dân số và chuyển đổi số
Một trong những nội dung được đặc biệt chú ý là yêu cầu Bộ tiêu chí mới phải phản ánh đúng quy mô và chức năng của trạm y tế sau sắp xếp.
Theo nhóm nghiên cứu, tiêu chí phân vùng của Bộ tiêu chí hiện hành đã bộc lộ bất cập khi nhiều trung tâm y tế huyện không còn tồn tại theo mô hình cũ. Quy mô xã mới cũng lớn hơn nhiều, có nơi diện tích lên tới hàng trăm km², dân số trên 100.000 hoặc thậm chí hơn 200.000 người.
Đại diện Viện Chiến lược và Chính sách y tế trình bày kết quả thực hiện Bộ tiêu chỉ quốc gia về y tế xã theo Quyết định 1300. Ảnh: Mimosa
Do đó, dự thảo định hướng phân loại xã theo mức độ tiếp cận cơ sở y tế tuyến trên, đồng thời xem xét thêm các yếu tố như quy mô dân số, diện tích và số lượng điểm trạm. Cách gọi "vùng 1, vùng 2, vùng 3" cũng được cân nhắc thay đổi nhằm tránh nhầm lẫn với các hệ thống phân vùng khác.
Về chức năng, nhiệm vụ, Bộ tiêu chí mới cần cập nhật những nhiệm vụ được giao cho trạm y tế theo các quy định hiện hành, trong đó có bảo trợ xã hội, chăm sóc sức khỏe tâm thần, y tế học đường, hỗ trợ nạn nhân bị bạo lực, chuyển đổi số và khám sức khỏe định kỳ.
Nhân lực là vấn đề được nhiều địa phương quan tâm. Dự thảo phải tính đến mục tiêu đến năm 2027 mỗi trạm y tế có từ 4-5 bác sĩ theo định hướng được nêu tại Nghị quyết 72. Tuy nhiên, thực tế giữa các vùng còn rất khác nhau, nhất là những địa bàn khó khăn, khiến việc thiết kế tiêu chí vừa bảo đảm mục tiêu chung vừa có tính khả thi trở thành vấn đề cần tiếp tục thảo luận.
Dự thảo cũng cập nhật nhiều nội dung mới về khám sức khỏe định kỳ, sàng lọc, quản lý bệnh không lây nhiễm và hồ sơ sức khỏe điện tử. Một số chỉ tiêu không còn phù hợp được đề xuất bỏ hoặc điều chỉnh, như cách đánh giá liên quan đến sinh con thứ ba hay yêu cầu duy trì hồ sơ, sổ sách bằng giấy trong bối cảnh chuyển đổi số.
Theo đại diện Vụ Kế hoạch - Tài chính, dự thảo hiện vẫn được xây dựng trên khung 10 tiêu chí của Bộ tiêu chí hiện hành, nhưng cập nhật những yêu cầu mới. Tổng cộng dự thảo gồm 10 tiêu chí với 50 tiêu chí thành phần, tập trung vào chỉ đạo điều hành; nhân lực; cơ sở hạ tầng; trang thiết bị, thuốc và phương tiện; phòng bệnh; khám chữa bệnh, phục hồi chức năng và y học cổ truyền; chăm sóc bà mẹ, trẻ em; dân số và phát triển; truyền thông; ứng dụng công nghệ thông tin.
Dự thảo tiếp tục áp dụng nguyên tắc đạt từ 80% tổng điểm trở lên, đồng thời mỗi tiêu chí phải đạt tối thiểu 50% số điểm của tiêu chí đó. Một số chỉ tiêu quan trọng có thể được xác định là "điểm liệt", nếu không đạt thì không được công nhận đạt tiêu chí.
Tiếp thu ý kiến để hoàn thiện, trình ban hành trong tháng 9
Tại hội nghị, các chuyên gia và đại biểu địa phương tập trung trao đổi về tính phù hợp của từng nhóm tiêu chí với thực tế sau sắp xếp đơn vị hành chính.
Nhiều vấn đề được đưa ra như cách xác định khoảng cách tới cơ sở khám chữa bệnh tuyến trên; có nên tính cả cơ sở khám chữa bệnh tư nhân đủ điều kiện; cách tổ chức và vận hành các điểm trạm; yêu cầu về bác sĩ; nhân lực công nghệ thông tin; cộng tác viên công tác xã hội; tiêu chí tiêm chủng, dinh dưỡng, quản lý bệnh không lây nhiễm và ứng dụng công nghệ số.
Đại biểu đóng góp ý kiến tại hội nghị. Ảnh: Mimosa
Chẳng hạn, với điểm trạm, thực tế khảo sát cho thấy mô hình rất đa dạng: Có nơi điểm trạm thực hiện đầy đủ chức năng như trạm chính, có nơi chủ yếu bố trí một số nhân lực và khi cần mới điều động nhân lực từ trạm chính xuống. Vì vậy, việc đưa ra một quy định chung cần được cân nhắc để vừa bảo đảm chất lượng dịch vụ vừa phù hợp điều kiện từng địa phương.
Phiên thảo luận diễn ra tích cực, với nhiều ý kiến từ thực tiễn địa phương và phần giải đáp của đại diện các Vụ, Cục thuộc Bộ Y tế. Các góp ý tập trung vào cả 10 nhóm tiêu chí, đặc biệt là hạ tầng, nhân lực y tế và công nghệ thông tin.
Kết luận hội nghị, PGS.TS. Phan Lê Thu Hằng cho biết Ban soạn thảo ghi nhận số lượng lớn ý kiến đóng góp và sẽ tiếp tục tiếp thu, giải trình cụ thể đối với từng nội dung được đề xuất sửa đổi, bổ sung.
Theo PGS.TS. Phan Lê Thu Hằng, đây chưa phải là vòng góp ý cuối cùng. Bộ Y tế cần tiếp tục nhận thêm ý kiến từ các địa phương bởi Bộ tiêu chí khi được ban hành sẽ tác động trực tiếp tới từng xã, phường, đặc biệt là định hướng đầu tư, tổ chức và phát triển y tế cơ sở.
"Làm đúng và làm trúng" Bộ tiêu chí, theo lãnh đạo Vụ Kế hoạch - Tài chính, có ý nghĩa quan trọng bởi nếu tiêu chí không sát thực tế có thể dẫn tới những hệ quả lâu dài trong tổ chức và đầu tư cho y tế cơ sở. Vì vậy, Ban soạn thảo đề nghị các địa phương tiếp tục chủ động góp ý để hoàn thiện dự thảo.
Theo chương trình hội nghị, Bộ Y tế đặt mục tiêu tiếp tục hoàn thiện dự thảo Bộ tiêu chí quốc gia về y tế xã giai đoạn 2026-2035 để trình ban hành trong tháng 9/2026.
Bộ tiêu chí mới cũng được kỳ vọng góp phần thực hiện các mục tiêu lớn về y tế cơ sở, trong đó có mục tiêu đến năm 2030 có 90% xã đạt Bộ tiêu chí quốc gia về y tế xã và 95% vào năm 2035; 100% trạm y tế triển khai dự phòng, quản lý và điều trị một số bệnh không lây nhiễm vào năm 2030.
