Vượt sông để đến trường

Trường Phổ thông dân tộc bán trú Tiểu học Lượng Minh, xã Lượng Minh, nằm cách trung tâm bản gần 17 km. Đường đến trường xa xôi, cách trở đã là một nỗi lo, nhưng với phụ huynh và thầy cô nơi đây, mỗi mùa mưa về còn kéo theo nỗi thấp thỏm khác, ngôi trường nằm ở vùng trũng, sát khe suối, luôn đối mặt nguy cơ nước lũ dâng cao.

Chưa có đường đến trường

Lượng Minh, Nghệ An, có cách gọi vui là "3 không", không sáp nhập xã, không sáp nhập trường và không sáp nhập thôn, bản. Địa hình chia cắt bởi sông, suối khiến việc đi lại của người dân nơi đây gặp nhiều trở ngại. Toàn xã có 10 bản. Riêng Cà Moong và Xốp Cháo, hai bản tái định cư thuộc lòng hồ thủy điện Bản Vẽ, hiện chưa có đường bộ vào trung tâm. Muốn đi lại, người dân chủ yếu phải sử dụng thuyền.

Những trở ngại này hiện rõ trong câu chuyện ở Trường Phổ thông dân tộc bán trú Tiểu học Lượng Minh. Trường có 473 học sinh nhưng vẫn phải duy trì 5 điểm trường lẻ. Từ tháng 9/2022, trường tổ chức bán trú, đón học sinh từ lớp 3 đến lớp 5 ở các bản Cà Moong, Xốp, Côi, Lạ, Chẳm Puông và một số em ở bản Minh Tiến về học tập trung.

Việc học tập trung giúp học sinh có điều kiện học đầy đủ các môn theo Chương trình giáo dục phổ thông 2018, trong đó có tiếng Anh và tin học. Nhưng đổi lại, nhiều em phải xa gia đình, ăn ở tại trường và chỉ có thể về nhà khi người thân sắp xếp được việc đưa đón.

Vi Thị Bảo Trang, học sinh lớp 5B, ở bản Cà Moong, năm thứ ba nội trú tại trường. Bố mẹ đi làm xa ở Bình Dương, em sống cùng ông bà lớn tuổi nên việc đưa đón không dễ dàng. Trong khi nhiều bạn được người thân đón về nhà từ trưa thứ sáu, Trang thường chỉ có thể về thăm gia đình khoảng hai lần mỗi tháng. Từ nhà đến trường, bố em phải gọi điện thuê xe ôm để đưa con qua nhiều chặng đường. Trang phải đi thuyền dọc lòng hồ thủy điện Bản Vẽ khoảng 30 phút, sau đó lên bờ, đi xe ôm gần 2km đến bến thượng lưu rồi tiếp tục di chuyển khoảng 8km. Chặng cuối, từ bến sông về trường khoảng 7km, em thường được thầy cô hỗ trợ.

Mỗi lượt đi tốn khoảng 150.000 đồng. Với gia đình còn nhiều khó khăn, chi phí ấy khiến những chuyến về nhà của em càng thưa thớt.

Lớp 5B có 27 học sinh, trong đó 23 em ở bán trú. Phần lớn phụ huynh đi làm ăn xa, không thể thường xuyên đưa đón con. Vì vậy, mỗi dịp học sinh về nhà, thầy giáo chủ nhiệm Lê Văn Đức cùng đồng nghiệp lại tìm cách hỗ trợ. Người chở các em một đoạn, người liên hệ nhờ xe ôm trong xã đưa các em đi tiếp. Có hôm, khi học sinh không thể về nhà, giáo viên tự nguyện ở lại trường chăm sóc các em. Nhà thầy Đức cách trường khoảng 60km. Vì đường xa, đi lại vất vả, mỗi tháng thầy chỉ về thăm nhà vài lần. Thầy hiểu cảm giác xa gia đình, cũng hiểu những trở ngại mà học trò phải vượt qua mỗi khi muốn về nhà.

Không chỉ học sinh ở những bản xa, phụ huynh sống gần trung tâm xã cũng vất vả hơn trong việc đưa đón con sau khi cầu treo Xốp Mạt bị cuốn trôi trong trận lũ năm 2025. Nhà ở bản Lạ, anh Nguyễn Văn Là vẫn mất gần một giờ để đi quãng đường khoảng 17km vào trường đón con mỗi cuối tuần. Có những chuyến đi, anh còn phải qua sông bằng đò. Theo anh Là, từ khi cầu bị cuốn trôi, việc đưa đón con khó khăn hơn trước. Ngày nắng, phụ huynh còn có thể đi xe máy. Khi mưa lớn, nước sông Nậm Nơn dâng cao, dòng chảy xiết, đất đá từ sườn núi sạt xuống, càng nguy hiểm.

Từ tháng 11/2025, người dân trong xã tự mở một tuyến đường mòn men theo sông để thuận tiện đi lại. Họ gọi đó là "đường hạnh phúc". Cái tên nghe vui, nhưng con đường chẳng dễ đi. Lối đất nhỏ, nhiều đoạn gập ghềnh, trơn trượt khi mưa xuống. Một bên là núi, một bên là sông, có đoạn người đi xe máy phải xuống dắt bộ. Với người dân Lượng Minh, con đường ấy giúp việc đi lại phần nào thuận tiện hơn. Nhưng khi mưa lớn, nguy cơ vẫn còn đó, nhất là với những gia đình có con đang học bán trú xa nhà.

Thầy trò nhiều lần chạy lũ trong đêm 

Không chỉ khó khăn về đường đi, nguy cơ nước lũ tràn vào trường lại là nỗi lo thường trực của thầy cô. Gắn bó với Trường Phổ thông dân tộc bán trú Tiểu học Lượng Minh từ năm 1999, cô Vang Thị An nhiều lần cùng đồng nghiệp đưa học sinh sơ tán khi nước lũ dâng cao.

Nhớ về trận lũ năm 2024, nhiều thầy cô và học sinh không khỏi rùng mình. Khoảng gần 8 giờ đêm, khi thầy cô và học sinh chuẩn bị nghỉ ngơi, nước từ thượng nguồn bất ngờ dâng nhanh. Các giáo viên lập tức gọi học sinh, kiểm đếm sĩ số từng lớp rồi đưa các em lên đồi tránh lũ. "Lúc ấy, mỗi giáo viên phụ trách một lớp, vừa gọi các con, vừa lo tập hợp cho đủ sĩ số để kịp đưa các con lên đồi", cô An nhớ lại.

May mắn, toàn bộ thầy trò đều an toàn. Nhưng với những người đã nhiều năm ở đây, mỗi đợt mưa lớn lại kéo theo nỗi lo về một cuộc chạy lũ khác.

Theo thầy Nguyễn Văn Thanh, hiệu trưởng nhà trường, trường nằm ngay cạnh khe Mát, ở vị trí thấp hơn mặt đường. Khi mưa lớn, nước từ thượng nguồn đổ về nhanh, ngập sâu. Vị trí sát khe suối khiến việc ứng phó với mưa lũ trở thành yêu cầu cấp thiết. Nhà trường phải theo dõi mực nước, chuẩn bị phương án sơ tán và bảo đảm an toàn cho học sinh đang ăn ở bán trú. Trong khi đó, điều kiện sinh hoạt tại trường vẫn còn nhiều thiếu thốn. Một số phòng học và hạng mục được xây dựng, sửa chữa nhờ sự hỗ trợ của các tổ chức thiện nguyện, nhưng cơ sở vật chất chưa đáp ứng nhu cầu thực tế.

Toàn trường hiện có 23 lớp. Riêng điểm trường chính có 13 lớp nhưng chưa đủ phòng học. Năm phòng học và phòng chức năng vẫn là phòng tạm. Khu bán trú chỉ có 6 phòng, có phòng phải bố trí tới 70 học sinh vì diện tích hạn chế. Chỗ ở của giáo viên cũng chật chội. Trường chỉ có một phòng dành cho 12 giáo viên nam và một phòng cho 16 giáo viên nữ.

Với một ngôi trường vừa dạy học, vừa lo ăn ở cho hàng trăm học sinh, những hạn chế ấy không chỉ ảnh hưởng đến sinh hoạt hằng ngày mà còn đặt ra yêu cầu cấp thiết về một nơi học tập an toàn hơn trong mùa mưa lũ.

Thực tế, xã Lượng Minh đã quy hoạch hơn 1ha đất tại khu vực trung tâm, gần Trường Phổ thông dân tộc bán trú THCS Lượng Minh, để xây dựng trường mới. Vị trí này được kỳ vọng giúp phụ huynh thuận tiện hơn khi đưa đón con, đồng thời tạo điều kiện tốt hơn cho việc tổ chức dạy học và bán trú.

Tuy nhiên, nhiều năm vẫn chưa thể thực hiện vì thiếu kinh phí. Ông Nguyễn Văn Hòa, Chủ tịch UBND xã Lượng Minh, cho biết, địa phương thuộc diện xã nghèo, đời sống người dân còn nhiều khó khăn. Nguồn ngân sách hạn hẹp khiến xã không đủ khả năng tự bố trí kinh phí xây dựng trường mới, trong khi đây là công trình cần nguồn vốn đầu tư lớn.

"Địa phương mong muốn nhận được sự quan tâm, hỗ trợ nguồn lực từ các cấp, ngành để sớm triển khai xây dựng trường mới, giúp học sinh có điều kiện học tập an toàn, thuận lợi hơn, nhất là trong mùa mưa lũ", ông Hòa chia sẻ.

Nước lũ tràn vào phòng học, nhiều học sinh không thể đến trường

SKĐS - Mưa lớn khiến nhiều tuyến đường Nghệ An ngập sâu, chia cắt, hàng nghìn học sinh không thể đến trường, nhiều trường phải cho nghỉ học.