Từ lâu, thói quen “xài chùa” các tác phẩm âm nhạc trên mạng internet đã hình thành và bám rễ trong hầu hết những người tham gia môi trường mạng nước ta. Trung tâm Bảo vệ quyền tác giả âm nhạc Việt Nam cho biết, hiện có khoảng 200.000 bài hát đang lưu hành trên hàng ngàn trang web nhạc số chưa được trả tiền để mua bản quyền tác giả và các quyền liên quan.
Chọn bỏ tiền hay tự xóa sổ?
Theo thống kê của Bộ Văn hóa – Thể thao và Du lịch, tính đến hết năm 2008, trong tổng số hơn 150 website chính thức chuyên về âm nhạc thì chỉ chưa đầy 20 trang web có thực hiện việc xin phép và trả tiền bản quyền các tác phẩm âm nhạc đã và đang khai thác. Còn lại đa số vẫn “chưa có tinh thần tự giác” rút hầu bao để trả cho việc sử dụng vô tội vạ tài nguyên âm nhạc trong và ngoài nước của mình. Đó là chưa kể đến rất nhiều trang web khác không chuyên về âm nhạc nhưng có sử dụng âm nhạc như một chuyên mục giải trí thì việc dùng miễn phí là 100%. Điều này ảnh hưởng rất lớn tới nền công nghiệp ghi âm của nước ta.
 Các forum cũng cho phép download các tác phẩm âm nhạc “hot” nhất. |
Trước đó, Hội Công nghiệp ghi âm Việt Nam (RIAV) sau khi tham khảo chi phí đầu tư sản xuất cho một bài hát của các hãng băng đĩa cũng như bảng giá tác quyền của một số nước láng giềng đã đưa ra mức phí mà các website âm nhạc trực tuyến phải trả là 1 triệu đồng/bài/năm. Mặc dù xung quanh con số này hiện đang vẫn còn rất nhiều tranh cãi, song nó cũng đã khiến cho hầu hết các chủ trang web phải “trăn trở” vì không có khả năng thanh toán khoản tiền tác quyền quá lớn như vậy. Chỉ tính riêng số lượng bài hát Việt trên mỗi website âm nhạc hiện nay, con số trung bình cũng là hàng ngàn tác phẩm. Và nếu vậy đương nhiên số tiền các đơn vị này phải bỏ ra hàng năm sẽ lên đến hàng tỷ đồng. Một số ít website có khả năng “gánh” nổi khoản phí mua bản quyền tác phẩm như nhacso.net, yeuamnhac.net, giaidieuxanh.com, sonic.vn... là do họ có nguồn thu lớn từ kinh doanh quảng cáo. Không phải là không có ai nghĩ đến chuyện tìm cách thu phí từ người sử dụng nhưng đại bộ phận người nghe nhạc online là giới trẻ, học sinh sinh viên. Vậy nên, một mức phí quá cao không những không đảm bảo yếu tố kinh doanh mà còn có thể sẽ khiến cho công chúng quay lưng với âm nhạc trực tuyến.
Cần lộ trình cho “ngọn roi” tác quyền
đã đến lúc các trang web âm nhạc không thể lờ đi việc tôn trọng tác quyền và càng không thể không lo sợ trước khoản tiền nộp phạt không nhỏ nếu một khi bị “sờ gáy”. Một số trang web có tiềm năng lớn và hoạt động với mục đích thu lợi nhuận đã chấp nhận bỏ tiền trả tác quyền và tiến hành các thủ tục xin phép, ký thỏa thuận mua bản quyền. Một số trang web khác hoặc là cố tình quên và chây ỳ hoặc tìm mọi cách để “lách luật”, sao cho không bị “tuýt còi” và cũng không phải mở hầu bao. Các trang web này chọn hình thức là không lưu trữ file nhạc mà chỉ giúp người dùng tìm kiếm các tác phẩm âm nhạc và thông tin về bài hát yêu thích thông qua cơ chế tự động tìm kiếm những đường link có chứa nội dung âm nhạc trên internet.
Theo ông Nguyễn Ngọc Long – Giám đốc Trung tâm Âm nhạc trực tuyến, trong bối cảnh hiện nay tại Việt Nam, việc áp dụng các biện pháp triệt để hay nhờ đến sự hỗ trợ của pháp luật để trấn áp ngay lập tức các website âm nhạc trực tuyến là điều lợi bất cập hại. Thực trạng hàng ngàn trang web vi phạm bản quyền là hệ quả của một thời gian dài việc bản quyền không được Nhà nước quan tâm đúng mức. Vì vậy, giờ đây muốn thay đổi thì cũng phải cần có thời gian, tiến hành dần dần từng bước một, bắt đầu bằng việc tuyên truyền và nâng cao nhận thức, ý thức tôn trọng tác quyền của tất cả mọi người.
Hoàng Linh