WHO cảnh báo: Thuế thấp khiến đồ uống có đường và rượu bia ngày càng dễ tiếp cận
Trong hai báo cáo toàn cầu vừa được công bố, Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) kêu gọi các chính phủ tăng mạnh thuế đối với đồ uống có đường và đồ uống có cồn nhằm bảo vệ sức khỏe cộng đồng. WHO cảnh báo rằng chính sách thuế còn lỏng lẻo đang khiến nhiều sản phẩm gây hại vẫn được bán với giá rẻ, trong khi hệ thống y tế ngày càng chịu áp lực tài chính lớn do các bệnh không lây nhiễm và các thương tích có thể phòng ngừa.
Theo WHO, thuế y tế là một trong những công cụ chính sách hiệu quả nhất để giảm tiêu thụ các sản phẩm có hại cho sức khỏe. "Bằng cách tăng thuế đối với thuốc lá, đồ uống có đường và rượu, các chính phủ không chỉ hạn chế hành vi tiêu dùng gây hại mà còn tạo thêm nguồn lực tài chính cho các dịch vụ y tế thiết yếu", Tổng Giám đốc WHO Tedros Adhanom Ghebreyesus nhấn mạnh.
Đồ uống có đường và đồ uống có cồn làm gia tăng nguy cơ béo phì, tiểu đường, bệnh tim mạch, ung thư và thương tích, đặc biệt ở trẻ em và thanh thiếu niên.
Hiện nay, thị trường toàn cầu của đồ uống có đường và đồ uống có cồn tạo ra doanh thu hàng tỷ USD mỗi năm, mang lại lợi nhuận lớn cho các tập đoàn. Tuy nhiên, phần giá trị mà các chính phủ thu được thông qua thuế vì mục tiêu sức khỏe vẫn còn hạn chế, trong khi xã hội phải gánh chịu chi phí y tế và kinh tế dài hạn liên quan đến béo phì, tiểu đường, bệnh tim mạch, ung thư và chấn thương.
Các báo cáo cũng chỉ ra rằng ít nhất 116 quốc gia đã áp thuế đối với đồ uống có đường, chủ yếu là nước ngọt có ga. Tuy vậy, nhiều sản phẩm có hàm lượng đường cao khác như nước ép trái cây 100%, sữa có đường, cà phê và trà đóng chai sẵn vẫn chưa nằm trong diện chịu thuế. Đáng chú ý, dù 97% quốc gia đã đánh thuế đồ uống năng lượng, tỷ lệ này không thay đổi so với báo cáo toàn cầu gần nhất công bố năm 2023, cho thấy tiến độ cải cách chính sách còn chậm.
Tăng thuế – Giải pháp then chốt bảo vệ sức khỏe cộng đồng
Một báo cáo riêng của WHO cho thấy ít nhất 167 quốc gia đã áp thuế đối với đồ uống có cồn, trong khi 12 quốc gia cấm hoàn toàn rượu. Tuy nhiên, kể từ năm 2022, giá rượu tại phần lớn các quốc gia không tăng hoặc thậm chí trở nên dễ mua hơn, do mức thuế không được điều chỉnh theo lạm phát và tốc độ tăng thu nhập. Đáng chú ý, rượu vang vẫn không bị đánh thuế ở ít nhất 25 quốc gia, chủ yếu tại châu Âu, dù các bằng chứng khoa học đã chỉ ra rõ ràng những rủi ro đối với sức khỏe.
Bằng cách tăng thuế đối với đồ uống có đường… không chỉ hạn chế hành vi tiêu dùng gây hại mà còn tạo thêm nguồn lực tài chính cho các dịch vụ y tế thiết yếu.
Theo WHO, rượu bia giá rẻ làm gia tăng nhiều hệ lụy xã hội và y tế. "Rượu bia rẻ hơn đồng nghĩa với nhiều bạo lực, thương tích và bệnh tật hơn", Tiến sĩ Etienne Krug, Giám đốc Vụ Các yếu tố quyết định sức khỏe, thúc đẩy và phòng ngừa của WHO, nhấn mạnh. Trong khi ngành công nghiệp rượu bia thu lợi lớn, người dân phải gánh chịu hậu quả về sức khỏe, còn xã hội phải trả giá bằng chi phí kinh tế dài hạn.
WHO cũng chỉ ra rằng thuế tiêu thụ đặc biệt đối với đồ uống có cồn vẫn ở mức thấp, với mức trung bình toàn cầu khoảng 14% đối với bia và 22,5% đối với rượu mạnh. Đối với đồ uống có đường, mức thuế trung bình chỉ chiếm khoảng 2% giá bán, thường chỉ áp dụng cho một số sản phẩm nhất định và bỏ sót phần lớn thị trường. Bên cạnh đó, rất ít quốc gia điều chỉnh thuế theo lạm phát, khiến các sản phẩm gây hại cho sức khỏe ngày càng trở nên dễ tiếp cận.
Những xu hướng này vẫn tiếp diễn dù khảo sát của Gallup năm 2022 cho thấy đa số người dân ủng hộ việc tăng thuế đối với rượu và đồ uống có đường. Trước thực tế đó, WHO kêu gọi các quốc gia tăng và thiết kế lại hệ thống thuế dựa trên bằng chứng khoa học, trong khuôn khổ sáng kiến "3 đến 35". Mục tiêu của sáng kiến là tăng giá thực tế của ba nhóm sản phẩm: Thuốc lá, rượu và đồ uống có đường vào năm 2035, qua đó khiến chúng ngày càng khó mua hơn theo thời gian và góp phần bảo vệ sức khỏe cộng đồng.
Mời độc giả xem thêm:
