1. Nhiều tiến bộ trong kiểm soát HIV, viêm gan và STI
Tại Hội nghị AIDS Quốc tế lần thứ 26 (AIDS 2026), Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) đã công bố báo cáo đánh giá giữa kỳ việc triển khai Chiến lược Ngành Y tế Toàn cầu (GHSS) giai đoạn 2022-2030 về HIV, viêm gan virus và các bệnh lây truyền qua đường tình dục (STI). Báo cáo cho thấy, nhiều quốc gia đã đạt được những kết quả tích cực trong phòng ngừa, xét nghiệm và điều trị các bệnh truyền nhiễm này. Tuy nhiên, WHO cũng cảnh báo tiến trình hướng tới mục tiêu loại trừ các dịch bệnh vào năm 2030 đang đứng trước nhiều thách thức.
- 1. Nhiều tiến bộ trong kiểm soát HIV, viêm gan và STI
- 2. Điều trị HIV mở rộng nhưng vẫn còn hàng triệu người chưa được tiếp cận
- 3. Viêm gan virus vẫn gây ra 1,3 triệu ca tử vong mỗi năm trên toàn cầu
- 4. STI tiếp tục là thách thức với nguy cơ kháng kháng sinh
- 5. Tích hợp dịch vụ và đổi mới công nghệ là hướng đi đến năm 2030
- 6. Cộng đồng giữ vai trò trung tâm trong cuộc chiến chống dịch
Theo Tiến sĩ Tedros Adhanom Ghebreyesus, Tổng Giám đốc WHO, báo cáo phản ánh hai thực tế song song: Một mặt, báo cáo cho thấy những thành quả có thể đạt được khi các quốc gia đầu tư vào hệ thống y tế, khoa học và cộng đồng. Mặt khác, nó cũng chỉ ra rằng những thành quả này có thể nhanh chóng bị đảo ngược bởi việc cắt giảm tài trợ, các cuộc khủng hoảng nhân đạo và tình trạng bất bình đẳng kéo dài. Ông nhấn mạnh trong 5 năm còn lại của chiến lược, các quốc gia cần xây dựng hệ thống y tế tích hợp, có khả năng chống chịu và tiếp cận được những nhóm dân cư dễ bị bỏ lại phía sau.
2. Điều trị HIV mở rộng nhưng vẫn còn hàng triệu người chưa được tiếp cận
WHO cho biết đến cuối năm 2025, khoảng 32 triệu người nhiễm HIV trên toàn thế giới đang được điều trị bằng thuốc kháng virus (ARV). So với năm 2010, số ca nhiễm HIV mới đã giảm khoảng 42%, trong khi số ca tử vong liên quan đến AIDS giảm 57%, cho thấy hiệu quả rõ rệt của các chương trình dự phòng và điều trị.
Tuy nhiên, vẫn còn khoảng 9 triệu người chưa được tiếp cận điều trị HIV. Đáng chú ý, số ca nhiễm mới vẫn gia tăng tại một số khu vực và chủ yếu tập trung ở các nhóm có nguy cơ cao như nam quan hệ tình dục đồng giới, người bán dâm, người tiêm chích ma túy, người chuyển giới và người đang bị giam giữ.
WHO cũng lưu ý rằng việc cắt giảm nguồn tài trợ quốc tế trong năm 2025 đã ảnh hưởng đến nhiều chương trình phòng ngừa HIV, trong đó có việc cung cấp thuốc dự phòng trước phơi nhiễm (PrEP). Dữ liệu ban đầu cho thấy tỷ lệ sử dụng PrEP đã giảm tại một số quốc gia và cộng đồng, làm dấy lên lo ngại nguy cơ gia tăng các ca nhiễm mới nếu tình trạng này kéo dài.
Đẩy mạnh dự phòng, xét nghiệm, điều trị và tăng cường vai trò cộng đồng là những giải pháp kiểm soát HIV, viêm gan virus và STI…
3. Viêm gan virus vẫn gây ra 1,3 triệu ca tử vong mỗi năm trên toàn cầu
Bên cạnh HIV, báo cáo ghi nhận những tín hiệu tích cực trong phòng chống viêm gan virus. Kể từ năm 2015, số ca mắc viêm gan B mới hằng năm đã giảm khoảng 32%, trong khi số ca tử vong liên quan đến viêm gan C giảm 12% trên toàn cầu. Tuy nhiên, viêm gan virus vẫn là một trong những bệnh truyền nhiễm gây tử vong nhiều nhất thế giới. WHO ước tính riêng năm 2024 đã có khoảng 1,3 triệu người tử vong do các bệnh viêm gan virus.
Đáng chú ý, số ca tử vong liên quan đến viêm gan B đã tăng khoảng 17% kể từ năm 2015. Một trong những nguyên nhân chính là tỷ lệ phát hiện bệnh và tiếp cận điều trị vẫn còn thấp, dù hiện nay đã có nhiều thuốc có hiệu quả cao giúp kiểm soát bệnh và ngăn ngừa biến chứng.
Nhân Ngày Viêm gan Thế giới với chủ đề "Viêm gan: Hãy cùng nhau tìm hiểu", WHO kêu gọi các quốc gia khẩn trương tháo gỡ những rào cản về tài chính, xã hội và hệ thống y tế để nhiều người hơn có thể tiếp cận dịch vụ phòng ngừa, xét nghiệm, điều trị và chăm sóc.
4. STI tiếp tục là thách thức với nguy cơ kháng kháng sinh
Theo WHO, tiến trình kiểm soát các bệnh lây truyền qua đường tình dục (STI) diễn ra không đồng đều giữa các quốc gia. Một số nước đã tăng cường sàng lọc và điều trị giang mai ở phụ nữ mang thai, đồng thời tỷ lệ tiêm vaccine HPV cũng có xu hướng cải thiện. Tuy nhiên, tỷ lệ mắc STI vẫn gia tăng tại nhiều nơi. Đặc biệt, tình trạng vi khuẩn lậu ngày càng kháng thuốc kháng sinh đang trở thành mối lo ngại đối với y tế toàn cầu.
Ngoài ra, những hạn chế trong hệ thống giám sát dịch tễ, chẩn đoán, tài trợ và quản lý dữ liệu y tế khiến nhiều quốc gia gặp khó khăn trong việc theo dõi dịch bệnh và mở rộng các dịch vụ phòng ngừa, xét nghiệm cũng như điều trị.
5. Tích hợp dịch vụ và đổi mới công nghệ là hướng đi đến năm 2030
Theo WHO, việc tích hợp các dịch vụ chăm sóc sức khỏe là một trong những giải pháp quan trọng để đẩy nhanh tiến độ thực hiện các mục tiêu đến năm 2030. Nhiều quốc gia đạt kết quả tốt đã triển khai đồng thời các dịch vụ HIV, viêm gan virus và STI ngay tại hệ thống chăm sóc sức khỏe ban đầu, kết hợp với các chương trình phòng chống lao, chăm sóc sức khỏe sinh sản, sức khỏe bà mẹ - trẻ em và bệnh không lây nhiễm.
WHO cũng tiếp tục ưu tiên mục tiêu loại trừ lây truyền HIV, giang mai và viêm gan B từ mẹ sang con. Ngày càng nhiều quốc gia đang đề nghị WHO xác nhận đã loại trừ thành công các bệnh này, cho thấy việc tích hợp dịch vụ chăm sóc bà mẹ và trẻ em mang lại hiệu quả rõ rệt.
Báo cáo đồng thời nhấn mạnh vai trò của chuyển đổi số trong y tế thông qua việc mở rộng hệ thống giám sát điện tử, tăng khả năng kết nối dữ liệu, phát triển các nền tảng xét nghiệm đa bệnh và bảo đảm mọi người được tiếp cận công bằng với các công nghệ mới.
Trong lĩnh vực dự phòng HIV, WHO đánh giá cao các biện pháp phòng ngừa tác dụng kéo dài như lenacapavir tiêm hai lần mỗi năm, hiện đã được triển khai tại 10 quốc gia và dự kiến mở rộng sang thêm 14 quốc gia khác. Bên cạnh đó, khuyến nghị mới về dự phòng sau phơi nhiễm bằng doxycycline (doxycycline PEP) được kỳ vọng sẽ góp phần giảm các bệnh STI do vi khuẩn ở những nhóm có nguy cơ cao.
6. Cộng đồng giữ vai trò trung tâm trong cuộc chiến chống dịch
WHO cho rằng sự tham gia của cộng đồng là yếu tố không thể thiếu để đạt mục tiêu chấm dứt HIV, viêm gan virus và các bệnh lây truyền qua đường tình dục. Việc tăng cường vai trò lãnh đạo của cộng đồng, kết hợp dữ liệu do cộng đồng thu thập vào hệ thống giám sát quốc gia sẽ giúp nâng cao trách nhiệm giải trình, cải thiện chất lượng chương trình và bảo đảm các dịch vụ y tế tiếp cận được những nhóm dân cư dễ bị tổn thương nhất.
Cùng với báo cáo đánh giá giữa kỳ, WHO cũng đã ban hành hướng dẫn tổng hợp mới về cung cấp dịch vụ HIV và hướng dẫn giám sát HIV nhằm hỗ trợ các quốc gia nâng cao hiệu quả phòng ngừa, xét nghiệm, điều trị và sử dụng dữ liệu y tế trong hoạt động y tế công cộng.
Theo Tiến sĩ Tereza Kasaeva, Giám đốc Vụ HIV, Lao, Viêm gan và các bệnh lây truyền qua đường tình dục của WHO, báo cáo không chỉ phản ánh tiến độ mà còn là bản định hướng hành động cho giai đoạn còn lại của chiến lược đến năm 2030. WHO kỳ vọng các quốc gia sẽ tận dụng các hướng dẫn mới cùng những đổi mới về công nghệ, mô hình chăm sóc tích hợp và sự tham gia của cộng đồng để đưa các dịch vụ phòng ngừa, xét nghiệm và điều trị đến gần hơn với những người cần nhất.
Mời bạn xem thêm video:
Ba con đường lây nhiễm HIV/AIDS và các cách phòng tránh.
