Để bảo đảm chỉ tiêu đình sản, tạo điều kiện thuận lợi cho người dân, các đơn vị thuộc địa bàn xã làm công tác truyền thông, tuyên truyền, vận động, lập danh sách các đối tượng áp dụng biện pháp kế hoạch hóa gia đình vĩnh viễn, sau đó làm kế hoạch với Ban dân số để thực hiện dịch vụ tại địa phương.
Theo hợp đồng giữa Ban dân số huyện với bệnh viện (đơn vị cung cấp dịch vụ), nhóm phẫu thuật chúng tôi gồm 2 bác sĩ và 1 y tá, xuống trạm y tế xã thực hiện công tác đình sản theo phương pháp phẫu thuật mở. Trong điều kiện chật chội và thiếu thốn của trạm y tế xã, chúng tôi cố gắng làm việc liên tục từ 8 giờ sáng đến gần 13 giờ đã thực hiện được 12 ca, trong đó có 1 ca đình sản nam. Thời gian làm việc kéo dài hơn dự kiến vì trong số đó chúng tôi gặp 2 ca có nang buồng trứng đường kính khối u khoảng 4 - 5cm. Theo định lượng quy định thuốc dùng cho một ca đình sản nữ là 1 ống thuốc dolacgan 100mg hoặc seduxen 5mg và novocain 1% dùng để gây tê tại chỗ. Khi gặp sự cố, buộc phẫu thuật viên phải cắt bỏ khối u, người bệnh phải tăng thêm mức chịu đựng phẫu thuật, cơ thành bụng co cứng, vết mổ nhỏ khó thực hiện kỹ thuật, lúc này chúng tôi chỉ biết động viên người bệnh yên tâm và cố gắng hít thở sâu. Tuy có gặp một số khó khăn, nhưng với sự cố gắng của hai bên chúng tôi cũng hoàn thành được 11 ca đình sản nữ.
 Tuyên truyền pháp lệnh dân số cho nam giới. |
Một trường hợp nữa cũng có tên trong danh sách đình sản nam nhưng khi vào phòng thủ thuật chúng tôi được biết là đối tượng chỉ đăng ký để động viên phong trào, vì cũng chưa được hiểu biết tường tận về biện pháp tránh thai này, đặc biệt là thái độ của cộng đồng còn khá nhiều dị nghị.
Kết thúc buổi công tác tại địa phương, chúng tôi bàn giao lại phần chăm sóc sau phẫu thuật cho cán bộ y tế xã, với những hướng dẫn theo dõi sức khỏe toàn thân, dùng thuốc kháng sinh và thay băng vết mổ, tuy nhiên đến chiều tối tất cả các ca phẫu thuật đều về nghỉ tại nhà.
Sau buổi đi công tác cơ sở, tôi nhận thấy phần lớn các chị đều nhận thức được lợi ích của công tác kế hoạch hóa gia đình và những ảnh hưởng không tốt về sức khỏe khi bị vỡ kế hoạch, đó là thực tế mà nhiều chị đã từng trải qua, đã từng chứng kiến hoặc nghe qua tâm sự, có lẽ vì thế mà các chị tham gia tự giác, trách nhiệm hơn, sức chịu đựng phẫu thuật của các chị là khá tốt. Tuy nhiên trong công tác truyền thông áp dụng các biện pháp kế hoạch hóa gia đình chưa được chu đáo, thực tế có một số hoàn cảnh sau khi đã thực hiện đình sản lại có nhu cầu (chính đáng) sinh con. Về khả năng nối lại ống dẫn trứng là có thể, nhưng không phải cơ sở y tế nào cũng có thể thực hiện được, chi phí cho một ca phẫu thuật là khá lớn và khả năng thành công cũng không nhiều.
Đối với đình sản nữ, việc thực hiện kỹ thuật tại xã không bảo đảm điều kiện vô khuẩn, vô cảm, không đủ điều kiện khám sàng lọc những khối u nhỏ, thời gian có hạn, lại không có xét nghiệm hình ảnh hỗ trợ, việc khám lâm sàng rất dễ bỏ sót và đặc biệt là không đủ điều kiện xử lý cấp cứu những tai biến do phẫu thuật.
Một tuần sau đó trong buổi giao ban bệnh viện, chúng tôi nhận được thông báo tại xã... huyện... trên địa bàn tỉnh nhà, xảy ra trường hợp tử vong trong thời gian điều trị sau phẫu thuật đình sản tại trạm xá. Sau sự cố trên, cho dù tai biến không có nguyên nhân trực tiếp từ kỹ thuật đình sản, nhưng những người làm công tác quản lý chương trình DS - KHHGĐ và những người cung cấp dịch vụ có nhiều tranh luận về quy định và điều kiện thực hiện kỹ thuật.
Đình sản là một trong rất nhiều biện pháp kế hoạch hóa gia đình (KHHGĐ), biện pháp được áp dụng cho cả 2 giới nam và nữ. Với thủ thuật thắt 2 ống dẫn trứng làm cho trứng không có cơ hội tiếp xúc với tinh trùng và cũng không thể di chuyển vào buồng tử cung để làm tổ, quá trình mang thai vĩnh viễn không thể thực hiện. Tuy nhiên, hoạt động của 2 buồng trứng vẫn diễn ra bình thường và như vậy về sinh lý người phụ nữ không có gì thay đổi. Đối với nam, thắt ống dẫn tinh làm cho tinh trùng từ tinh hoàn không thể di chuyển lên túi tinh, do đó khi quan hệ tình dục, tinh dịch được giải phóng mà không mang theo tinh trùng, sự thụ tinh cũng không thể diễn ra. Thủ thuật được thực hiện qua một đường rạch nhỏ trên thành bụng ở nữ và một vết chích dài chừng 0,5 - 1cm ngay dưới da bìu của nam giới (không dùng dao). Một thủ thuật tương đối đơn giản, công tác chăm sóc sau thủ thuật rất nhẹ nhàng và ít tốn kém.
Cố gắng làm tốt công tác DS - KHHGĐ là rất cần thiết, nhưng để dịch vụ có sức hấp dẫn người dân cần tổ chức địa điểm thuận lợi, đủ điều kiện thực hiện dịch vụ và đúng pháp lý. Chất lượng dịch vụ cũng là nguồn động viên, khuyến khích mọi người tham gia tích cực trong công tác dân số. Cần động viên những trường hợp đình sản kết hợp trong phẫu thuật bụng sẽ đem lại hiệu quả cao về sức khỏe và kinh tế.
Chúng ta đều biết mục tiêu của chương trình DS - KHHGĐ là giảm tỷ lệ phát triển dân số hằng năm. Đa dạng hóa các biện pháp tránh thai là hết sức cần thiết, từ dụng cụ tử cung (vòng tránh thai), bao cao su, thuốc uống tránh thai, que cấy tránh thai, thuốc tiêm tránh thai... đều mang lại hiệu quả tránh thai khá cao, tiện sử dụng, ít tác dụng phụ, ít tốn kém và đặc biệt là khả năng phục hồi chức năng của cơ quan sinh sản một cách dễ dàng khi cần thiết. Đình sản cũng chỉ là một trong rất nhiều biện pháp KHHGĐ mà người lựa chọn cần có đầy đủ thông tin, sự tư vấn chu đáo và sự ủng hộ của cộng đồng.
Đình sản nam là kỹ thuật đơn giản, không đau, rất ít tai biến. Bởi thế, cần có sự chia sẻ, có sự tham gia nhiệt tình của nam giới, đặc biệt là sự hưởng ứng của cộng đồng. Hiện nay, thuốc tiêm tránh thai dành cho nam giới đang được nghiên cứu, hứa hẹn sẽ được sử dụng rộng rãi trong một thời gian không xa với hiệu quả tránh thai rất cao.
Các biện pháp KHHGĐ là khá phong phú, rất nhiều sự lựa chọn, vấn đề còn lại là nhận thức và sự hưởng ứng, tham gia tích cực của cộng đồng. Điều đó chỉ có được khi công tác truyền thông giáo dục sức khỏe được chú trọng và đầu tư đúng mức, nếu chỉ có riêng lực lượng cộng tác viên dân số và cán bộ y tế cơ sở thì không thể đáp ứng được yêu cầu. Xã hội hóa công tác DS - KHHGĐ, sự quan tâm của các cấp ủy Đảng, các cấp chính quyền là vô cùng quan trọng.
BS. Bùi Hiền