Công an tỉnh Bắc Ninh phối hợp với Cục Cảnh sát hình sự, Bộ Công an đã khởi tố Trần Đình Tiệp (tức Vua Quạt, trú tại Bắc Ninh) để điều tra hành vi "Lợi dụng các quyền tự do dân chủ xâm phạm lợi ích của Nhà nước, quyền, lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân".
Liên quan đến vụ án này, Công an tỉnh Bắc Ninh còn khởi tố Nguyễn Văn Hợi (tức Khánh Sky, trú tại Hưng Yên), Hồ Văn Khoa (trú tại Hải Phòng). Trong đó, Khánh Sky bị khởi tố 2 tội danh, Hồ Văn Khoa bị khởi tố về hành vi "Gây rối trật tự công cộng".
Theo điều tra, các đối tượng nhiều lần livestream tranh cãi với nội dung phản cảm, xúc phạm nhau nhằm tăng lượt xem, tương tác và mở rộng sức ảnh hưởng trên mạng xã hội.
Không dừng lại ở các buổi phát trực tiếp, Nguyễn Văn Hợi và Hồ Văn Khoa còn bàn bạc, lôi kéo nhau đến nhà Trần Đình Tiệp để gây rối trật tự. Các livestream sau đó lan truyền rộng rãi, tác động tiêu cực đến dư luận, ảnh hưởng đến danh dự của những người liên quan và tình hình an ninh, trật tự trên không gian mạng.
Nhóm đối tượng bị khởi tố. Ảnh: VTV24h
Trao đổi với phóng viên, luật sư Nguyễn Văn Nam - Đoàn Luật sư TP Hà Nội cho rằng, cần tách bạch từng hành vi của mỗi người trong vụ án, thay vì nhìn nhận đơn thuần rằng các bên cùng tham gia một cuộc tranh cãi trên mạng xã hội thì phải chịu cùng một tội danh.
Theo luật sư Nam, Điều 331 Bộ luật Hình sự điều chỉnh hành vi lợi dụng các quyền tự do ngôn luận, báo chí, hội họp, lập hội và các quyền tự do dân chủ khác để xâm phạm lợi ích của Nhà nước, quyền, lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân.
Điểm đáng chú ý là pháp luật không cấm cá nhân bày tỏ quan điểm, phản biện hay tranh luận trên mạng xã hội. Vấn đề nằm ở cách thức thực hiện quyền đó và hậu quả do hành vi gây ra. Khi quyền tự do dân chủ bị "lợi dụng" để xâm phạm quyền, lợi ích hợp pháp của người khác và đủ các dấu hiệu cấu thành tội phạm thì người thực hiện có thể phải chịu trách nhiệm hình sự.
Điều 331 quy định tại khoản 1, người phạm tội có thể bị phạt cảnh cáo, cải tạo không giam giữ đến 3 năm hoặc phạt tù từ 6 tháng đến 3 năm. Nếu hành vi gây ảnh hưởng xấu đến an ninh, trật tự, an toàn xã hội, người phạm tội có thể bị phạt tù từ 2-7 năm theo khoản 2.
Đối với Trần Đình Tiệp, việc cơ quan điều tra xác định hành vi có dấu hiệu của Điều 331 cho thấy trọng tâm xem xét trách nhiệm hình sự đối với người này không chỉ nằm ở việc có tham gia tranh cãi, livestream hay không, mà còn ở nội dung, phương thức sử dụng mạng xã hội và những quyền, lợi ích hợp pháp bị xâm phạm.
Luật sư Nam nhấn mạnh, việc một người bị người khác công kích trước không đồng nghĩa người đó đương nhiên được quyền đáp trả bằng mọi hình thức. Trong tố tụng hình sự, trách nhiệm của từng người phải được xác định trên cơ sở hành vi cụ thể, mức độ tham gia, mục đích, hậu quả và mối quan hệ nhân quả giữa hành vi với hậu quả xảy ra.
Đối tượng Nguyễn Văn Hợi bị khởi tố về 2 tội danh. Một trong các hành vi của Hợi liên quan đến việc gây rối trật tự công cộng; Hồ Văn Khoa cũng bị khởi tố về tội danh này.
Điều 318 Bộ luật Hình sự quy định người gây rối trật tự công cộng, gây ảnh hưởng xấu đến an ninh, trật tự, an toàn xã hội có thể bị phạt tiền từ 5-50 triệu đồng, cải tạo không giam giữ đến 2 năm hoặc phạt tù từ 3 tháng đến 2 năm.
Đáng chú ý, nếu hành vi thuộc một trong các trường hợp như có tổ chức, dùng vũ khí, hung khí hoặc phá phách, gây đình trệ hoạt động công cộng, xúi giục người khác gây rối, hành hung người can thiệp bảo vệ trật tự công cộng hoặc tái phạm nguy hiểm, mức hình phạt tăng lên từ 2-7 năm tù.
Theo luật sư Nam, tình tiết Nguyễn Văn Hợi cùng Hồ Văn Khoa bàn bạc, lôi kéo nhau đến địa điểm là nhà/xưởng của Trần Đình Tiệp để tiếp tục livestream, gây mất trật tự là vấn đề đặc biệt cần được cơ quan tố tụng làm rõ. Nếu chứng minh được sự câu kết, phân công hoặc phối hợp có chủ đích nhằm gây rối, đây có thể là căn cứ để xem xét tình tiết "có tổ chức" theo Điều 318.
Thực tế, thông tin điều tra cho thấy Hợi và Khoa không chỉ livestream từ xa mà còn trực tiếp đến cơ sở của Tiệp, tiếp tục phát trực tiếp, gây ảnh hưởng đến hoạt động sản xuất, kinh doanh của doanh nghiệp và tạo dư luận xấu trên không gian mạng.
Với Nguyễn Văn Hợi, việc bị khởi tố 2 tội danh cho thấy cơ quan điều tra đang xem xét trách nhiệm của người này ở những hành vi có tính chất khác nhau: một mặt liên quan đến việc sử dụng các quyền tự do dân chủ trên không gian mạng, mặt khác liên quan trực tiếp đến hành vi gây rối trật tự công cộng.
Theo luật sư Nam, mức án cuối cùng của từng bị can chưa thể xác định ở thời điểm hiện tại. Cơ quan tố tụng còn phải tiếp tục làm rõ nội dung livestream, số lần phát trực tiếp, những phát ngôn cụ thể, mục đích, vai trò của từng người, mức độ lan truyền, hậu quả thực tế cũng như các tình tiết tăng nặng, giảm nhẹ trách nhiệm hình sự.
Do đó, các mức 2-7 năm tù của Điều 331 hoặc Điều 318 chỉ là khung hình phạt theo luật định, không đồng nghĩa các bị can chắc chắn phải nhận mức án đó. Việc quyết định tội danh, khoản áp dụng và hình phạt cụ thể chỉ có thể được xác định sau quá trình điều tra, truy tố và xét xử theo quy định pháp luật.
