WHO khuyến cáo 12 cách giúp giảm nguy cơ sa sút trí tuệ, ai cũng nên biết

Sa sút trí tuệ (dementia) là hội chứng làm suy giảm trí nhớ, tư duy, khả năng định hướng, ngôn ngữ và các hoạt động hằng ngày. Đây là một trong những nguyên nhân hàng đầu gây tàn tật và mất khả năng tự chăm sóc ở người cao tuổi.

Theo WHO, mỗi năm thế giới ghi nhận gần 10 triệu ca sa sút trí tuệ mới. Dù tuổi tác là yếu tố nguy cơ quan trọng, nhiều nghiên cứu cho thấy khoảng 40% trường hợp sa sút trí tuệ có thể liên quan đến các yếu tố nguy cơ có thể phòng ngừa hoặc kiểm soát.

Nhằm giảm gánh nặng bệnh tật, WHO đã ban hành Hướng dẫn giảm nguy cơ suy giảm nhận thức và sa sút trí tuệ, trong đó nhấn mạnh 12 biện pháp dựa trên các bằng chứng khoa học hiện có. Dưới đây là 12 biện pháp được WHO khuyến nghị nhằm góp phần giảm nguy cơ suy giảm nhận thức và sa sút trí tuệ.

I. Duy trì vận động và chế độ ăn lành mạnh bảo vệ não bộ, ngừa sa sút trí tuệ

1. Tập thể dục thường xuyên

WHO khuyến cáo người trưởng thành nên duy trì ít nhất 150 phút hoạt động thể lực cường độ vừa hoặc 75 phút hoạt động cường độ mạnh mỗi tuần. Các hình thức như đi bộ nhanh, đạp xe, bơi lội, khiêu vũ, tập dưỡng sinh hoặc thái cực quyền đều có thể giúp cải thiện tuần hoàn máu lên não, hỗ trợ duy trì chức năng nhận thức và giảm nguy cơ sa sút trí tuệ.

2. Áp dụng chế độ ăn kiểu Địa Trung Hải

WHO đánh giá chế độ ăn Địa Trung Hải là một trong những mô hình dinh dưỡng có nhiều bằng chứng về lợi ích đối với sức khỏe não bộ. Người dân nên ưu tiên: Rau xanh, trái cây tươi, ngũ cốc nguyên hạt, các loại đậu và hạt, cá - đặc biệt là cá giàu omega-3, dầu ô liu hoặc các loại dầu thực vật giàu chất béo không bão hòa; đồng thời hạn chế thịt chế biến sẵn, thực phẩm nhiều đường, nhiều muối và chất béo bão hòa.

3. Kiểm soát cân nặng hợp lý

Thừa cân và béo phì, đặc biệt ở tuổi trung niên, có liên quan đến nguy cơ cao mắc sa sút trí tuệ về sau. Việc duy trì cân nặng khỏe mạnh thông qua ăn uống cân đối và vận động đều đặn không chỉ tốt cho tim mạch mà còn góp phần bảo vệ sức khỏe não bộ.

II. Loại bỏ các yếu tố nguy cơ gây tổn thương não

4. Cai thuốc lá

WHO khuyến cáo người hút thuốc nên được hỗ trợ cai thuốc lá bằng các biện pháp phù hợp. Bỏ thuốc lá giúp giảm nguy cơ tổn thương mạch máu, cải thiện tuần hoàn và giảm nguy cơ suy giảm nhận thức. Người hút thuốc có thể tham khảo ý kiến bác sĩ về các phương pháp hỗ trợ cai thuốc, bao gồm tư vấn hành vi hoặc liệu pháp thay thế nicotine khi có chỉ định.

5. Hạn chế hoặc tránh sử dụng rượu bia

WHO khuyến nghị hạn chế tối đa việc sử dụng rượu bia vì đây là yếu tố nguy cơ của nhiều bệnh mạn tính, bao gồm các bệnh lý ảnh hưởng đến não. Việc uống nhiều rượu trong thời gian dài có thể làm tăng nguy cơ suy giảm nhận thức và sa sút trí tuệ.

III. Giữ cho não bộ luôn hoạt động

6. Thường xuyên rèn luyện nhận thức

Não bộ cũng cần được "tập luyện" như cơ bắp. Các hoạt động như đọc sách, học ngoại ngữ, chơi cờ, giải ô chữ, Sudoku, học nhạc cụ hoặc kỹ năng mới giúp kích thích hoạt động của não và có thể góp phần làm chậm quá trình suy giảm nhận thức.

7. Duy trì các mối quan hệ xã hội

WHO cho biết bằng chứng về lợi ích trực tiếp đối với phòng ngừa sa sút trí tuệ còn hạn chế, nhưng việc duy trì giao tiếp xã hội có lợi cho sức khỏe tinh thần và chất lượng cuộc sống. Thường xuyên gặp gỡ người thân, tham gia câu lạc bộ, hoạt động cộng đồng hoặc các nhóm sở thích giúp hạn chế cảm giác cô đơn, vốn là một yếu tố liên quan đến suy giảm nhận thức ở người cao tuổi.

IV. Kiểm soát tốt các bệnh mạn tính

8. Kiểm soát huyết áp

Tăng huyết áp, đặc biệt ở tuổi trung niên, làm tăng nguy cơ tổn thương mạch máu não. Người bệnh cần dùng thuốc đúng chỉ định, theo dõi huyết áp định kỳ và duy trì chế độ ăn ít muối, kết hợp vận động hợp lý để giữ huyết áp ổn định.

9. Quản lý bệnh đái tháo đường

Đường huyết tăng kéo dài có thể gây tổn thương mạch máu và thần kinh, ảnh hưởng đến chức năng nhận thức. Người mắc đái tháo đường cần tuân thủ điều trị, kiểm soát chế độ ăn, duy trì hoạt động thể lực và tái khám đúng hẹn để giữ đường huyết trong mục tiêu.

10. Kiểm soát rối loạn mỡ máu

Mặc dù mối liên quan giữa cholesterol và sa sút trí tuệ vẫn đang tiếp tục được nghiên cứu, WHO khuyến cáo nên kiểm soát rối loạn lipid máu nhằm giảm nguy cơ bệnh tim mạch và đột quỵ - những yếu tố cũng có liên quan đến sức khỏe não bộ. Chế độ ăn ít chất béo bão hòa, tăng cường ngũ cốc nguyên hạt, các loại hạt, cá và rau xanh có thể hỗ trợ kiểm soát mỡ máu.

V. Quan tâm đến sức khỏe tinh thần và thính lực

11. Phát hiện và điều trị trầm cảm

Người có triệu chứng trầm cảm kéo dài có nguy cơ suy giảm nhận thức cao hơn so với người không mắc bệnh. Nếu thường xuyên buồn chán, mất hứng thú, rối loạn giấc ngủ hoặc giảm năng lượng trong nhiều tuần, người bệnh nên đến cơ sở y tế để được đánh giá và điều trị sớm.

12. Chủ động kiểm tra thính lực

Suy giảm thính lực ở người lớn tuổi có thể làm giảm giao tiếp, tăng cảm giác cô lập và gián tiếp ảnh hưởng đến chức năng nhận thức. WHO khuyến khích người cao tuổi kiểm tra thính lực định kỳ. Khi được chẩn đoán suy giảm thính lực, người bệnh nên điều trị và sử dụng thiết bị trợ thính theo chỉ định của bác sĩ để cải thiện khả năng giao tiếp và chất lượng cuộc sống.

Mời bạn xem thêm video: